Sớm ban hành tiêu chuẩn quốc gia về tín chỉ carbon rừng

Hoàn thiện khung kỹ thuật cho tín chỉ carbon rừng

Tại Hội nghị phổ biến Nghị định số 180/2026/NĐ-CP của Chính phủ về dịch vụ hấp thụ và lưu giữ carbon của rừng do Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) tổ chức, bà Nguyễn Thị Mỹ Linh, Trung tâm Chứng nhận Quản lý rừng bền vững, cho biết dự thảo Tiêu chuẩn quốc gia "Tín chỉ carbon rừng - Các yêu cầu" đã được Hội đồng của Ủy ban Tiêu chuẩn Quốc gia thông qua ngày 18/6 và dự kiến sẽ sớm được ban hành.

Dự thảo Tiêu chuẩn quốc gia về tín chỉ carbon rừng dự kiến sớm ban hành, tạo khung kỹ thuật thống nhất, hỗ trợ thực thi Nghị định 180 và phát triển thị trường carbon. Ảnh minh họa

Theo bà Nguyễn Thị Mỹ Linh, tiêu chuẩn được xây dựng trên cơ sở tuân thủ quy định pháp luật của Việt Nam, đồng thời tham khảo các tiêu chuẩn carbon quốc tế nhằm bảo đảm hài hòa với thông lệ quốc tế nhưng vẫn phù hợp với điều kiện thực tiễn trong nước. Đáng chú ý, việc áp dụng tiêu chuẩn quốc gia không mang tính bắt buộc. Theo Nghị định 180, các tổ chức, cá nhân có thể lựa chọn áp dụng tiêu chuẩn quốc gia hoặc tiêu chuẩn quốc tế khi đăng ký dự án tín chỉ carbon rừng.

Dự thảo quy định các yêu cầu đối với tín chỉ carbon được tạo ra từ các dự án trong lĩnh vực lâm nghiệp và sử dụng đất. Theo đó, tín chỉ chỉ được hình thành từ các dự án carbon hợp lệ, triển khai các biện pháp giảm phát thải như REDD+, trồng rừng mới, xúc tiến tái sinh tự nhiên, nuôi dưỡng và làm giàu rừng, nâng cao năng suất rừng trồng, nông lâm kết hợp và trồng cây phân tán.

Để được công nhận, các dự án phải đáp ứng đầy đủ quy định về xây dựng và đăng ký dự án; tuân thủ phương pháp tính toán phát thải và hấp thụ carbon theo hướng dẫn của IPCC; được tổ chức độc lập thực hiện thẩm định, xác minh và hoàn thành các thủ tục đăng ký, cấp tín chỉ theo quy định.

Dự thảo cũng đặt ra những yêu cầu chặt chẽ về điều kiện pháp lý đối với đất và rừng, xác định rõ ranh giới dự án, đồng thời yêu cầu dự án phải bảo đảm tính bổ sung và không trùng lặp. Điều này đồng nghĩa chủ dự án phải chứng minh lượng giảm phát thải hoặc tăng hấp thụ carbon có được nhờ triển khai dự án so với mức tham chiếu, đồng thời bảo đảm tín chỉ carbon không bị ghi nhận hoặc giao dịch nhiều lần.

Ngoài ra, dự án phải xây dựng hệ thống dữ liệu đầy đủ, chính xác và minh bạch để phục vụ công tác thẩm định, xác minh. Dự thảo cũng khuyến khích các dự án mang lại đồng lợi ích về kinh tế, xã hội và môi trường, cũng như các dự án có tính liên vùng nhằm nâng cao hiệu quả giảm phát thải.

Đối với từng loại hình dự án, tiêu chuẩn quy định rõ điều kiện về đất và rừng. Chẳng hạn, dự án REDD+ chỉ được triển khai trên rừng tự nhiên; dự án trồng rừng mới phải thực hiện trên diện tích đất lâm nghiệp không có rừng tối thiểu ba năm; còn các dự án nâng cao năng suất rừng trồng phải có phương án hoặc chứng chỉ quản lý rừng bền vững.

Theo bà Nguyễn Thị Mỹ Linh, quy định thời gian tối thiểu ba năm được cân nhắc trên cơ sở tham khảo tiêu chuẩn quốc tế và điều kiện quản lý đất lâm nghiệp của Việt Nam. Trong khi nhiều tiêu chuẩn quốc tế yêu cầu từ 5-10 năm, mốc ba năm được đánh giá phù hợp với quy định hiện hành trong nước.

Bên cạnh đó, dự thảo cũng quy định thời gian tối thiểu đối với giai đoạn tạo tín chỉ và thời gian duy trì dự án nhằm bảo đảm kết quả giảm phát thải được theo dõi, giám sát liên tục, hạn chế nguy cơ rò rỉ hoặc đảo nghịch phát thải.

Tiệm cận chuẩn quốc tế, tạo nền tảng cho thị trường carbon

Một trong những điểm nổi bật của dự thảo là xây dựng hệ thống yêu cầu thống nhất về đo đạc, báo cáo phát thải khí nhà kính và hấp thụ carbon theo hướng tiệm cận các tiêu chuẩn quốc tế. Theo đó, tiêu chuẩn quy định các nguyên tắc về xác định nguồn phát thải, xây dựng dữ liệu hoạt động, lựa chọn hệ số phát thải, xác định mức tham chiếu, tính toán lượng giảm phát thải, đánh giá rủi ro và xác định lượng tín chỉ carbon được tạo ra. Theo bà Nguyễn Thị Mỹ Linh, đây đều là những cấu phần cốt lõi đang được áp dụng phổ biến trong các tiêu chuẩn carbon quốc tế nhằm bảo đảm kết quả tính toán có tính minh bạch và có thể kiểm chứng.

Dự thảo cũng yêu cầu chủ dự án xây dựng hệ thống dữ liệu và bản đồ hiện trạng rừng, ưu tiên sử dụng dữ liệu không gian theo hướng dẫn của IPCC để nâng cao độ tin cậy của kết quả. Đồng thời, cho phép áp dụng linh hoạt các hệ số phát thải theo tiêu chuẩn quốc gia, hệ số phát thải quốc gia hoặc hệ số mặc định của IPCC, tạo thuận lợi cho các chủ dự án trong quá trình triển khai.

Đối với từng loại hình dự án, dự thảo quy định phương pháp xác định mức tham chiếu phù hợp để làm cơ sở tính toán lượng giảm phát thải hoặc tăng hấp thụ carbon. Đồng thời, dự thảo yêu cầu đánh giá độ không chắc chắn của kết quả tính toán và các rủi ro có thể ảnh hưởng đến dự án như cháy rừng, lấn chiếm đất hoặc tranh chấp đất đai. Đây là cơ sở để xác định lượng tín chỉ carbon đủ điều kiện được công nhận.

Ngoài các yêu cầu kỹ thuật, dự thảo cũng quy định những nguyên tắc cơ bản về bảo đảm môi trường và xã hội, như thúc đẩy phát triển kinh tế gắn với bảo vệ môi trường, bảo đảm sự tham gia của các bên liên quan và xây dựng cơ chế giải quyết tranh chấp trong quá trình thực hiện dự án. Đối với hoạt động thẩm định và xác minh, các tổ chức đánh giá độc lập phải đáp ứng các tiêu chuẩn ISO hiện hành. Riêng việc đăng ký và cấp tín chỉ carbon sẽ thực hiện theo đúng trình tự, thủ tục đã được quy định tại Nghị định 180. Theo lộ trình dự kiến, chủ dự án sẽ mất khoảng 6-12 tháng để xây dựng văn kiện dự án, thực hiện thẩm định, đăng ký với cơ quan có thẩm quyền, triển khai các biện pháp giảm phát thải, lập báo cáo kết quả và hoàn thiện hồ sơ đề nghị cấp tín chỉ carbon.

Theo bà Nguyễn Thị Mỹ Linh, toàn bộ quy trình được thiết kế thống nhất với Nghị định 180, góp phần hoàn thiện hành lang pháp lý và khung kỹ thuật cho việc hình thành, vận hành thị trường tín chỉ carbon rừng tại Việt Nam theo hướng minh bạch, tiệm cận thông lệ quốc tế, qua đó tạo thêm nguồn lực cho phát triển lâm nghiệp bền vững và thực hiện các mục tiêu tăng trưởng xanh.