Su-25SM: Vì sao Nga vẫn giữ 'xe tăng bay' sau nhiều thập niên?

Su-25 được Liên Xô đưa vào sử dụng từ năm 1979. Sau nhiều thập niên, khung thiết kế cơ bản của máy bay vẫn được duy trì, trong khi các hệ thống bên trong từng bước được nâng cấp.

Một trong những chương trình đáng chú ý là Su-25SM, được phát triển nhằm kéo dài thời gian phục vụ của dòng cường kích này.

Lý do đầu tiên nằm ở chính thiết kế của Su-25. Đây là máy bay được xây dựng chuyên biệt cho nhiệm vụ hỗ trợ lực lượng mặt đất, với khoang lái bọc giáp, 2 động cơ và kết cấu có khả năng chịu hư hại.

Thay vì phải phát triển một loại máy bay hoàn toàn mới để thay thế ngay lập tức, việc hiện đại hóa một nền tảng đã được kiểm chứng giúp Nga tận dụng cơ sở hạ tầng, đội ngũ kỹ thuật và kinh nghiệm vận hành sẵn có.

Một trọng tâm của Su-25SM là nâng cấp hệ thống điện tử hàng không. So với các phiên bản đời đầu, máy bay được trang bị hệ thống dẫn đường và hiển thị thông tin hiện đại hơn, giúp tổ lái xác định vị trí, lập kế hoạch đường bay và thực hiện nhiệm vụ hiệu quả hơn.

Khả năng sử dụng vũ khí chính xác cũng được chú trọng. Việc cải thiện hệ thống điều khiển hỏa lực cho phép Su-25SM sử dụng hiệu quả hơn một số loại vũ khí dẫn đường.

Đây là thay đổi quan trọng bởi chiến tranh hiện đại ngày càng đòi hỏi máy bay phải tăng độ chính xác thay vì chỉ dựa vào bom và rocket không điều khiển.

Kinh nghiệm chiến đấu cũng tác động trực tiếp tới quá trình nâng cấp. Các chiến dịch tại Afghanistan, Chechnya và những cuộc xung đột sau này cho thấy máy bay cường kích phải đối mặt với môi trường phòng không ngày càng nguy hiểm.

Vì vậy, khả năng cảnh báo, đối phó mối đe dọa và nâng cao nhận thức tình huống trở thành những yêu cầu quan trọng.

Một yếu tố khác là chi phí. Phát triển một máy bay chiến đấu hoàn toàn mới đòi hỏi nguồn lực rất lớn, từ nghiên cứu khí động học, động cơ, điện tử đến thử nghiệm và xây dựng dây chuyền sản xuất. Trong khi đó, Su-25 vẫn đáp ứng được vai trò cường kích mà Nga cần.

Tuy nhiên, hiện đại hóa không đồng nghĩa Su-25 trở thành một máy bay hoàn toàn mới. Khung thiết kế cơ bản vẫn có những giới hạn vốn có, đặc biệt khi phải hoạt động trước mạng lưới phòng không hiện đại.

Vì vậy, Su-25SM phản ánh một cách tiếp cận thực dụng: giữ lại nền tảng có khả năng sống sót và hỏa lực phù hợp, đồng thời thay đổi những hệ thống quan trọng bên trong. Đó là lý do “xe tăng bay” vẫn tiếp tục được duy trì sau nhiều thập niên.