SMBC muốn nâng sở hữu VPBank lên 20%: Lợi ích kinh tế của nhóm tài chính Nhật Bản tại FE Credit có thể đạt 59%

Trong khuôn khổ chuyến thăm Nhật Bản của lãnh đạo cấp cao Việt Nam ngày 9/11, Chủ tịch HĐQT VPBank (Mã: VPB) Ngô Chí Dũng cho biết ngân hàng đang đàm phán với Sumitomo Mitsui Banking Corporation (SMBC) nhằm nâng tỷ lệ sở hữu của đối tác Nhật Bản từ 15% lên 20%. Hai bên đồng thời thúc đẩy hợp tác về huy động vốn quốc tế, tài trợ thương mại và tài chính xanh.

Trước đó, Reuters ngày 25/9 dẫn các nguồn tin am hiểu giao dịch cho biết VPBank và SMBC đã thương lượng trong nhiều tháng về định giá và phương án thực hiện. Ngân hàng Nhật Bản được cho là từng cân nhắc mua thêm cổ phiếu trên thị trường thay vì tham gia phát hành riêng lẻ. Đến nay, các điều khoản cuối cùng của thương vụ vẫn chưa được công bố.

Sở hữu trực tiếp 49% FE Credit, SMFG còn hưởng lợi gián tiếp qua VPBank

Tháng 10/2021, SMBC Consumer Finance (SMBCCF), công ty con thuộc Tập đoàn Tài chính Sumitomo Mitsui (SMFG), hoàn tất mua 49% vốn điều lệ FE Credit từ VPBank. Sau giao dịch, ngân hàng Việt Nam giữ lại 50%, còn 1% thuộc về cổ đông khác. FE Credit đồng thời đổi tên pháp lý thành Công ty Tài chính TNHH Ngân hàng Việt Nam Thịnh Vượng SMBC.

Hai năm sau, SMBC đầu tư khoảng 1,5 tỷ USD để sở hữu 15% cổ phần VPBank, qua đó hình thành thêm phần lợi ích kinh tế gián tiếp tại FE Credit. Báo cáo tài chính riêng lẻ quý III/2026 của VPBank ghi nhận tỷ lệ sở hữu tại công ty tài chính tiêu dùng này vẫn ở mức 50%, với vốn điều lệ 10.928 tỷ đồng.

Theo tính toán của người viết, với tỷ lệ sở hữu 15% tại VPBank, SMFG hiện có lợi ích kinh tế gián tiếp tương đương 7,5% tại FE Credit. Khi tính cả 49% vốn do SMBCCF trực tiếp nắm giữ, tổng lợi ích kinh tế quy đổi của tập đoàn Nhật Bản đạt khoảng 56,5%.

Nếu SMBC nâng sở hữu tại VPBank lên 20%, phần lợi ích gián tiếp tại FE Credit sẽ tăng lên 10%, đưa tổng mức quy đổi của nhóm SMFG đạt 59%, cao hơn 2,5 điểm phần trăm. Kịch bản này dựa trên giả định cơ cấu cổ đông FE Credit giữ nguyên sau giao dịch. Quyền biểu quyết và quản trị doanh nghiệp được xác định theo cơ cấu vốn góp trực tiếp cùng các thỏa thuận giữa các cổ đông.

Về hoạt động kinh doanh, FE Credit ghi nhận 611 tỷ đồng lợi nhuận trước thuế năm 2025, đánh dấu năm thứ hai liên tiếp có lãi. Trong 9 tháng đầu năm nay, công ty đạt 311 tỷ đồng lợi nhuận trước thuế. Dư nợ cấp tín dụng cuối tháng 9 đạt 72.112 tỷ đồng, tăng 12,1% so với đầu năm.

Từ tài trợ chuỗi cung ứng đến hai khoản vay hợp vốn trị giá 2,17 tỷ USD

Bên cạnh quan hệ về vốn, VPBank và SMBC tiếp tục mở rộng hợp tác trong lĩnh vực ngân hàng doanh nghiệp. Báo cáo thường niên 2025 của VPBank ghi nhận vai trò của đối tác Nhật Bản trong việc phát triển quan hệ với các doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) và tập đoàn đa quốc gia.

Trong lĩnh vực tài trợ chuỗi cung ứng, VPBank triển khai các giải pháp tài chính cho mạng lưới đại lý, nhà phân phối của Mitsubishi, Volkswagen, Nissan, VinFast, BYD, Yamaha và Suzuki. Cùng năm, khối phụ trách khách hàng FDI ghi nhận tiền gửi tăng khoảng 90%, dư nợ gấp đôi so với cuối năm trước, còn dư nợ tài trợ thương mại và thanh toán quốc tế tăng 153%.

Ngân hàng cũng thành lập bộ phận chuyên trách nhằm tăng cường phối hợp với SMBC, phát triển các sản phẩm tài chính dành cho phân khúc này. Ở mảng quản trị, đối tác Nhật Bản hỗ trợ VPBank hoàn thiện khung quản lý rủi ro bên thứ ba thông qua chia sẻ kinh nghiệm và đào tạo nhân sự, tập trung vào các nhà cung cấp, đơn vị thuê ngoài và đối tác liên kết.

Hoạt động huy động vốn quốc tế là một điểm nhấn khác trong quan hệ hợp tác giữa hai bên. Ngày 30/6, VPBank ký khoản vay hợp vốn liên kết bền vững trị giá 1,44 tỷ USD với 15 định chế tài chính. SMBC tham gia thu xếp vốn, đồng thời đảm nhiệm vai trò điều phối giao dịch, đại lý khoản vay và điều phối bền vững. Khoản vay có kỳ hạn 3 năm, với các điều kiện tài chính gắn với mục tiêu mở rộng tín dụng xanh và tín dụng xã hội.

Tiếp đó, ngày 10/11, VPBank công bố khoản vay hợp vốn trị giá 730 triệu USD do SMBC và Tổ chức Tài chính Quốc tế (IFC) đồng điều phối, thu xếp. Giao dịch gồm các kỳ hạn 3 năm, 5 năm và 7 năm, bổ sung nguồn vốn trung, dài hạn cho hoạt động tài trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa, đặc biệt là doanh nghiệp do phụ nữ làm chủ hoặc lãnh đạo và doanh nghiệp trong lĩnh vực nông nghiệp.

Hơn 624 triệu cổ phiếu và bài toán bổ sung vốn cho VPBank

Khả năng SMBC gia tăng tỷ lệ sở hữu cũng gắn với kế hoạch tăng vốn của VPBank. ĐHĐCĐ ngân hàng năm 2026 đã thông qua phương án nâng vốn điều lệ lên khoảng 106.244 tỷ đồng qua hai đợt phát hành. Đợt đầu hoàn tất phân phối hơn 2,06 tỷ cổ phiếu trả cổ tức với tỷ lệ 26,04%, đưa tổng số cổ phiếu lưu hành lên 10 tỷ đơn vị.

Tại ngày 30/9, phần giá trị tương ứng hơn 20.660 tỷ đồng được ghi nhận vào khoản mục vốn khác trong thời gian chờ hoàn tất thủ tục điều chỉnh vốn điều lệ. Đợt tiếp theo dự kiến chào bán riêng lẻ 624.367.250 cổ phiếu cho một nhà đầu tư nước ngoài. Nếu toàn bộ số cổ phiếu mới được phân phối cho SMBC, tỷ lệ sở hữu của đối tác Nhật Bản sau phát hành sẽ đạt xấp xỉ 20%.

Phương thức thực hiện thương vụ có ý nghĩa đối với nguồn vốn của VPBank. Với phương án phát hành cổ phiếu mới, ngân hàng sẽ trực tiếp nhận tiền từ nhà đầu tư để bổ sung vốn chủ sở hữu. Trường hợp SMBC mua cổ phần từ cổ đông hiện hữu, khoản thanh toán thuộc về bên chuyển nhượng và vốn điều lệ của VPBank được giữ nguyên.

Đến cuối quý III, tổng tài sản hợp nhất VPBank đạt 1,61 triệu tỷ đồng, tăng 27,8% so với cuối năm trước; vốn chủ sở hữu vượt 200.000 tỷ đồng. Lợi nhuận trước thuế 9 tháng đạt 29.911 tỷ đồng, tăng 46,7% so với cùng kỳ, trong khi tỷ lệ an toàn vốn hợp nhất (CAR) ở mức 13,84%.

Nếu phương án phát hành riêng lẻ được triển khai, nguồn vốn huy động có thể giúp VPBank tăng cường bộ đệm an toàn và tạo thêm dư địa tăng trưởng tín dụng. Mức độ cải thiện CAR phụ thuộc vào giá chào bán, số tiền thu được và tốc độ gia tăng tài sản có rủi ro. Việc phát hành thêm cũng làm thay đổi số lượng cổ phiếu lưu hành, qua đó ảnh hưởng đến các chỉ tiêu tài chính tính trên mỗi cổ phần.