Số hóa và hạ tầng thông minh: Kiến tạo tương lai cho một thế giới bền vững

Nhân dịp Xuân Bính Ngọ, Tạp chí Công Thương đã có cuộc trò chuyện với Tiến sĩ Phạm Thái Lai xung quanh vấn đề này.

Tiến sĩ Phạm Thái Lai - Tổng Giám đốc Siemens Khu vực ASEAN và Việt Nam.

PV: Trước xu hướng và bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay, ông đánh giá như thế nào về vai trò của hạ tầng trong việc xây dựng một tương lai bền vững?

TS. Phạm Thái Lai: Thế giới hiện tại đang đứng trước một thời điểm mang tính bước ngoặt. Chúng ta phải đối mặt với nhiều thách thức lớn như nhiệt độ toàn cầu tăng nhanh, các hiện tượng thời tiết cực đoan diễn ra thường xuyên, và sức ép lớn về nhu cầu năng lượng lẫn tài nguyên. Đồng thời, dân số tiếp tục tăng, kéo theo áp lực lên hệ thống đô thị và các ngành công nghiệp.

Trong bối cảnh đó, vai trò của hạ tầng trở nên then chốt hơn bao giờ hết, không chỉ là nền tảng vận hành của các thành phố, là yếu tố kết nối con người, hỗ trợ kinh tế và bảo đảm chất lượng cuộc sống. Tuy nhiên, để đáp ứng những thách thức hiện nay, hạ tầng cần được tái cấu trúc một cách chiến lược, toàn diện và mang tính hệ thống.

Không phải là những cải tiến nhỏ bé mà là một “Cuộc chuyển đổi hạ tầng” mang tính căn bản và hệ thống.

Theo Báo cáo giám sát chuyển đổi hạ tầng Siemens 2025, sự chuyển đổi này dựa trên 4 trụ cột liên kết: khử carbon, số hóa, phi tập trung và khả năng chống chịu. Đây không phải là những khái niệm xa vời; mà là những con đường hành động cụ thể để thế giới vận hành trong giới hạn của hành tinh. Khử carbon nhằm loại bỏ phát thải từ hệ thống năng lượng và quy trình công nghiệp. Số hóa cung cấp công cụ thông minh và dữ liệu để đạt được mục tiêu này. Phi tập trung trao quyền cho việc sản xuất và tiêu thụ năng lượng tại chỗ, thúc đẩy sự độc lập và hiệu quả. Và khả năng chống chịu đảm bảo các hệ thống trọng yếu có thể đứng vững và phục hồi trước những cú sốc không thể tránh khỏi từ biến đổi khí hậu và các gián đoạn khác. Bốn trụ cột này tạo nên khung chiến lược cho một tương lai bền vững.

PV: Theo ông vì sao số hóa lại đóng vai trò trung tâm trong quá trình chuyển đổi hạ tầng. Chúng ta đã có những thực tiễn như thế nào về vấn đề này?

TS. Phạm Thái Lai: Số hóa chính là động lực cốt lõi của sự chuyển đổi bền vững. Như Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) đã nhấn mạnh, các công nghệ như AI, IoT, bản sao số (digital twin) hay tự động hóa có tác động sâu rộng đến cách chúng ta sản xuất, tiêu thụ và quản lý tài nguyên. Điểm mạnh lớn nhất của số hóa nằm ở khả năng tạo ra lớp thông minh cho toàn bộ hệ thống hạ tầng. Thay vì chỉ phản ứng khi xảy ra sự cố, chúng ta chuyển sang tối ưu hóa dự đoán, dựa trên dữ liệu theo thời gian thực. Ví dụ như tòa nhà thông minh có thể tự điều chỉnh tiêu thụ năng lượng dựa trên mật độ sử dụng, dự báo thời tiết hay biến động giá điện mà nhờ đó, lượng phát thải carbon giảm đáng kể. Lưới điện thông minh có thể kết nối với nhiều nguồn năng lượng tái tạo và cân bằng cung - cầu tức thời. Điều này không chỉ giảm lãng phí mà còn đảm bảo ổn định hệ thống ngay cả khi nguồn phát không liên tục. Những công nghệ này không còn là tương lai xa, Siemens đã triển khai trên toàn thế giới thông qua các hệ thống quản lý tòa nhà, giải pháp lưới điện tiên tiến, nền tảng phân tích dữ liệu và bảo trì dự đoán.

Minh họa về Các công nghệ bền vững.

PV: Ban Cơ sở hạ tầng thông minh của Siemens đang đóng góp như thế nào để thúc đẩy hạ tầng thông minh và bền vững trên toàn cầu và tại Việt Nam?

TS. Phạm Thái Lai: Tại Ban Cơ sở hạ tầng thông minh, chúng tôi định hướng nỗ lực vào ba lĩnh vực trọng tâm nhằm thúc đẩy hệ sinh thái năng lượng thông minh và bền vững. Trước hết, chúng tôi tái định nghĩa vai trò của các tòa nhà, biến chúng từ những thực thể chỉ tiêu thụ năng lượng thành các “prosumer” năng động - vừa sản xuất, lưu trữ, vừa chia sẻ nguồn năng lượng sạch. Điều này được hiện thực hóa thông qua các hệ thống quản lý tòa nhà tiên tiến, giải pháp lưu trữ năng lượng và các lưới điện vi mô tích hợp, giúp tối ưu hiệu quả vận hành đồng thời giảm đáng kể tác động môi trường.

Song song, Siemens hiện đại hóa lưới điện để phục vụ một tương lai phi carbon. Chúng tôi hỗ trợ khách hàng vận hành những hệ thống năng lượng ngày càng phức tạp, nơi các nguồn năng lượng tái tạo phân tán, dòng điện hai chiều và phản ứng nhu cầu theo thời gian thực trở thành tiêu chuẩn mới. Những giải pháp toàn diện này sẽ giúp tối ưu luồng năng lượng,đảm bảo tính ổn định, an ninh mạng và độ tin cậy của toàn bộ hệ thống. Cuối cùng, chúng tôi xây dựng hạ tầng dành cho giao thông điện - một trụ cột quan trọng trong quá trình giảm phát thải CO₂. Từ xe cá nhân đến phương tiện công cộng, Siemens phát triển và triển khai các hệ sinh thái sạc thông minh, có khả năng mở rộng linh hoạt để đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng của xu hướng điện khí hóa giao thông.

PV: Những yếu tố nào là chìa khóa để thúc đẩy thành công của cuộc chuyển đổi hạ tầng, thưa ông?

TS. Phạm Thái Lai: Chuyển đổi hạ tầng là một hành trình đầy tham vọng, phức tạp và đòi hỏi sự chung tay của toàn xã hội. Không một tổ chức nào có thể tự mình thực hiện trọn vẹn nhiệm vụ này. Sự hợp tác đa bên vì thế trở thành điều kiện tiên quyết để tạo ra thay đổi ở quy mô đủ lớn.Trước hết, chính phủ đóng vai trò định hướng thông qua việc thiết lập khung pháp lý tiên tiến và dễ tiếp cận, đồng thời thúc đẩy đầu tư xanh và đơn giản hóa quy trình, giúp các dự án bền vững được triển khai nhanh chóng và hiệu quả hơn.

Doanh nghiệp - lực lượng dẫn dắt đổi mới, cần liên tục đầu tư vào công nghệ xanh,áp dụng kinh tế tuần hoàn để giảm tác động môi trường trong toàn bộ chuỗi giá trị. Bên cạnh đó, nhà đầu tư - đặc biệt là các tổ chức tài chính - giữ vai trò cung cấp động lực tài chính dài hạn bằng cách mạnh dạn hỗ trợ vốn cho các dự án xanh, nơi lợi ích bền vững rõ ràng và ngày càng thiết thực. Không thể không nhắc đến cộng đồng, yếu tố tạo nên áp lực tích cực và dẫn dắt thay đổi ở cấp độ xã hội. Khi người dân yêu cầu các mô hình năng lượng mới, tham gia vào các giải pháp xanh và thực hành bền vững trong đời sống hằng ngày, sự chuyển đổi sẽ diễn ra nhanh hơn và bền vững hơn…

PV: Trân trọng cám ơn ông!

Phan Vinh (thực hiện)