Kết quả bầu cử giữa nhiệm kỳ Mỹ: Kinh tế từ bất ổn sang bất định, sóng gió nào đang chờ phía trước?

Kết quả cuộc bầu cử giữa kỳ Mỹ không chỉ là chuyện thắng thua giữa hai đảng mà còn là dấu hiệu về những hệ quả khó lường đối với nền kinh tế số 1 thế giới. (Nguồn: Getty images)

Cán cân quyền lực nghiêng về bên nào?

Ngay sau thất bại nặng nề của đảng Cộng hòatại lưỡng viện Quốc hội trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ (ngày 3/11), giới phân tích cho rằng, viễn cảnh về nửa sau nhiệm kỳ của một vị tổng thống vốn có phong cách khó lường sẽ gây ra những tác động đáng kể đến thị trường tài chính, tăng trưởng, lạm phát, chi phí vay nợ của chính phủ và cả mức sống của người dân.

Việc Tổng thống Mỹ Donald Trump mất quyền kiểm soát cả Hạ viện và Thượng viện đã đặt nền kinh tế số 1 và phần còn lại của thế giới vào tình thế phải chuẩn bị cho hai năm cuối nhiệm kỳ khó đoán định. Đảng Cộng hòa sẽ không còn đủ số phiếu để phê chuẩn các vị trí bổ nhiệm mới tại các cơ quan công quyền quan trọng, bao gồm cả các thống đốc mới của Cục Dự trữ Liên bang (Fed).

Tổng thống Trump vẫn có thể sử dụng quyền phủ quyết, quyền này chỉ có thể bị bác bỏ nếu có sự đồng thuận của 2/3 số nghị sĩ tại cả hai viện.

Trong khi đó, kết quả tại kỳ bầu cử này được đánh giá là một chiến thắng ngoài mong đợi của đảng Dân chủ, đánh dấu bước chuyển quan trọng của chính trường Mỹ thời gian tới.

Còn đối với hai năm nửa sau của nhiệm kỳ, thay đổi trước tiên nằm ở khả năng thông qua luật. Quyền phủ quyết của tổng thống và yêu cầu đa số 60 phiếu đối với phần lớn hoạt động lập pháp tại Thượng viện sẽ hạn chế khả năng hiện thực hóa chương trình nghị sự của đảng Dân chủ.

Song chính các rào cản lập pháp sẽ buộc Nhà Trắng phải tính toán lại cách xây dựng đồng thuận. Mô hình điều hành dựa chủ yếu vào đa số cùng đảng trước đây sẽ phải nhường chỗ cho thỏa hiệp theo từng vấn đề.

Trong hoàn cảnh ấy, kiểm soát lưỡng viện đem lại cho đảng Dân chủ quyền định hình nghị trình, chứ chưa trao cho đảng này khả năng tự quyết toàn bộ các chính sách đối nội và đối ngoại quốc gia.

Viễn cảnh hai năm đầy sóng gió

Các thị trường ban đầu sụt giảm ngay sau đêm bầu cử (4/11), nhưng ngay sau đó đã phục hồi khi các nhà đầu tư đánh giá lại kết quả bầu cử giữa nhiệm kỳ.

Các nhà đầu tư thường không ưa sự bất ổn và hỗn loạn chính trị. Việc tổng thống Trump chấp nhận kết quả bầu cử được thị trường nhìn nhận như một tín hiệu tích cực. Tuy nhiên, lời cảnh báo của ông rằng mình sẽ trở thành “ông vua phủ quyết” (Mr. Veto) lại mở ra viễn cảnh về một giai đoạn cuối đầy sóng gió trong nhiệm kỳ của ông tại Nhà Trắng.

Chuyên gia kinh tế trưởng Holger Schmieding tại Ngân hàng Thương mại và đầu tư đa quốc gia Berenberg nhận định, kết quả này cho thấy cử tri Mỹ đã “quay lưng với ông Trump cùng khuynh hướng chủ nghĩa tư bản thân hữu. Điều đó chứng tỏ các thể chế cũng như cơ chế kiểm soát và đối trọng quyền lực tại Mỹ vẫn đang vận hành hiệu quả”.

Thực tế, triển vọng của thị trường chứng khoán, lạm phát và tăng trưởng kinh tế phần lớn phụ thuộc vào cuộc chiến tại Trung Đông cùng tốc độ phát triển của trí tuệ nhân tạo (AI). Các nhà giao dịch dự đoán, đảng Dân chủ sẽ áp dụng lập trường cứng rắn hơn đối với việc quản lý phát triển AI và triển khai các trung tâm dữ liệu, một yếu tố vốn đang thúc đẩy đà tăng trưởng của thị trường chứng khoán.

Tuy nhiên, cũng có những lo ngại rằng, sau khi các cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ kết thúc và quyền kiểm soát đối với chính sách trong nước bị suy yếu, Tổng thống Trump có thể chọn cách tiếp cận quyết liệt hơn trong chính sách đối ngoại, điều này có nguy cơ làm leo thang cuộc chiến tại Iran.

Gánh nặng chi phí sinh hoạt do lạm phát tăng vọt, bắt nguồn từ cuộc chiến không được công chúng ủng hộ, cùng chính sách thuế quan thiếu nhất quán gây tổn hại nghiêm trọng đến doanh nghiệp, là những yếu tố then chốt định hình kết quả cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ này.

Giá dầu diesel tại Mỹ đã chạm mức cao kỷ lục vào tháng 8, trong khi tỷ lệ lạm phát chung tăng lên 3,7%.

Cuộc tấn công của Mỹ và Israel vào Iran, dẫn đến những hạn chế tại eo biển huyết mạch Hormuz, đã làm bùng phát trở lại áp lực lạm phát toàn cầu, trong bối cảnh thế giới phải đối mặt với cú sốc giá năng lượng lớn nhất trong thời hiện đại. Nếu Tổng thống Trump tiếp tục gia tăng các hành động thù địch với Iran, cú sốc lạm phát sẽ càng trầm trọng.

Giá dầu đã quay đầu giảm mạnh tới 9% vào ngày 4/11, đưa giá xuống dưới 100 USD/thùng lần đầu tiên trong vòng một tháng. Diễn biến này xảy ra trong bối cảnh các nhà đầu tư đang đánh giá kết quả bầu cử giữa nhiệm kỳ, đồng thời nhen nhóm hy vọng về một bước đột phá ngoại giao liên quan đến Iran.

Dầu thô Brent hiện được giao dịch ở mức khoảng 94 USD/thùng, vẫn cao hơn đáng kể so với mức giá khoảng 70 USD/thùng trước khi chiến tranh nổ ra. Hệ quả là, Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) dự báo lạm phát toàn cầu sẽ tăng lên 4,7% trong năm nay, trong đó các quốc gia nhập khẩu năng lượng là những nước chịu ảnh hưởng nặng nề nhất.

Lạm phát leo thang đã buộc các ngân hàng trung ương phải tăng lãi suất. Cụ thể, Fed đã phớt lờ áp lực từ ông Trump để thực hiện đợt tăng chi phí vay vốn lần đầu tiên kể từ năm 2023.

Trong bối cảnh cuộc xung đột tại Trung Đông vẫn diễn biến phức tạp và áp lực lạm phát dai dẳng, các nhà đầu tư dự đoán Fed sẽ có thêm ít nhất một đợt tăng lãi suất nữa. Ngân hàng Trung ương Anh dự kiến ​​sẽ tăng lãi suất vào ngày 5/11, trong khi Ngân hàng Trung ương châu Âu cũng được kỳ vọng sẽ đẩy chi phí vay vốn lên cao hơn.

Những thử thách mới

Lạm phát và lãi suất tăng cao do tác động từ cuộc chiến tại Iran đã đẩy chi phí vay mượn lên mức cao hơn, gây thêm áp lực lên các quốc gia đang gánh khoản nợ công lớn.

Tại Mỹ, hệ thống chính trị đang rơi vào bế tắc sẽ phải đối mặt với thử thách lớn đầu tiên vào ngày 11/12, khi các chính trị gia cần đạt được thỏa thuận về ngân sách chi tiêu chính phủ để tránh nguy cơ chính phủ phải đóng cửa.

Tình trạng bế tắc này có thể ngăn cản Tổng thống Trump triển khai các biện pháp mới về thuế và chi tiêu. Điều này mang lại tác động hai chiều, một mặt hạn chế dư địa cho các chính sách kích thích tài khóa nhằm thúc đẩy nền kinh tế, mặt khác lại ngăn chặn sự gia tăng thêm của các khoản vay và nợ công.

Các nhà phân tích cho rằng, những thất bại nặng nề của các ứng cử viên thuộc phong trào MAGA trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ sẽ làm suy yếu thẩm quyền của Tổng thống, nhưng lại có thể mở đường cho sự hợp tác sâu rộng hơn giữa đảng Cộng hòa và đảng Dân chủ tại Quốc hội.

Kinh tế, chi phí sinh hoạt, giá năng lượng và chính sách nhập cư là những vấn đề nổi bật chi phối sự quan tâm của cử tri Mỹ trong cuộc bầu cử giữa kỳ. (Nguồn: PBS)

Thực tế, những biến động chính trị cùng các quyết sách của tổng thống về thương mại và nhập cư có thể gây rủi ro cho tăng trưởng kinh tế Mỹ. Tuy nhiên, lạm phát và quan trọng nhất là triển vọng hạ nhiệt căng thẳng tại Trung Đông mới là những yếu tố then chốt cần theo dõi.

Các nhà đầu tư cũng đang tỏ ra thận trọng trước khả năng đảng Dân chủ muốn siết chặt kiểm soát đối với lĩnh vực trí tuệ nhân tạo (AI), lo ngại rằng điều này có thể tác động tiêu cực đến hoạt động đầu tư và tăng trưởng tại Mỹ.

Những tác động lan tỏa từ sự bùng nổ công nghệ đã lan rộng ra toàn cầu, trong đó các khoản đầu tư vào AI đang góp phần củng cố nền kinh tế. Tuy nhiên, các nhà lãnh đạo trong ngành công nghệ đã bắt đầu tỏ ra thận trọng hơn đối với việc triển khai AI do những lo ngại về rủi ro an ninh mạng.

Nhiều nhà đầu tư cũng lo sợ về nguy cơ hình thành một “bong bóng” trên thị trường chứng khoán Mỹ. Các chuyên gia phân tích của Tập đoàn dịch vụ tài chính Allianz cho rằng, quy mô đầu tư vào AI cùng khả năng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế toàn cầu của công nghệ này có thể khiến các kịch bản chính trị (giữa phe cánh tả và cánh hữu) trở nên khó dự đoán hơn trước đây.

Bên cạnh đó, các tác động về môi trường và xã hội cũng ngày càng trở thành những yếu tố cần được cân nhắc kỹ lưỡng.

Mới tháng trước, Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF) dự báo tăng trưởng của Mỹ sẽ duy trì ổn định ở mức 2,3% trong năm nay và năm tới, bất chấp những rủi ro gia tăng đối với hoạt động kinh tế do cuộc xung đột liên quan đến Iran và lộ trình đầu tư vào AI còn nhiều bất định.

Nhưng vừa mới đây, các chuyên gia phân tích tại Berenberg nhận định, tăng trưởng của Mỹ có thể chậm lại còn khoảng 1,5% vào năm 2028, trong bối cảnh bế tắc chính trị, đà tăng trưởng chậm lại liên quan đến AI, cùng với những tác động tiêu cực từ chính sách thắt chặt nhập cư của Tổng thống Trump. Theo đó, đóng góp của kinh tế Mỹ vào tăng trưởng toàn cầu khả năng sẽ thấp hơn nhiều so với trước đây.