Sở hữu trí tuệ - Động lực cho kinh tế sáng tạo

Quang cảnh lễ khai mạc Ngày Sở hữu trí tuệ thế giới 2026 với chủ đề “Sở hữu trí tuệ - Động lực cho kinh tế sáng tạo”. Ảnh: nhandan.vn

Chương trình quy tụ nhiều hoạt động trưng bày, trải nghiệm, tương tác công chúng và đối thoại chuyên đề, hướng tới lan tỏa nhận thức xã hội về vai trò của sở hữu trí tuệ trong đổi mới sáng tạo, phát triển công nghiệp văn hóa và khai mở các nguồn lực mới cho tăng trưởng.

Đồng chí Lê Quốc Minh, Ủy viên Trung ương Đảng, Tổng Biên tập Báo Nhân Dân, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam, nhấn mạnh tính cần thiết của chuỗi sự kiện cũng như vai trò của sở hữu trí tuệ trong kinh tế di sản nói riêng và công nghiệp sáng tạo nói chung. Đồng chí mong muốn chuỗi sự kiện này trở thành một diễn đàn mở để các bên cùng trao đổi về cách sở hữu trí tuệ đang tham gia ngày càng sâu vào phát triển văn hóa, doanh nghiệp, công nghệ và thị trường.

Việt Nam là quốc gia giàu di sản - vật thể, phi vật thể, tư liệu, thiên nhiên, làng nghề, tri thức dân gian, biểu tượng văn hóa - đã bền bỉ đi cùng lịch sử dân tộc. Đó là nguồn tài nguyên văn hóa rất lớn nhưng vẫn chưa được chuyển hóa tương xứng thành nguồn lực phát triển.

Nghị quyết số 80 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam đã đặt ra đề bài rõ ràng: phát triển kinh tế di sản, công nghiệp văn hóa, kinh tế sáng tạo trên nền tảng giá trị văn hóa Việt Nam. Đây là bước tiến về tư duy phát triển. Trước đây, nói đến văn hóa, nhiều người nghĩ tới lĩnh vực cần đầu tư, hỗ trợ, gìn giữ. Nay, Nghị quyết 80 đặt ra yêu cầu cao hơn: văn hóa phải trở thành nguồn lực nội sinh cho tăng trưởng, tham gia trực tiếp vào việc tạo ra của cải, việc làm, thương hiệu và sức cạnh tranh quốc gia.

Nghị quyết nêu rõ mục tiêu đưa các ngành công nghiệp văn hóa thành động lực tăng trưởng mới, phấn đấu đến năm 2030 đóng góp 7% GDP và đến năm 2045 đóng góp 9% GDP. Đó là thông điệp chính sách rất mạnh; trong bức tranh đó, kinh tế di sản là cấu phần đáng chú ý.

Di sản, nếu chỉ dừng ở lưu giữ, sẽ khó tạo sức sống mới. Nhưng nếu được nhận diện đúng, kể lại bằng ngôn ngữ của hôm nay, gắn với sản phẩm, dịch vụ, thương hiệu, du lịch, giáo dục, công nghệ, thì di sản có thể mở ra không gian phát triển rất lớn.

Muốn phát triển kinh tế di sản một cách nghiêm túc, không thể bỏ qua vai trò của sở hữu trí tuệ - công cụ để xác lập quyền, nhận diện giá trị, bảo vệ thành quả sáng tạo, tạo cơ sở pháp lý cho hợp tác, đầu tư, thương mại hóa và phân chia quyền, lợi ích hợp pháp. Nếu không định danh được các lớp tài sản vô hình trong di sản, chúng ta rất khó biến di sản thành tài sản.

Một hình tượng văn hóa, họa tiết truyền thống, câu chuyện dân gian, sản phẩm làng nghề, bí quyết thủ công, chỉ dẫn địa lý, thiết kế phái sinh từ chất liệu di sản... nếu không nhìn dưới góc độ sở hữu trí tuệ, sẽ dễ bị sao chép, khai thác tùy tiện, thậm chí “biến dạng” ngay trên sân nhà. Ngược lại, nếu được bảo hộ đúng, đó là nền tảng cho những chuỗi giá trị mới: thương hiệu, sản phẩm hàng hóa, thiết kế game, công nghiệp nội dung, du lịch văn hóa, giáo dục trải nghiệm và các nền tảng truyền thông mới.Nếu Nghị quyết 80 là định hướng lớn, thì sở hữu trí tuệ chính là một trong những công cụ quan trọng để hiện thực hóa định hướng đó.

Phát triển kinh tế di sản không đồng nghĩa với thương mại hóa bằng mọi giá. Không thể biến di sản thành hàng hóa đơn giản, càng không thể khai thác ngắn hạn, tùy tiện, ảnh hưởng đến bản sắc văn hóa. Nếu chỉ tập trung vào lợi ích trước mắt, có thể tạo doanh thu ngắn hạn nhưng đánh mất giá trị lâu dài - khi đó, cái mất sẽ lớn hơn cái được rất nhiều.

Vì vậy, cần xây dựng một hệ sinh thái lành mạnh, với vai trò của Nhà nước trong hoàn thiện thể chế và chính sách; của chuyên gia trong thẩm định, tư vấn, phản biện; của cộng đồng - chủ thể nắm giữ, thực hành di sản và thụ hưởng quyền lợi; của doanh nghiệp trong đầu tư, sáng tạo, tổ chức thị trường; và của báo chí, truyền thông trong lan tỏa nhận thức đúng, cổ vũ mô hình tốt, cảnh báo những biểu hiện lệch lạc.

Đồng chí Lê Quốc Minh cho hay: Chuỗi sự kiện hôm nay được tổ chức đúng dịp hướng tới Ngày Sở hữu trí tuệ thế giới 26/4. Ở Việt Nam, ngày này đã được hưởng ứng nhiều năm qua; nhận thức xã hội về sở hữu trí tuệ ngày càng đi vào đời sống doanh nghiệp, sáng tạo, công nghệ và truyền thông.

Năm nay, trong bối cảnh Nghị quyết 80 vừa ban hành, việc đặt vấn đề “sở hữu trí tuệ trong kinh tế di sản” là rất trúng và rất cần. Trúng vì công nghiệp văn hóa Việt Nam muốn phát triển thì không thể đi tay không vào thị trường - phải có tài sản trí tuệ, năng lực bảo hộ, khả năng tổ chức sáng tạo trên nền di sản một cách hợp pháp, chuyên nghiệp, có giá trị gia tăng cao. Cần vì đây là thời điểm phải nói bằng tư duy phát triển, làm rõ cơ chế, nhận diện nút thắt, đưa ra những mô hình có thể triển khai thực tế.

Với tinh thần đó, Báo Nhân Dân tổ chức chuỗi chương trình này với mong muốn tạo ra một diễn đàn trao đổi thẳng thắn, thực chất, nhiều thông tin và gợi mở giải pháp. Báo chí, nếu làm đúng vai trò, không chỉ phản ánh thực trạng mà còn góp phần mở đường cho những thảo luận cần thiết của xã hội.
Với Báo Nhân Dân, việc tổ chức chuỗi sự kiện hôm nay là một phần trách nhiệm của cơ quan báo chí chủ lực trong việc đồng hành cùng những vấn đề lớn của đất nước - nhất là những vấn đề đang đặt ra yêu cầu mới về tư duy, thể chế và hành động.