Siết quản lý ví điện tử, bảo vệ quyền lợi người dùng

Hoàn thiện hành lang pháp lý, nâng cao trách nhiệm của đơn vị cung ứng dịch vụ là điều kiện quan trọng để bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

Thanh toán không dùng tiền mặt thông qua ứng dụng ví điện tử ngày càng phổ biến. Ảnh: Sơn Hà

Bảo vệ dữ liệu, kiểm soát rủi ro từ ví điện tử

Ví điện tử đang dần trở thành một phần của hệ sinh thái dịch vụ số gắn với nhiều hoạt động thanh toán và tiêu dùng. Quá trình này kéo theo việc thu thập, lưu trữ và xử lý một lượng lớn dữ liệu cá nhân. Nếu thiếu cơ chế kiểm soát chặt chẽ, thông tin người dùng có thể bị sử dụng sai mục đích, làm gia tăng nguy cơ rò rỉ dữ liệu, lừa đảo và thiệt hại tài chính.

Trong nghiên cứu đánh giá về vấn đề kiểm soát rủi ro quyền riêng tư đối với ví điện tử tại Việt Nam, Thạc sĩ An Phương Điệp (Học viện Ngân hàng) chỉ ra rằng, dữ liệu liên quan đến ví điện tử không dừng ở thông tin định danh mà còn bao gồm thông tin tài khoản ngân hàng, lịch sử giao dịch và hành vi tiêu dùng. Vì vậy, bảo vệ quyền riêng tư cần gắn với cả an toàn công nghệ và quản trị dữ liệu. Các đơn vị cung cấp dịch vụ cần minh bạch về loại thông tin thu thập, mục đích xử lý và phạm vi chia sẻ với bên liên quan, qua đó giúp người dùng hiểu rõ và chủ động hơn trong việc bảo vệ dữ liệu cá nhân.

Vấn đề này càng đáng lưu ý khi nhiều nền tảng không chỉ cung cấp dịch vụ ví điện tử mà còn tích hợp nhiều tiện ích khác. Tuy nhiên, khi dịch vụ ngày càng đa dạng, việc bảo vệ người dùng không chỉ dừng ở phát hiện giao dịch bất thường mà còn phải bao quát cả quá trình cung cấp dịch vụ, xử lý dữ liệu và giải quyết tranh chấp.

Thực tế phát triển của ứng dụng tài chính MoMo là một ví dụ cho thấy phạm vi dịch vụ trên nền tảng ví điện tử ngày càng mở rộng. Phó Chủ tịch MoMo Nguyễn Bá Diệp cho biết, doanh nghiệp đang mở rộng hệ sinh thái phục vụ nhu cầu du lịch, mua sắm và sử dụng dịch vụ quốc tế. Nền tảng hỗ trợ người dùng tiếp cận mạng lưới khoảng 100 triệu điểm thanh toán tại 60 quốc gia, đồng thời hợp tác với 56 hãng hàng không nhằm đa dạng hóa tiện ích. Cùng với mở rộng kết nối, theo thông tin do đại diện MoMo cung cấp, doanh nghiệp đã phối hợp với Ngân hàng Nhà nước và Bộ Công an trong công tác phòng ngừa rủi ro, phát hiện và cảnh báo giao dịch có dấu hiệu bất thường. Hệ thống ghi nhận khoảng 29.000 cảnh báo giao dịch mỗi ngày; tỷ lệ giao dịch thanh toán thành công, an toàn đạt 99,95%.

Hoàn thiện hành lang pháp lý

Bên cạnh đó, khung pháp lý về ví điện tử đã có những bước điều chỉnh theo hướng tăng cường định danh khách hàng, kiểm soát giao dịch và quản lý rủi ro. Thông tư số 41/2025/TT-NHNN của Ngân hàng Nhà nước, có hiệu lực từ ngày 5-11-2025, sửa đổi, bổ sung một số quy định của Thông tư số 40/2024/TT-NHNN về hoạt động cung ứng dịch vụ trung gian thanh toán.

Các nội dung sửa đổi đáng chú ý liên quan đến xác minh thông tin khách hàng, đối chiếu thông tin định danh, kiểm soát việc mở và sử dụng ví điện tử cũng như yêu cầu đối với quy trình tra soát, khiếu nại. Tổ chức cung ứng dịch vụ phải ban hành quy định nội bộ về mở và sử dụng ví, quản lý rủi ro, đồng thời công khai hướng dẫn để khách hàng biết và thực hiện. Những yêu cầu này góp phần hạn chế tình trạng sử dụng ví điện tử nặc danh, mạo danh hoặc lợi dụng tài khoản thanh toán để thực hiện hành vi vi phạm pháp luật.

Bên cạnh đó, Nghị định số 340/2025/NĐ-CP của Chính phủ, có hiệu lực từ ngày 9-2-2026, quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực tiền tệ và ngân hàng, đặt ra các chế tài đối với những hành vi vi phạm trong hoạt động trung gian thanh toán và sử dụng
ví điện tử, trong đó có hành vi mua bán, cho thuê, cho mượn ví hoặc sử dụng ví không đúng quy định.

Tuy nhiên, định danh chính xác chủ ví và kiểm soát giao dịch mới là một phần của yêu cầu quản lý. Đối với người tiêu dùng, hiệu quả bảo vệ còn phụ thuộc vào khả năng phát hiện, ngăn chặn rủi ro, bảo mật dữ liệu và xử lý khiếu nại. Do đó, việc thực thi quy định cần đi cùng hoạt động giám sát thường xuyên, kiểm tra việc tuân thủ và xử lý nghiêm các vi phạm.

Ở góc độ bảo vệ dữ liệu cá nhân, Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân năm 2025, có hiệu lực từ ngày 1-1-2026, cũng đặt ra khuôn khổ pháp lý quan trọng đối với hoạt động xử lý thông tin cá nhân. Với các nền tảng ví điện tử, việc tuân thủ quy định về dữ liệu cần được thực hiện đồng bộ với yêu cầu bảo đảm an toàn dịch vụ và quyền lợi khách hàng. Do đó, cơ quan quản lý cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế giám sát hoạt động cung ứng ví điện tử, tăng cường phối hợp giữa ngân hàng, đơn vị trung gian thanh toán và cơ quan chức năng trong phòng ngừa gian lận. Về phía doanh nghiệp, cần nâng cao năng lực kiểm soát giao dịch, rà soát quy trình bảo vệ dữ liệu, công khai điều kiện sử dụng và đơn giản hóa thủ tục tiếp nhận, xử lý khiếu nại.

Sự phát triển của ví điện tử chỉ có thể bền vững khi tiện ích đi đôi với an toàn và trách nhiệm. Tăng cường quản lý ví điện tử không chỉ nhằm ngăn chặn hành vi vi phạm mà còn góp phần bảo đảm người dùng được cung cấp thông tin minh bạch, dữ liệu cá nhân được bảo vệ và quyền lợi được giải quyết thỏa đáng khi xảy ra sự cố.