Sốt xuất huyết Dengue - một căn bệnh, trăm nỗi lo

Những ca bệnh diễn tiến phức tạp, những tiếng còi báo động cấp cứu và từng trang hồ sơ bệnh án trở thành một cuộc chạy đua với thời gian để bảo vệ tính mạng người bệnh. Sốt xuất huyết Dengue có thể xuất hiện bất cứ lúc nào, không như những quan niệm hiểu lầm thường gặp: Bệnh chỉ xảy ra vào mùa mưa, bệnh nhẹ như cảm cúm hay hết sốt là đã khỏi. Những quan niệm sai lầm về căn bệnh này có thể biến một cơn sốt trở thành gánh nặng sức khỏe, tinh thần, kinh tế, thậm chí là những kế hoạch cuộc đời phải dừng lại vĩnh viễn.

Sốt xuất huyết Dengue không chừa một ai

Nhiều người vẫn mặc định "hết mùa mưa rồi, làm gì còn sốt xuất huyết" hay "ở chung cư cao tầng, nhà phố sạch sẽ sao có thể mắc bệnh". Nhưng thực tế tại các bệnh viện tuyến cuối ở các tỉnh, thành phía Nam thời gian qua là một câu chuyện hoàn toàn khác.

Chưa từng nghĩ muỗi vằn sẽ “tìm đến mình” giữa mùa khô, anh Minh (35 tuổi) - cư dân một chung cư cao tầng tại TP.HCM - đã lên sẵn kế hoạch cho một kỳ nghỉ Tết dài. Cuối cùng, thay vì những chuyến du xuân hay bữa tiệc năm mới, anh đón Tết bằng tờ giấy báo nhập viện khẩn cấp do được chẩn đoán mắc sốt xuất huyết Dengue với một số dấu hiệu cảnh báo như vật vã, đau bụng nhiều.

Cùng chung nỗi niềm "bỏ lỡ mùa Tết" của năm nay, chị Lan (An Giang) nghẹn ngào nhìn đứa cháu 9 tuổi thiêm thiếp trên giường bệnh ở Bệnh viện Nhi đồng 1 (TP.HCM) vì mắc sốt xuất huyết Dengue nặng. "Tôi cứ nghĩ bệnh này chỉ có ở miền quê, lên thành phố đâu có muỗi nhiều mà giờ lại mắc bệnh. Trải qua rồi mới biết sốt xuất huyết cực thân và đáng sợ thế nào", chị nói.

Muỗi vằn - tác nhân chính truyền bệnh sốt xuất huyết Dengue - sinh sản trong các vật chứa nước sạch ngay trong nhà như bình hoa hay các đồ chứa nước không được đậy kín. Sốt xuất huyết Dengue có thể xuất hiện vào bất kỳ thời điểm nào trong năm, chỉ cần có nước sạch tù đọng trong các vật dụng sinh hoạt là muỗi vằn có thể sinh sản. Loài muỗi này thường sống gần người, khiến nguy cơ lây truyền luôn hiện hữu.

Theo báo cáo của Bộ Y tế, tính từ 14/12/2024 đến 17/12/2025, hệ thống giám sát ghi nhận 181.200 ca mắc sốt xuất huyết Dengue và 43 trường hợp tử vong, tăng 33% về số ca mắc và 17 ca tử vong so với cùng kỳ.

Chỉ riêng trong một tháng, từ 18/12/2025 đến 17/1/2026, cả nước ghi nhận 20.188 trường hợp mắc, 2 ca tử vong. So với cùng kỳ năm trước, số ca mắc hiện cao hơn gấp 2 lần, tử vong cao hơn 1 ca.

Hiện nay, dịch tễ sốt xuất huyết Dengue đang có sự dịch chuyển lớn do biến đổi khí hậu và sự thích ứng của muỗi vằn. Ngoài việc xuất hiện quanh năm, bệnh còn có phạm vi lưu hành mở rộng trên cả nước, tỷ lệ nhập viện lớn với chi phí điều trị tốn kém, nhất là các trường hợp bệnh nặng. Bệnh không chỉ xảy ra ở trẻ em, không loại trừ đối tượng nào. Bác sĩ chuyên khoa II Nguyễn Thanh Phong, Phó giám đốc Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới TP.HCM, chỉ ra cách đây 15-20 năm, khoảng 3/4 người bệnh là trẻ em. Song những năm gần đây, tỷ lệ người lớn mắc bệnh lại tăng cao.

Chính sự dịch chuyển này đã tạo thêm áp lực cho các cơ sở y tế, không chỉ ở các bệnh viện, khoa nhi mà lan rộng sang các bệnh viện điều trị cho người lớn. Những người giữ vai trò trụ cột gia đình, thanh niên trai tráng cũng không nằm trong vùng an toàn. Thiện Phúc, một sinh viên 21 tuổi, lẽ ra đã có thể tận hưởng những ngày đầu năm du xuân cùng bạn bè.Nhưng năm nay, cậu phải nằm trên giường bệnh với cơ thể mệt mỏi khi men gan tăng vọt và những cơn nôn ói xuất hiện liên tục. Điều đó khiến Phúc thực sự hiểu mức độ nghiêm trọng của bệnh.

Sốt xuất huyết Dengue và gánh nặng về sức khỏe, tài chính

Với một số bệnh, khi người bệnh hết sốt là hết bệnh. Tuy nhiên, với sốt xuất huyết Dengue, giai đoạn nguy hiểm lại rơi vào ngày thứ 3-7 của bệnh, khi người bệnh có thể đã giảm sốt. Nếu không được theo dõi và xử trí kịp thời, sốt xuất huyết Dengue có thể diễn tiến nặng, dẫn đến suy tạng như tổn thương gan nặng/suy gan, thận, tim, phổi, não. Nhóm nguy cơ cao như trẻ nhỏ, người cao tuổi, hoặc người có bệnh nền mạn tính như béo phì, tim mạch, đái tháo đường... càng cần lưu tâm do khả năng diễn tiến bệnh nặng cao hơn.

Bác sĩ chuyên khoa II Phan Vĩnh Thọ, Trưởng Khoa Nhiễm D, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới TP.HCM, chia sẻ về những ca bệnh khiến ranh giới sinh tử trở nên mong manh hơn bao giờ hết. Có những người bệnh bên ngoài trông tỉnh táo, vẫn có thể đi lại, nhưng bên trong cơ thể đã bắt đầu xảy ra tình trạng thoát huyết tương khiến máu bị cô đặc dần, huyết áp có thể tụt nhanh nếu không được phát hiện kịp thời. "Nếu chỉ nhìn bề ngoài thấy người bệnh còn tươi tỉnh mà chủ quan, không đo huyết áp, không thăm khám kỹ sẽ bỏ sót giai đoạn vàng để cứu chữa", bác sĩ cảnh báo.

Ngoài ra, theo TS.BS Nguyễn Minh Tuấn, Trưởng Khoa Sốt xuất huyết - Huyết học, Bệnh viện Nhi đồng 1, nhiều người vẫn nghĩ bệnh sốt xuất huyết Dengue chỉ là một bệnh nhẹ giống như cảm cúm thông thường, có thể điều trị và tự khỏi mà không cần đến bệnh viện. Chính sự chủ quan này khiến không ít người áp dụng những cách xử lý sai lầm tại nhà như sử dụng Paracetamol quá liều dẫn đến suy gan cấp; tự ý dùng Ibuprofen làm tăng nguy cơ xuất huyết tiêu hóa nặng; hoặc tự truyền dịch khi không có chỉ định và theo dõi của bác sĩ, tiềm ẩn nhiều biến chứng nguy hiểm. Ngoài ra, việc áp dụng các biện pháp dân gian như cạo gió, cắt lể cũng có thể làm tăng nguy cơ chảy máu và nhiễm trùng tại chỗ, khiến tình trạng bệnh trở nên trầm trọng hơn.

Sốt xuất huyết Dengue không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe, tinh thần mà còn tạo thêm áp lực tài chính cho nhiều gia đình. Theo TS.BS Nguyễn Minh Tuấn, Trưởng Khoa Sốt xuất huyết - Huyết học, Bệnh viện Nhi đồng 1, chi phí điều trị những ca sốt xuất huyết Dengue nặng có thể lên đến hàng trăm triệu, đặc biệt đối với các ca cần hồi sức và can thiệp các biện pháp điều trị chuyên sâu như lọc máu, thở máy, ECMO...

Anh Nguyễn Toàn (50 tuổi), một người bố, trụ cột kinh tế gia đình, đã phải trải qua những ngày giáp Tết rối bời trong Bệnh viện Nhi đồng 1. Thay vì sửa sang nhà cửa, mua sắm quà Tết, anh phải túc trực bên giường bệnh của con trai mắc sốt xuất huyết Dengue đang chuyển nặng. "Tết nhất nhà bao nhiêu việc phải lo, mà phải ở trong viện nên tôi rất sốt ruột", anh tâm sự trong tiếng thở dài.

Không ít phụ huynh chỉ thực sự nhận ra mức độ nghiêm trọng của bệnh khi con em phải nhập viện điều trị. Chị Xuân (sống tại TP.HCM) cho biết con gái (13 tuổi) có bệnh nền béo phì, một yếu tố có thể làm tăng nguy cơ bệnh diễn tiến nặng. Những ngày chăm con điều trị tại bệnh viện với tình trạng bé liên tục nôn ói, mệt nhiều, khiến chị không khỏi lo lắng. Chị chia sẻ rằng trải nghiệm này là lời nhắc để gia đình chú ý hơn đến việc theo dõi sức khỏe và nhận biết sớm các dấu hiệu bất thường, không lơ là chủ quan, đưa con đến khám sớm tại các cơ sở y tế.

Thay đổi tư duy để phòng bệnh hiệu quả

Sốt xuất huyết Dengue không chỉ khiến người bệnh mệt mỏi mà còn đặt cả gia đình vào guồng xoay căng thẳng. Với chị Lan - người nhà bệnh nhân sốt xuất huyết Dengue - cho biết: “Vất vả lắm, vì bệnh này phải có người chăm suốt ngày đêm. Nhà tôi có ba người thay nhau: Mẹ bé còn con nhỏ và bận buôn bán, bà ngoại vừa bán cơm vừa làm bánh bao ban đêm, còn tôi làm ca đêm ở công ty xong sáng ra là vào viện chăm bé”, chị chia sẻ.

Từ trải nghiệm đó, điều còn lại không chỉ là sự mệt mỏi mà là sự thận trọng nhiều hơn. “Trải qua đợt bệnh này, tôi và người nhà phải cẩn trọng hơn để không phải mắc sốt xuất huyết nữa”, một người bệnh nói.

Để sốt xuất huyết Dengue không còn là nỗi ám ảnh thường trực, mỗi người dân cần thay đổi tư duy phòng bệnh. Bác sĩ chuyên khoa II Nguyễn Thanh Phong, Phó giám đốc Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới TP.HCM nhìn nhận: “Sốt xuất huyết Dengue là bệnh mà chúng ta không nên chủ quan, nhưng cũng không bi quan nếu có sự tham gia của cộng đồng trong việc nâng cao cảnh giác và chủ động phòng bệnh”.

Chuyên gia khuyến cáo người dân cần thực hiện đồng bộ các biện pháp phòng bệnh bao gồm: Kiểm soát muỗi truyền bệnh, vệ sinh nhà cửa, loại bỏ các môi trường sống của lăng quăng - bọ gậy, ngủ màn (kể cả ban ngày), mặc áo dài tay, sử dụng kem chống muỗi để tránh muỗi đốt, đồng thời theo dõi sát sức khỏe, nhận diện sớm các dấu hiệu cảnh báo và đi khám kịp thời. Bên cạnh đó, phòng bệnh chủ động bằng tiêm chủng cũng góp phần giảm nguy cơ mắc bệnh và diễn tiến nặng.

Chúng ta thường nói phòng bệnh hơn chữa bệnh. Khi mỗi người chủ động phòng bệnh và theo dõi sức khỏe đúng cách, chúng ta đang tự bảo vệ mình một cách hiệu quả trước căn bệnh sốt xuất huyết Dengue.

Lan An