Starlink tăng giá gấp 5 lần khiến UAV quân sự giá rẻ của Mỹ đội chi phí mạnh

Thiết bị Internet Starlink. Ảnh: AFP/TTXVN

Quan ngại xuất hiện sau thông tin Lầu Năm Góc phải chấp nhận trả mức phí cao gấp 5 lần cho dịch vụ kết nối trong thời điểm chiến sự với Iran leo thang.

Trong nhiều thập kỷ, giới phân tích quốc phòng Mỹ luôn cảnh báo về ảnh hưởng quá lớn của nhóm “Big Five” gồm Lockheed Martin, RTX, Boeing, Northrop Grumman và General Dynamics đối với ngân sách quân sự Mỹ. Tuy nhiên, Washington hiện còn phải đối mặt với một nguy cơ mới nghiêm trọng hơn: sự lệ thuộc gần như tuyệt đối vào SpaceX trong các công nghệ quân sự chiến lược tương lai.

Lầu Năm Góc phải trả phí Starlink cao gấp 5 lần

Theo hãng tin Reuters, SpaceX đã yêu cầu Lầu Năm Góc tăng mạnh chi phí sử dụng Starlink trong giai đoạn Mỹ tiến hành chiến dịch không kích Iran.

Dịch vụ Starlink được quân đội Mỹ sử dụng cho hệ thống liên lạc vệ tinh và dẫn đường của dòng UAV cảm tử LUCAS do công ty SpektreWorks phát triển. Đây là mẫu UAV được xem như phiên bản Mỹ hóa của UAV Shahed-136 nổi tiếng của Iran.

LUCAS lần đầu tham chiến trong xung đột Iran và được cho là đạt hiệu quả đáng kể trên chiến trường. Tuy nhiên, chỉ vài tuần sau khi chiến dịch quân sự bắt đầu, lãnh đạo SpaceX đã gặp các quan chức quốc phòng Mỹ và cho rằng quân đội Mỹ đang trả khoảng 5.000 USD cho mỗi đầu cuối kết nối, trong khi thực tế lại sử dụng gói dịch vụ có giá trị tương đương 25.000 USD.

Nói cách khác, SpaceX muốn tăng giá dịch vụ lên gấp 5 lần ngay giữa thời điểm chiến sự.

Theo lập luận của công ty, quân đội Mỹ không còn sử dụng mạng Starlink thương mại thông thường mà thực tế đang khai thác Starshield - phiên bản quân sự có độ bảo mật cao hơn, được bán riêng cho Lầu Năm Góc theo thỏa thuận từ năm 2023.

Khác với các bộ thu Starlink thương mại bán rộng rãi tại các chuỗi bán lẻ như Walmart, Starshield có khả năng kết nối đồng thời với mạng vệ tinh dân sự Starlink và hệ thống vệ tinh quân sự riêng biệt bảo mật cao hơn.

SpaceX cho rằng các UAV LUCAS hoạt động trong điều kiện tương tự dịch vụ hàng không quân sự chuyên dụng thay vì gói kết nối mặt đất thông thường có giá thấp hơn. Trong khi đó, phía Lầu Năm Góc phản đối vì mức phí 25.000 USD mỗi tháng vốn được thiết kế cho máy bay quân sự, không phải các UAV cảm tử chỉ hoạt động vài phút hoặc vài giờ trước khi bị phá hủy.

Dù vậy, Lầu Năm Góc cuối cùng vẫn chấp nhận mức giá mới trong bối cảnh chiến dịch quân sự đang tăng tốc.

UAV “giá rẻ” mất lợi thế chiến lược

Hệ thống thiết bị bay không người lái tấn công chi phí thấp LUCAS của quân đội Mỹ. Ảnh: CENTCOM

Điều đáng chú ý là việc tăng giá kết nối gần như khiến chi phí của mỗi UAV LUCAS tăng gấp đôi.

Một chiếc LUCAS vốn có giá khoảng 35.000 USD. Khi cộng thêm phí Starshield 25.000 USD cho mỗi đơn vị, tổng chi phí thực tế bị đẩy lên khoảng 60.000 USD. Điều này bị cho là đi ngược lại mục tiêu ban đầu của chương trình LUCAS.

Ngay trong tên gọi “Hệ thống tấn công chiến đấu không người lái chi phí thấp” (Low-Cost Uncrewed Combat Attack System), dòng UAV này đã được định hướng trở thành giải pháp tấn công giá rẻ nhằm thay thế các loại vũ khí dẫn đường đắt đỏ như tên lửa hành trình Tomahawk có giá tới khoảng 2 triệu USD mỗi quả.

LUCAS được thiết kế như một UAV cảm tử chi phí thấp, có thể triển khai số lượng lớn để làm quá tải hệ thống phòng không đối phương. Tuy nhiên, việc chi phí kết nối vệ tinh tăng vọt đang đe dọa tính hiệu quả kinh tế vốn là lợi thế lớn nhất của loại vũ khí này.

Nhiều UAV LUCAS được sử dụng trong chiến sự Iran được trang bị sẵn thiết bị đầu cuối Starlink ở phần đuôi để phục vụ kết nối vệ tinh và dẫn đường.

Hồi tháng 3, một chiếc LUCAS bị bắn rơi tại Iraq đã được phát hiện vẫn còn thiết bị Starlink treo lơ lửng phía sau. Sau khi đoạn video lan truyền trên mạng xã hội, CEO SpaceX Elon Musk tuyên bố việc sử dụng hệ thống Starlink dân sự cho mục đích quân sự là trái phép.

Ông Musk viết trên mạng xã hội X rằng việc dùng Starlink thương mại cho hệ thống vũ khí là hành vi vi phạm điều khoản dịch vụ và sẽ bị vô hiệu hóa nếu bị phát hiện. Ông đồng thời khẳng định Starshield là mạng riêng do chính phủ Mỹ vận hành và không nằm dưới sự kiểm soát trực tiếp của SpaceX.

Sau đó, cả Elon Musk lẫn Lầu Năm Góc đều bác bỏ thông tin cho rằng SpaceX ép quân đội Mỹ trả phí cao hơn giữa chiến tranh.

Nỗi lo độc quyền quân sự mới của Mỹ

Vụ việc một lần nữa làm nổi bật mức độ phụ thuộc ngày càng lớn của quân đội Mỹ vào SpaceX và Starlink trong nhiều năng lực tác chiến cốt lõi.

Hiện SpaceX đã triển khai hơn 10.000 vệ tinh Starlink ở quỹ đạo tầm thấp. Theo Space.com, tính đến ngày 5/5/2026, hệ thống này có 10.296 vệ tinh, trong đó 10.280 chiếc vẫn hoạt động.

Trong khi đó, đối thủ OneWeb của Eutelsat chỉ có khoảng 654 vệ tinh hoạt động, còn mạng vệ tinh Project Kuiper của Amazon mới triển khai khoảng 300 vệ tinh.

Khoảng cách quá lớn này khiến Starlink gần như không có đối thủ thực sự trong lĩnh vực liên lạc và dẫn đường vệ tinh quân sự quy mô lớn.

Không chỉ UAV LUCAS, nhiều khí tài quân sự Mỹ hiện cũng đang phụ thuộc vào Starlink. Hải quân Mỹ đã tích hợp dịch vụ này trên các tàu sân bay như USS Abraham Lincoln, USS Gerald R. Ford, USS Nimitz hay USS Ronald Reagan.

Thủy quân lục chiến Mỹ cũng sử dụng Starlink trên trực thăng tổng thống VH-92 Patriot, trong khi Không quân Mỹ đang thử nghiệm tích hợp hệ thống kết nối này trên tiêm kích F-35 Lightning II.

Ngoài dịch vụ liên lạc vệ tinh, chính phủ Mỹ còn phụ thuộc vào SpaceX trong các nhiệm vụ phóng vệ tinh chi phí thấp. Công ty của Elon Musk được cho sẽ đóng vai trò quan trọng trong dự án phòng thủ tên lửa “Vòm Vàng” đầy tham vọng của Tổng thống Donald Trump, vốn yêu cầu triển khai hàng trăm hoặc hàng nghìn cảm biến và tên lửa đánh chặn ngoài không gian.

Starlink và nguy cơ ảnh hưởng

Thiết bị Internet Starlink tại Bakhmut, Ukraine ngày 16/2/2023. Ảnh: AFP/TTXVN

Ảnh hưởng ngày càng lớn của Starlink đối với chiến tranh hiện đại từng được thể hiện rõ trong xung đột Ukraine.

Trước đó, Elon Musk từng gây tranh cãi khi hạn chế quyền truy cập vệ tinh Starlink của quân đội Ukraine trong một chiến dịch phản công nhằm vào Crimea, khiến kế hoạch bị đình trệ.

Vị tỷ phú này sau đó thừa nhận quyết định này được đưa ra vì lo ngại nguy cơ leo thang xung đột. Tuy nhiên, vụ việc cũng cho thấy một công ty tư nhân hoàn toàn có thể tác động trực tiếp tới diễn biến chiến trường.

Ở chiều ngược lại, các hoạt động quân sự của Nga cũng từng bị ảnh hưởng khi Starlink chặn truy cập từ những thiết bị đầu cuối không được cấp phép.

Giới quan sát cho rằng kịch bản đáng lo ngại nhất là khi một doanh nghiệp tư nhân nắm quyền kiểm soát hạ tầng chiến tranh thiết yếu và có thể gây sức ép với chính phủ ngay giữa thời điểm xung đột diễn ra.

Dù SpaceX và Lầu Năm Góc phủ nhận câu chuyện tăng giá giữa xung đột Iran, vụ việc vẫn được xem là lời cảnh báo đối với Washington về mức độ lệ thuộc ngày càng sâu vào SpaceX trong các công nghệ quân sự tương lai.