Sớm khắc phục hạn chế quy trình vận hành liên hồ thủy điện

Công tác vận hành các hồ thủy điện trên lưu vực sông Vu Gia - Thu Bồn trong mùa lũ còn nhiều hạn chế. Ảnh minh họa: HOÀNG HIỆP

Quy trình vận hành bộc lộ hạn chế

Những năm gần đây, tình hình thiên tai xảy ra trên địa bàn thành phố Đà Nẵng ngày càng diễn biến phức tạp, bất thường. Riêng trên lưu vực sông Vu Gia - Thu Bồn đã xuất hiện nhiều đợt mưa rất lớn và đặc biệt lớn, nhiều khu vực xuất hiện mưa, lũ lịch sử và vượt lịch sử. Trong khi đó, việc thực thi quy trình vận hành liên hồ chứa (hồ thủy điện) trên lưu vực sông này đã bộc lộ nhiều bất cập, hạn chế.

Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Trương Xuân Tý nhìn nhận, do tính chất đặc thù về điều kiện thời tiết, khí hậu thủy văn khu vực miền Trung nói chung và thành phố Đà Nẵng nói riêng, mưa lớn thường kéo dài nhiều ngày và mùa mưa kết thúc muộn. Với năng lực điều tiết của các hồ chứa trên lưu vực sông Vu Gia - Thu Bồn hạn chế, chỉ có thể giảm lũ cho các địa phương ở khu vực hạ du mà không thể giải quyết được toàn bộ các vấn đề lũ lụt trên toàn bộ lưu vực.

Sở Nông nghiệp và Môi trường đề nghị bổ sung kịch bản vận hành liên hồ chứa thủy điện. Ảnh minh họa: HOÀNG HIỆP

Thế nhưng, quy trình vận hành liên hồ lại quy định mực nước vận hành trong mùa lũ (mực nước cao nhất trước lũ, mực nước đón lũ thấp nhất) của các hồ không còn phù hợp với diễn biến mưa lũ bất thường như hiện nay, cần phải rà soát, điều chỉnh để phát huy hiệu quả cắt giảm lũ cho hạ du.

Bên cạnh đó, trong thực tế vận hành điều tiết lũ các hồ chứa thủy điện trên lưu vực sông Vu Gia - Thu Bồn đã xảy ra tình huống hạ du chưa xuất hiện lũ, nhưng lưu lượng lũ về hồ đã vượt ngưỡng phải vận hành cắt, giảm lũ cho hạ du, dẫn đến làm giảm dung tích phòng lũ của hồ.

Trong khi đó, quy trình chưa thống nhất về thẩm quyền quyết định vận hành hồ trong tình huống bất thường khác và cũng chưa quy định rõ một số trường hợp cơ quan có thẩm quyền quyết định hạ thêm mực nước hồ để gia tăng dung tích đón lũ cho hạ du.

Mặt khác, trong quá trình vận hành các hồ chứa, thành phố còn thiếu công cụ hỗ trợ ra quyết định vận hành hồ chứa theo thời gian thực…

Điều chỉnh quy trình để vận hành linh hoạt

Theo ông Trương Xuân Tý, để thực hiện tốt công tác phòng, chống thiên tai trong thời gian đến, Sở Nông nghiệp và Môi trường đã đề nghị Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Cục Quản lý Tài nguyên nước rà soát, điều chỉnh quy trình vận hành liên hồ chứa trên lưu vực sông Vu Gia - Thu Bồn.

Mực nước đón lũ thấp nhất cần được quy định theo nhiều thời đoạn trong mùa lũ thay vì chỉ 2 thời đoạn. Ảnh minh họa: HOÀNG HIỆP

Trong đó, cần quy định mực nước vận hành trong mùa lũ (mực nước cao nhất trước lũ, mực nước đón lũ thấp nhất) theo từng thời đoạn trước ngày 15/9, trước ngày 30/9, trước ngày 15/10, sau ngày 15/11 hằng năm... để phát huy hiệu quả cắt, giảm lũ cho hạ du trong mùa lũ.

Đồng thời, cần bổ sung kịch bản vận hành khi lưu lượng về các hồ đạt hoặc vượt ngưỡng mà mực nước ở hạ du còn thấp thì xem xét vận hành tiếp tục hạ mực nước hồ hoặc vận hành duy trì mực nước hồ.

“Bên cạnh đó, bổ sung kịch bản và thẩm quyền quyết định sử dụng phần dung tích từ mực nước dâng bình thường đến mực nước lũ kiểm tra (dung tích “siêu cao” của hồ) để vận hành cắt giảm lũ cho hạ du khi có tình huống cần sử dụng dung tích này.

Ngoài ra, làm rõ thêm về tình huống bất thường khác và điều chỉnh thống nhất về thẩm quyền quyết định vận hành trong tình huống bất thường khác;

xem xét điều chỉnh tăng thời gian vận hành mùa lũ thêm 16 ngày, từ ngày 1/9 đến 31/12 hằng năm, thay vì đến ngày 15/12 như hiện nay”, ông Trương Xuân Tý đề xuất.

TS. Lê Hùng, giảng viên Khoa Xây dựng công trình thủy Trường Đại học Bách khoa - Đại học Đà Nẵng cũng cho rằng, việc điều chỉnh mực nước đón lũ thấp nhất của các hồ thủy điện trong mùa lũ cần được chia ra làm 5 thời đoạn thay vì chỉ 2 thời đoạn như hiện nay. Đồng thời, nghiên cứu quy định cho phép hạ mực nước đón lũ xuống dưới cao trình ngưỡng tràn của các hồ thủy điện và thời gian vận hành hạ thấp mực nước trong hồ có thể kéo dài từ 2 - 3 ngày thay vì chỉ 1 - 2 ngày như quy định hiện nay để bắt đầu hạ thấp mực nước hồ sớm hơn và kết thúc muộn hơn.

Bên cạnh đó, bổ sung quy định, khi mực nước ở hạ du đạt cấp độ rủi ro thiên tai cấp 3 trở lên hoặc cao hơn mực nước lũ báo động 3 từ 0,5m trở lên thì có thể xem xét sử dụng dung tích siêu cao để vận hành giảm lũ cho hạ du.

Cùng với đó, khi có cảnh báo cấp độ rủi ro thiên tai cấp 3 trở lên, chủ tịch UBND cấp tỉnh được quyền quyết định hạ thấp mực nước hồ xuống ngưỡng tràn để chủ động đón lũ.

Tại hội nghị trực tuyến toàn quốc về phòng, chống thiên tai vào chiều 1/4, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính giao Bộ Nông nghiệp và Môi trường chủ trì rà soát, trình cấp có thẩm quyền ban hành quy trình vận hành hồ chứa trên các lưu vực sông, hoàn thành trước mùa mưa lũ năm 2026; đầu tư, nâng cấp, sửa chữa hệ thống đê điều, hồ chứa, nhất là các công trình đã bị sự cố năm 2024, 2025; xây dựng toàn diện các phương án ứng phó với thiên tai, nhất là hiện tượng cực đoan…

Giao Bộ Công Thương chỉ đạo các chủ hồ chứa thủy điện thực hiện nghiêm quy định về quản lý an toàn hồ đập, quy trình vận hành hồ chứa, liên hồ chứa; cương quyết xử lý và thu hồi giấy phép kinh doanh của các chủ hồ vi phạm...