Siết quản lý nguồn thu di tích

Du khách tham quan và chụp ảnh tại di tích đền Bắc Lệ, xã Tân Thành, tỉnh Lạng Sơn

Trên địa bàn tỉnh, hiện nay có 140 cơ sở tín ngưỡng. Trong đó, số lượng cơ sở tín ngưỡng là di tích lịch sử - văn hóa, danh lam thắng cảnh đã được được UBND tỉnh đưa vào danh mục kiểm kê di tích là 106/140 cơ sở. Tại hầu hết những nơi này đều đặt các hòm công đức; tại các đền, chùa lớn còn bố trí nhân viên tiếp nhận tiền công đức của người dân. Người dân đến di tích, cơ sở thờ tự dâng lễ, vãn cảnh và công đức với niềm tin đón nhận năng lượng sống tích cực, trút bỏ vận hạn.

Chấn chỉnh tồn tại, tăng cường hiệu lực quản lý

Những năm qua, nguồn lực huy động từ công đức, tài trợ đã được sử dụng hiệu quả cho công tác tu bổ, tôn tạo di tích, tổ chức lễ hội và các hoạt động an sinh xã hội. Trên thực tế, công tác quản lý, siết chặt kỷ cương trong thu - chi tiền công đức, tài trợ đã được các cấp, ngành tích cực triển khai thời gian qua. Ngay từ đầu năm 2024, Sở Văn hóa Thể thao và Du lịch (VHTT&DL) đã tham mưu UBND tỉnh ban hành Quyết định số 04 ngày 15/1/2024 về quản lý, thu chi tiền công đức, tài trợ cho di tích và hoạt động lễ hội trên địa bàn tỉnh Lạng Sơn; đồng thời liên tục ban hành các văn bản hướng dẫn, đôn đốc triển khai thực hiện đến từng cơ sở.

Theo quy định này, tiền công đức, tài trợ bắt buộc phải được quản lý, sử dụng đúng mục đích, công khai, minh bạch, hiệu quả, phù hợp với quy định của pháp luật hiện hành và hương ước, quy ước của địa phương. Tỉnh Lạng Sơn nghiêm cấm mọi hành vi lợi dụng việc tiếp nhận, quản lý, sử dụng nguồn tiền này để trục lợi cá nhân, sử dụng sai mục đích hoặc thực hiện các hành vi vi phạm pháp luật.

Tuy nhiên, nhìn nhận một cách thẳng thắn, công tác thực thi ở một số nơi vẫn chưa nghiêm túc. Vụ việc một số cá nhân thuộc bộ phận thường trực tại đền Kỳ Cùng (phường Đông Kinh) lợi dụng nhiệm vụ được giao để trục lợi, chiếm đoạt tiền công đức và vụ việc chiếm đoạt tiền bán vé của 7 nhân viên tại khu di tích danh thắng Tam Thanh (phường Tam Thanh) vừa bị lực lượng chức năng điều tra, xử lý là một bài học sâu sắc.

Bên cạnh đó, công tác quản lý tại một số cơ sở vẫn bộc lộ hạn chế: việc báo cáo, hạch toán chưa đầy đủ; số liệu chưa phản ánh đúng thực tế, tiềm ẩn nguy cơ thất thoát. Trước tình hình đó, Chủ tịch UBND tỉnh đã ban hành Chỉ thị số 13/CT-UBND nhằm tăng cường hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước đối với nguồn lực này.

Người dân và du khách ghi tiền công đức tại đền Mẫu Đồng Đăng, xã Đồng Đăng

Là cơ quan chịu trách nhiệm chính trong việc tham mưu và tổ chức thực hiện Chỉ thị số 13, ngành VHTT&DL tỉnh đã nhanh chóng triển khai các giải pháp thiết thực. Ông Lưu Bá Mạc, Phó Giám đốc Sở VHTT&DL tỉnh khẳng định: “Thời gian tới, Sở VHTT&DL sẽ chủ trì, phối hợp với các sở, ngành liên quan và UBND các xã, phường triển khai đồng bộ các nhiệm vụ trọng tâm. Trong đó, chúng tôi tập trung đẩy mạnh tuyên truyền các quy định của bộ, ngành và của tỉnh về bảo vệ, phát huy giá trị di sản văn hóa, cũng như việc quản lý, sử dụng tiền công đức, tài trợ và nguồn thu tham quan.

Đồng thời, ngành sẽ tăng cường hướng dẫn, đôn đốc các tổ chức, cá nhân quản lý di tích, cơ sở tín ngưỡng thực hiện đúng quy định pháp luật. Việc kiểm tra định kỳ và đột xuất sẽ được đẩy mạnh, đặc biệt đối với các cơ sở có nguồn thu lớn. Về lâu dài, chúng tôi sẽ nghiên cứu xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu đồng bộ toàn tỉnh để quản lý nguồn lực này một cách khoa học, trả lại ý nghĩa tốt đẹp ban đầu là phục vụ Nhân dân và phát huy giá trị di sản”.

Minh bạch nguồn thu tại cơ sở

Nhằm thực hiện nghiêm Chỉ thị số 13 và tạo chuyển biến thực chất trong công tác quản lý tài chính tại các cơ sở tín ngưỡng, các địa phương trên địa bàn tỉnh đã tích cực vào cuộc.

Từ góc độ quản lý địa bàn trung tâm, nơi vừa qua có di tích đền Kỳ Cùng xảy ra sai phạm nghiêm trọng trong quản lý tài chính bị cơ quan chức năng điều tra, xử lý, công tác siết chặt kỷ cương càng được đặt lên hàng đầu. Bà Phạm Thị Thuận, Trưởng phòng Văn hóa - Xã hội phường Đông Kinh cho biết: “Trên địa bàn phường hiện có 9 di tích lịch sử - văn hóa trong danh mục kiểm kê của tỉnh. Những sai phạm liên quan đến việc chiếm dụng, thất thoát tiền công đức tại di tích đền Kỳ Cùng trên địa bàn thời gian qua là bài học sâu sắc, đòi hỏi công tác quản lý nhà nước tại cơ sở phải nghiêm túc và chặt chẽ hơn bao giờ hết. Nhằm chấn chỉnh triệt để, không để xảy ra tình trạng trục lợi tâm linh, chúng tôi đang tập trung rà soát, hướng dẫn thực hiện thu chi tại các di tích có nguồn thu. Yêu cầu Bộ phận thường trực di tích thực hiện nghiêm túc quy định thu chi, phối hợp tốt với cán bộ chuyên môn tại UBND phường trong việc mở sổ sách kế toán, ghi chép, công khai minh bạch mọi nguồn thu, tiếp nhận công đức, hỗ trợ, ủng hộ.... và nộp vào tài khoản tiền gửi theo đúng quy định. Việc quản lý dòng tiền bài bản, có sự giám sát chặt chẽ của chính quyền và Nhân dân là giải pháp cốt lõi để giữ vững niềm tin của du khách thập phương, bảo vệ nghiêm minh kỷ cương pháp luật tại các chốn tôn nghiêm”.

Cũng là địa bàn sở hữu nhiều di tích lịch sử - văn hóa và lễ hội lớn, phường Kỳ Lừa đã chủ động rà soát, siết chặt quy trình giám sát. Bà Hoàng Thùy Ninh, Trưởng phòng Văn hóa - Xã hội phường Kỳ Lừa cho biết: Ngay sau khi triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp, phường Kỳ Lừa đã chủ động trong công tác quản lý tài chính di tích. Đối với 3 di tích là cơ sở tín ngưỡng có phát sinh nguồn thu trên địa bàn gồm đền Tả Phủ, đình Mới và chùa Bắc Nga, chúng tôi đã yêu cầu các ban quản lý di tích, cơ sở tín ngưỡng cam kết thực hiện nghiêm túc quy trình tiếp nhận, sử dụng tiền công đức. Toàn bộ nguồn thu, chi đều được lập sổ sách kế toán và mở tài khoản tiền gửi công khai tại Kho bạc Nhà nước cũng như Ngân hàng Thương mại cổ phần Đầu tư và Phát triển Việt Nam (BIDV). Chính nhờ nền tảng quản lý chặt chẽ, minh bạch từ sớm này, ngay khi Chủ tịch UBND tỉnh ban hành Chỉ thị số 13, địa phương rất thuận lợi trong việc tiếp tục siết chặt quy trình. Hiện nay, việc kiểm đếm hòm phiếu, hòm công đức tại các di tích đều phải có sự giám sát, lập biên bản chặt chẽ của các thành viên được giao trách nhiệm, tuyệt đối không để xảy ra tình trạng mập mờ, thất thoát nguồn lực tu bổ di sản”.

Người dân và du khách ghi tiền công đức tại chùa Thành, phường Lương Văn Tri

Từ góc độ quản lý trực tiếp tại cơ sở, nơi diễn ra các hoạt động thu - chi tiền công đức hằng ngày, việc đưa dòng tiền xã hội hóa vào nền nếp là yếu tố quan trọng để giữ vững niềm tin trong Nhân dân. Tiêu biểu công tác quản lý tài chính tại di tích Chùa Tiên - Giếng Tiên cũng được triển khai một cách chặt chẽ. Bà Hoàng Thị Kim Anh, Trưởng Bộ phận thường trực quản lý di tích lịch sử danh lam thắng cảnh Chùa Tiên - Giếng Tiên cho biết: “Hiện nay, Bộ phận thường trực quản lý di tích gồm 7 thành viên, đại diện cho các khối phố trên địa bàn, được chia ca trực 24/7 nhằm bảo đảm an ninh trật tự và hướng dẫn du khách. Thực hiện nghiêm túc các văn bản hướng dẫn của các cấp về quản lý tiền công đức, tài trợ, quy trình quản lý dòng tiền tại di tích được thực hiện khép kín và tuyệt đối khách quan. Cụ thể, toàn bộ chìa khóa hòm công đức đều do UBND phường quản lý và lưu giữ. Khi tiến hành mở hòm kiểm đếm, hội đồng giám sát phải có mặt đầy đủ các thành phần bao gồm: đại diện bộ phận tài chính - kế hoạch, bộ phận văn hóa - xã hội, Ủy ban MTTQ và lãnh đạo UBND phường. Tất cả số tiền kiểm đếm đều được lập biên bản công khai, ghi sổ kế toán rõ ràng. Nguồn thu này một phần được để lại ban quản lý phục vụ công tác chuẩn bị, tổ chức lễ hội, phần còn lại được quản lý chặt chẽ. Hiện nay, chúng tôi đang triển khai mở tài khoản ngân hàng để thực hiện việc số hóa, giúp dòng tiền công đức, tài trợ được lưu thông minh bạch, đúng quy định, tạo sự yên tâm, tin tưởng cho Nhân dân và du khách”.

Có thể thấy, việc siết chặt quản lý, công khai minh bạch tiền công đức, tài trợ theo Chỉ thị số 13 là nhiệm vụ chính trị quan trọng nhằm bảo tồn nguyên vẹn giá trị di sản văn hóa, tâm linh độc đáo của Lạng Sơn. Với sự vào cuộc quyết liệt của các ngành từ tỉnh đến cơ sở, sự đồng thuận của Nhân dân và việc ứng dụng mạnh mẽ các giải pháp công nghệ, chuyển đổi số trong thời gian tới, nguồn lực công đức sẽ thực sự phát huy tối đa giá trị, trở thành đòn bẩy thúc đẩy du lịch phát triển bền vững, đóng góp tích cực vào sự phát triển kinh tế - xã hội chung của tỉnh.