Siêu dự án Rạch Chiếc khởi động: Mở ra những cơ hội bứt phá mới cho TP.HCM

Hòa trong không khí chào mừng Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, sáng nay (15-1), UBND TP.HCM long trọng tổ chức lễ khởi công, động thổ bốn công trình trọng điểm mang tầm vóc quốc gia gồm: Khu liên hợp thể dục thể thao (TDTT) quốc gia Rạch Chiếc, cầu Cần Giờ, cầu Phú Mỹ 2 và metro số 2 (Bến Thành - Tham Lương).

Với tổng mức đầu tư kỷ lục lên tới hơn 239.000 tỉ đồng, sự kiện này không chỉ mang ý nghĩa chính trị sâu sắc mà còn được kỳ vọng tạo cú hích tăng trưởng mạnh mẽ, tái cấu trúc không gian đô thị và định hình lại vị thế của đầu tàu kinh tế cả nước trong nhiều thập niên tới.

Rạch Chiếc: Giấc mơ 30 năm và vị thế của đô thị toàn cầu

Trong tổng vốn đầu tư khổng lồ được kích hoạt đợt này, Khu liên hợp TDTT quốc gia Rạch Chiếc (tọa lạc tại phường Bình Trưng, TP.HCM) chiếm tỉ trọng lớn nhất với số vốn lên tới 145.629 tỉ đồng. Được quy hoạch trên diện tích rộng lớn 186 ha, dự án được thiết kế để trở thành một quần thể đô thị thể thao - văn hóa - dịch vụ hiện đại bậc nhất khu vực. Tâm điểm của quần thể này là sân vận động chính có sức chứa 65.000-75.000 chỗ ngồi, cùng hệ thống nhà thi đấu đa năng, hồ bơi tiêu chuẩn Olympic và các phân khu chức năng phụ trợ.

Khu liên hợp TDTT quốc gia Rạch Chiếc được quy hoạch trên diện tích rộng lớn 186 ha. Ảnh: THUẬN VĂN

Dự án được đầu tư theo hình thức BT (xây dựng - chuyển giao), một phương thức huy động nguồn lực xã hội hóa mạnh mẽ, tận dụng quỹ đất để kiến tạo hạ tầng mà không gây áp lực quá lớn lên ngân sách tiền mặt của TP. Đây được xem là bước đi táo bạo nhằm hiện thực hóa quy hoạch đã “treo” suốt nhiều thập niên qua.

Chứng kiến sự kiện lịch sử này, anh Lê Tuấn, người dân sống lâu năm tại phường Bình Trưng, không giấu được sự xúc động và niềm vui khôn tả. Anh chia sẻ rằng khu đất vàng này đã để hoang hóa quá lâu, cỏ mọc um tùm, là nơi trú ngụ của muỗi, tệ nạn, gây lãng phí tài nguyên đất đai vô cùng lớn giữa lòng TP tấc đất tấc vàng.

“Việc TP quyết tâm khởi công xây dựng một khu liên hợp TDTT hiện đại mang lại niềm tự hào rất lớn cho người dân chúng tôi. Tôi kỳ vọng đây sẽ là nơi con em mình được thụ hưởng những tiện ích thể thao đẳng cấp, là không gian sinh hoạt cộng đồng sôi động, xanh mát chứ không chỉ là những khối bê tông khổng lồ đóng kín cửa, chỉ sáng đèn khi có giải đấu rồi lại bỏ không” - anh Tuấn bày tỏ.

Tầm nhìn quốc tế từ sự liên kết hạ tầng thể thao

Sự kiện động thổ Khu liên hợp TDTT quốc gia Rạch Chiếc không chỉ là câu chuyện của riêng TP.HCM mà còn nằm trong chiến lược phát triển mạng lưới cơ sở vật chất thể thao của cả nước. Đánh giá sâu hơn về dự án dưới góc độ quy hoạch và liên kết vùng, TS - kiến trúc sư (KTS) Đào Ngọc Nghiêm, Phó Chủ tịch Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam, đã có những phân tích thấu đáo về vai trò chiến lược của công trình này.

Theo TS-KTS Nghiêm, việc khởi công, động thổ hàng loạt dự án, trong đó đặc biệt nhất là Khu liên hợp TDTT quốc gia Rạch Chiếc thể hiện một sự phối hợp rất tốt và bài bản trên phạm vi cả nước. Ông phân tích: “Tại Hà Nội, chúng ta đã bắt đầu khởi công khu thể thao tổ chức các sự kiện Olympic, ở TP.HCM thì Khu liên hợp TDTT quốc gia Rạch Chiếc mang tầm khu vực. Với việc TP.HCM - vai trò là trung tâm của khu vực phía Nam - cũng quyết tâm đầu tư một khu liên hợp TDTT quy mô tương tự, điều này cho thấy sự liên kết chặt chẽ và linh hoạt giữa hai đầu tàu của đất nước”.

Cầu Cần Giờ: “Nối nhịp” giấc mơ, đánh thức đô thị biển

Nằm trong danh mục khởi công ngày 15-1, dự án cầu Cần Giờ với tổng mức đầu tư 13.201 tỉ đồng mang một sứ mệnh lịch sử đặc biệt: Phá thế ốc đảo biệt lập cho xã biển duy nhất của TP.HCM, thay thế phà Bình Khánh vốn đã quá tải nhiều năm qua.

Bà Võ Thị Diễm Phượng, Phó Chủ tịch UBND xã Cần Giờ, cho biết địa phương đang đứng trước vận hội phát triển chưa từng có. Bà thông tin chủ đề Đại hội Đảng bộ xã Cần Giờ lần thứ I nhiệm kỳ 2025-2030 đã xác định rõ mục tiêu xây dựng và phát triển Cần Giờ thành khu đô thị thương mại dịch vụ, du lịch sinh thái bền vững và phát triển kinh tế biển.

“Hiện nay, nhiều dự án đã và sẽ đầu tư trên địa bàn xã. Chúng tôi cảm nhận Cần Giờ đang ngày càng “thay da đổi thịt”. Chính quyền địa phương tin tưởng trong những năm tới, khi hạ tầng được đồng bộ, người dân Cần Giờ sẽ thấy rõ những lợi ích, hiệu quả thiết thực mà dự án mang lại” - bà Phượng nói.

TS-KTS Nghiêm nhấn mạnh rằng đây là tiền đề quan trọng để Việt Nam có thể đăng cai và tổ chức thành công các sự kiện thể thao quốc tế lớn trong tương lai. Sự hiện diện của hai trung tâm thể thao đỉnh cao ở hai đầu đất nước sẽ tạo thế song mã, hỗ trợ lẫn nhau, tạo nên sự đồng thuận và sức mạnh tổng hợp quốc gia.

Dưới góc độ của cơ quan quản lý nhà nước trực tiếp thụ hưởng và vận hành dự án, ông Nguyễn Nam Nhân, Phó Giám đốc Sở VH&TT TP.HCM, không giấu được sự phấn khởi xen lẫn tinh thần trách nhiệm cao. Ông chia sẻ quan điểm về ý nghĩa và những kỳ vọng đặt ra cho dự án lịch sử này.

Ông Nhân cho biết Khu liên hợp TDTT quốc gia Rạch Chiếc có những đặc thù riêng và đã trải qua nhiều thời kỳ quy hoạch với mong muốn cháy bỏng là xây dựng một trung tâm thể thao quốc gia tại phía Nam mà các giai đoạn trước đây chưa làm được.

“Dự án được khởi công, đáp ứng không chỉ kỳ vọng của lãnh đạo và nhân dân TP.HCM mà còn là mong mỏi dài lâu của ngành thể thao qua các thời kỳ. Trong giai đoạn mới này, việc có nhà đầu tư tham gia để tái khởi động và khởi công là một tín hiệu rất tốt, rất đáng mừng. TP.HCM là đầu tàu, là nơi cầu hiền, nơi quy tụ chất xám nên việc sở hữu hạ tầng thể thao xứng tầm là tín hiệu rất mạnh mẽ” - ông Nhân nhận định.

Phối cảnh Khu liên hợp TDTT quốc gia Rạch Chiếc. Ảnh: SUN GROUP

Về công năng và thiết kế, ông Nhân khẳng định ngành thể thao đã tham gia rất sâu vào quá trình góp ý. Mục tiêu là làm sao thiết kế phải tổ chức được các đại hội thể thao lớn như SEA Games, ASIAD. Nhưng quan trọng hơn, ông Nhân nhấn mạnh yếu tố cộng đồng: “Các công trình thể thao này phải để người dân được thụ hưởng. Người dân đến đây không chỉ để xem thi đấu mà còn để sinh hoạt, tập luyện trong một không gian đô thị chất lượng”.

Bên cạnh đó, ông Nhân cũng lưu ý về yếu tố kỹ thuật và tầm nhìn dài hạn. Ông cho rằng công nghệ và trang thiết bị thể thao thay đổi hằng năm, do đó thiết kế phải có tầm nhìn 5-10 năm tới. Thiết kế đáp ứng được yêu cầu trong tương lai. Để khi chúng ta đăng cai SEA Games hay ASIAD thì công năng, thiết bị và kỹ thuật vẫn hiện đại, không bị lạc hậu. Song song đó, sự phát triển kinh tế - xã hội của TP cũng sẽ nâng lên để đáp ứng được yêu cầu tổ chức các đại hội từ cấp châu lục trở lên.

Tập trung nguồn lực, trao quyền chuyên gia để về đích đúng hẹn

Khởi công, động thổ là bước khởi đầu quan trọng nhưng để đưa khối lượng công việc khổng lồ cùng nguồn vốn hơn 239.000 tỉ đồng về đích đúng hẹn, đảm bảo chất lượng và hiệu quả, TP.HCM cần những giải pháp quản trị và thực thi đột phá.

TS Huỳnh Thanh Điền, chuyên gia kinh tế, cho biết các dự án như Rạch Chiếc, metro số 2, cầu Cần Giờ hay cầu Phú Mỹ 2 mang ý nghĩa chiến lược trong việc định hình lại cấu trúc kinh tế của TP.

Vị trí dự kiến phần cầu chính cầu Phú Mỹ 2 (phường Phú Thuận, TP.HCM). Ảnh: THUẬN VĂN

Sau khi hợp nhất và liên kết vùng, vùng lõi của TP.HCM có định hướng trở thành trung tâm thương mại, dịch vụ, giải trí, du lịch và tài chính; trong khi xu hướng sản xuất công nghiệp sẽ dịch chuyển ra các vùng lân cận như Bà Rịa-Vũng Tàu, Bình Dương. Do đó, TS Điền cho rằng đây là cơ hội để TP sắp xếp lại không gian phát triển.

Theo TS Điền, để hiện thực hóa tầm nhìn đó, TP cần rất nhiều công trình mang tính chất “giảm nén” dân số cơ học, nâng cao giá trị gia tăng, tạo không gian cho du lịch, thể thao, khoa học công nghệ phát triển. Đặc biệt, trong bối cảnh Bộ Chính trị định hướng xây dựng TP.HCM trở thành “đô thị toàn cầu” - nơi trung chuyển hàng hóa, nhân lực chất lượng cao và đặt trụ sở của các định chế tài chính lớn - thì việc xây dựng một TP đẹp, nhiều mảng xanh, hạ tầng kết nối tốt là yêu cầu bắt buộc để thu hút chuyên gia và giới tinh hoa đến sinh sống, làm việc.

Về tác động ngắn hạn, chuyên gia này khẳng định việc khởi công đồng loạt các dự án lớn là giải pháp tối ưu để đạt mục tiêu tăng trưởng kinh tế cho năm sau.

“Muốn tăng trưởng nhanh thì chỉ có cách khởi công nhiều dự án lớn. Thứ nhất, vốn đầu tư công đóng góp trực tiếp vào tăng trưởng. Thứ hai, nó kích hoạt đầu tư từ khu vực tư nhân thông qua đấu thầu, thi công. Thứ ba, nó tạo ra việc làm, thu nhập cho người lao động, từ đó thúc đẩy chi tiêu dùng xã hội. Vì vậy, các dự án khởi công thời điểm này là rất đúng lúc” - TS Điền nhận định.

Tiếp lời về các giải pháp triển khai để đảm bảo tính đồng bộ, TS-KTS Nghiêm bổ sung thêm ba yếu tố then chốt mà TP cần lưu ý. Thứ nhất, huy động nguồn lực: Cần đa dạng hóa các giải pháp tài chính. Thứ hai, kết nối hạ tầng: Đặc biệt quan trọng là kết nối giao thông công cộng. Một khu thể thao tầm cỡ quốc tế như Rạch Chiếc cần hệ thống metro, xe buýt đủ năng lực để giải tỏa lượng người khổng lồ trong các sự kiện lớn.

Thứ ba, liên kết hệ thống: Cần có sự trao đổi, hợp tác thiết kế giữa các khu thể thao lớn trong cả nước (như với khu Olympic Hà Nội) để tạo sự phối hợp nhịp nhàng, kết nối hạ tầng và bổ trợ công năng cho nhau.•

Kiến tạo một đô thị thể thao mở

Khu liên hợp TDTT quốc gia Rạch Chiếc không đơn thuần là một dự án hạ tầng, mà là biểu tượng cho khát vọng vươn mình của thể thao TP.HCM sau hơn hai thập niên “ngủ quên”. Đây chính là giấc mơ cháy bỏng của biết bao thế hệ cán bộ, huấn luyện viên và vận động viên ngành thể thao TP mang tên Bác - những người đã dành cả đời tâm huyết chờ đợi một thánh đường thể thao xứng tầm.

Sự hồi sinh của Rạch Chiếc chính là “cú hích lịch sử”. Chúng ta không chỉ xây dựng những sân vận động hay nhà thi đấu đơn thuần, mà đang kiến tạo một “đô thị thể thao mở” - nơi tích hợp giữa huấn luyện đỉnh cao, công nghiệp giải trí và du lịch. Đây sẽ là điểm đến cho các giải đấu quốc tế lớn, giúp nâng tầm thương hiệu TP trên bản đồ thể thao thế giới, thỏa lòng mong mỏi của những người đã cống hiến vì màu cờ sắc áo.

Trong bối cảnh siêu đô thị đang chuyển mình, Rạch Chiếc sẽ đóng vai trò hạt nhân phát triển kinh tế thể thao. Từ đào tạo, truyền thông đến công nghệ thể thao (sport-tech), tất cả sẽ tạo thành một hệ sinh thái bền vững. Thể thao giờ đây không chỉ là cuộc đua huy chương, mà là ngành kinh tế thực thụ và là quyền được thụ hưởng không gian sống khỏe của người dân.

TS - nhà báo VÕ DANH HẢI, Phó Chủ tịch Hiệp hội Võ thuật Thế giới (WoMAU), nguyên Tổng thư ký Liên đoàn Vovinam Thế giới

Tập trung nguồn lực tối đa cho những công trình trọng điểm

Đi sâu vào bài toán quản trị thực thi, thứ nhất, về chiến lược triển khai, TP không nên “dàn hàng ngang”, cái gì cũng làm. TP nên tập trung nguồn lực tối đa cho những công trình trọng điểm vừa tuyên bố khởi công, làm dứt điểm, làm tới nơi tới chốn.

Thứ hai, về nhân sự quản lý dự án phải chuyên nghiệp hóa. Quản lý các siêu dự án đô thị đòi hỏi chuyên môn sâu, không phải cứ cán bộ hành chính hay lãnh đạo đơn thuần là làm được. TP cần mạnh dạn thuê các chuyên gia quản lý dự án giỏi, có kinh nghiệm thực tế. Quan trọng hơn, việc thuê chuyên gia phải đi kèm với cơ chế trao quyền thực chất để họ làm việc, tránh tình trạng thuê người giỏi về nhưng trói tay bằng cơ chế.

Thứ ba, về huy động nguồn lực, tôi ủng hộ mạnh mẽ việc tận dụng khu vực tư nhân. Cái gì làm công - tư được thì nên để tư nhân làm. Tư nhân dùng tiền của họ nên họ làm nhanh hơn, quy trình linh hoạt và hiệu quả hơn.

Về mặt thể chế dài hạn, kiến nghị Quốc hội cần sớm ban hành một luật đầu tư hạ tầng thống nhất. Hiện nay một dự án chi phối bởi mười mấy luật, mười mấy đầu mối, nếu thể chế không thay đổi thì dù nỗ lực đến đâu tiến độ cũng sẽ không như kỳ vọng.

TS HUỲNH THANH ĐIỀN

QUANG HUY