'Số hóa' công tác hòa giải ở cơ sở

Kết hợp hài hòa giữa hòa giải trực tiếp và trực tuyến

Dự thảo Luật Hòa giải ở cơ sở (sửa đổi) cho thấy một bước chuyển đáng chú ý khi lần đầu tiên đặt trọng tâm vào việc xây dựng, vận hành và kết nối Cơ sở dữ liệu về hòa giải ở cơ sở - nền tảng quan trọng để thúc đẩy chuyển đổi số trong lĩnh vực này.

Theo đó, Cơ sở dữ liệu về hòa giải ở cơ sở sẽ do Bộ Tư pháp quản lý, đồng thời được kết nối, chia sẻ với các cơ sở dữ liệu quốc gia, chuyên ngành và hệ thống dữ liệu liên quan. Việc liên thông này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả quản lý mà còn tạo điều kiện để các cơ quan, tổ chức khai thác thông tin phục vụ trực tiếp cho hoạt động hòa giải. Tuy nhiên, cùng với đó là yêu cầu chặt chẽ về bảo mật, an ninh mạng và bảo vệ dữ liệu cá nhân, bảo đảm việc khai thác dữ liệu diễn ra an toàn, đúng quy định.

Sân khấu hóa tuyên truyền Luật Hòa giải ở cơ sở. Ảnh: Trúc Nhân

Đáng chú ý, dự thảo cũng mở rộng không gian thực hiện hòa giải khi cho phép các thủ tục, hồ sơ, tài liệu được số hóa, ký số, lưu trữ và xử lý trên môi trường điện tử với giá trị pháp lý tương đương văn bản giấy. Đây được xem là bước đi quan trọng nhằm giảm dần sự phụ thuộc vào phương thức thủ công, vốn còn phổ biến lâu nay.

Một điểm mới đáng chú ý khác là việc dự kiến bổ sung hình thức hòa giải trực tuyến, bên cạnh phương thức trực tiếp truyền thống. Trong bối cảnh các bên tham gia ở xa hoặc khó sắp xếp thời gian, giải pháp này được kỳ vọng sẽ giúp tiết kiệm chi phí, nâng cao khả năng tiếp cận và tăng tính linh hoạt trong tổ chức hòa giải.

Quan trọng hơn, dự thảo trao quyền cho các bên được lựa chọn hình thức, địa điểm, thời gian và hòa giải viên. Điều này tiếp tục khẳng định nguyên tắc tự nguyện, tự thỏa thuận – yếu tố cốt lõi làm nên hiệu quả của hòa giải ở cơ sở. Sự linh hoạt trong phương thức không chỉ giúp thích ứng với nhiều điều kiện khác nhau, mà còn góp phần nâng cao tính khả thi và mức độ đồng thuận trong quá trình giải quyết tranh chấp.

Mở rộng biểu quyết trực tuyến

Không dừng lại ở hoạt động hòa giải, dự thảo còn đề xuất bổ sung hình thức biểu quyết trực tuyến trong bầu hòa giải viên - bên cạnh hai hình thức truyền thống hiện hành. Quy định này xuất phát từ thực tế nhiều địa phương gặp khó khăn khi tổ chức họp dân trực tiếp, trong khi điều kiện công nghệ ngày càng thuận lợi.

Việc đa dạng hóa hình thức biểu quyết được kỳ vọng sẽ giúp người dân tham gia thuận tiện hơn vào các quyết định của cộng đồng, đồng thời nâng cao tính công khai, minh bạch và tiết kiệm chi phí tổ chức. Tuy nhiên, điểm đáng chú ý là chính sách được thiết kế theo hướng linh hoạt, không áp dụng bắt buộc mà phụ thuộc vào điều kiện thực tế và sự thống nhất của cộng đồng dân cư.

Theo Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý, Bộ Tư pháp, từ xây dựng cơ sở dữ liệu, số hóa hồ sơ đến mở rộng các hình thức hòa giải và biểu quyết, dự thảo sửa đổi Luật đang từng bước hình thành một mô hình hòa giải hiện đại, kết hợp hài hòa giữa truyền thống và công nghệ.

Trong bối cảnh chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ, việc ứng dụng công nghệ thông tin vào hòa giải ở cơ sở không chỉ là yêu cầu tất yếu, mà còn là động lực quan trọng để nâng cao hiệu quả quản lý, tăng cường minh bạch và củng cố niềm tin của người dân. Nếu được triển khai đồng bộ, đây sẽ là nền tảng để xây dựng một cơ chế hòa giải thân thiện, thuận tiện và phù hợp với yêu cầu phát triển của xã hội hiện đại.

Đỗ Quyên