Sơn La phát triển lâm nghiệp đa giá trị, hướng tới tăng trưởng xanh vùng Tây Bắc

Sơn La hướng tới lâm nghiệp đa giá trị. Ảnh: Nguyễn Nga.

Theo định hướng phát triển lâm nghiệp giai đoạn 2026-2030, Tỉnh Sơn La đặt mục tiêu nâng cao chất lượng rừng, bảo tồn tồn tại đa dạng sinh học, phát triển kinh tế xanh và chủ động thích ứng với biến đổi khí hậu. Đây được xem là bước chuyển từ tư duy “giữ rừng” sang “làm giàu từ rừng” trên nền tảng phát triển bền vững.

Hiện nay, quy hoạch tổng thể kế hoạch lâm nghiệp của Sơn La đạt gần 695.000 ha, sử dụng khoảng 49,3% diện tích tự nhiên toàn tỉnh. Trong đó, rừng phòng hộ sử dụng hơn 333.000 ha, rừng sản xuất hơn 272.000 ha và rừng đặc dụng gần 89.000 ha. Đến cuối năm 2025, diện tích có rừng toàn tỉnh đạt trên 669.000 ha, tỷ lệ che phủ rừng đạt 47,3%.

Không chỉ đóng vai trò trò chơi “lá chắn sinh thái” cho khu vực Tây Bắc, hệ thống rừng của Sơn La còn có chức năng phòng hộ nguồn cho lưu vực sông Đà và các công trình thủy điện quan trọng. Đồng thời, rừng cũng đang trở thành nguồn lực quan trọng để phát triển kinh tế nông thôn, nâng cao thu nhập và ổn định sinh kế cho cộng đồng dân cư miền núi.

Cùng với việc bảo vệ rừng, Sơn La đặc biệt chú ý đến công tác bảo tồn tồn tại đa dạng sinh học. Toàn tỉnh hiện có 5 ban quản lý rừng đặc dụng, phòng hộ với tổng diện tích quản lý hơn 90.500 ha, chủ yếu là rừng tự nhiên có giá trị cao về hệ sinh thái và nguồn gen quý hiếm.

Các khu rừng đặc dụng như Tà Xùa, Xuân Nha hay Khu bảo tồn thiên nhiên Mường La đang được định hướng phát triển theo mô hình gắn bảo tồn tồn tại với du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng và nghiên cứu khoa học. Tỉnh cũng nghiên cứu đề xuất xây dựng Khu dự trữ sinh học sách thế giới kết nối hành lang đa dạng sinh học từ Mường La đến Tà Xùa nâng cao tầm giá trị hệ thống sinh thái rừng.

Theo Nghị quyết quyết định số 05-NQ/TU của Ban Chấp hành Đảng tỉnh, Sơn La xác định phát triển lâm nghiệp bền vững phải gắn kết với nâng cao chất lượng rừng và phát triển kinh tế dưới rừng rừng. Ngoài ra còn có nhiệm vụ bảo vệ rừng hiện có, Tỉnh ưu tiên phát triển các loài cây đa mục tiêu như Mắc ca, Sơn trà, Quế, Tre măng; mở rộng trồng dược liệu dưới dạng rừng trồng với độ sâu và xuất khẩu của biến thể.

Một trong những định hướng đáng chú ý là phát triển kinh tế lâm nghiệp đa giá trị thông qua dịch vụ môi trường rừng, hấp thụ và lưu giữ carbon, phát triển lâm sản ngoài gỗ và du lịch sinh thái. Sơn La đặt tiêu điểm thành từ 10-15 chuỗi giá trị lâm nghiệp gắn kết doanh nghiệp, hợp tác xã hội và địa phương người dân.

Trong giai đoạn 2026-2030, Tỉnh dự án khai triển khoảng 19.000 ha khoanh nuôi xúc tái sinh và trồng rừng tập trung. Đồng thời phát triển vùng nguyên liệu rừng sản xuất theo chuỗi giá trị với các loại cây có giá trị kinh tế cao như Tech, Mạc ca, Quế, Sơn trà và Tre măng.

Đáng chú ý, Sơn La cũng từng bước tiếp cận thị trường rừng carbon tín hiệu. Tỉnh đặt mục tiêu hoàn thiện và vận hành ít nhất 2 dự án thí điểm REDD+ nhắm phát thải khí nhà kính từ chế độ mất rừng hạn chế và suy thoái rừng để tham gia thị trường carbon trong nước và quốc tế. Đây được xem là hướng đi phù hợp với xu thế kinh tế xanh và cam kết giảm phát thải của Việt Nam.

Song song với đó, Sơn La tiếp tục mở rộng dịch vụ môi trường rừng và thu hút doanh nghiệp đầu tư du lịch sinh thái tại các khu rừng đặc sản gắn kết với các điểm du lịch trọng điểm như Mộc Châu. Mục tiêu đến năm 2030 thu hút tối thiểu 2 dự án du lịch sinh thái rừng quy mô lớn, tạo thêm nguồn thu cho công tác bảo vệ rừng và phát triển cộng đồng địa phương.

Để thực hiện hóa các mục tiêu trên, tỉnh xác định nhiều nhiệm vụ trọng tâm như nhanh chóng kiểm soát 3 loại rừng, hoàn thiện hồ sơ địa chính đất lâm nghiệp, tăng cường quản lý tài nguyên rừng và kiểm soát chặt các nguy cơ xâm hại rừng.

Đặc biệt, chuyển số đang trở thành công cụ quan trọng trong quản lý lâm nghiệp. Sơn La đang xây dựng cơ sở dữ liệu tài nguyên rừng đồng bộ, số hóa hồ sơ quản lý rừng và ứng dụng công nghệ viễn tưởng, phần mềm FRMS để theo dõi diễn đàn biến rừng thường niên, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý minh bạch, chính xác và kịp thời.

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng rõ ràng, định hướng phát triển lâm nghiệp của Sơn La đã cho thấy nỗ lực chuyển từ khai thác tài nguyên đơn tinh sang phát triển hệ sinh thái kinh tế rừng bền vững, nơi rừng không chỉ được bảo vệ mà còn trở thành động lực trưởng trưởng xanh cho vùng Tây Bắc.