Sự bùng nổ của nhạc AI thách thức vấn đề bản quyền

Nhạc AI bùng nổ

Trên thế giới, các nghệ sĩ thường sử dụng AI để phát triển ý tưởng thử nghiệm những âm thanh mới, phục hồi các bản ghi âm và đẩy nhanh quá trình sản xuất âm nhạc về mặt kỹ thuật.

Âm nhạc AI xuất hiện ngày càng nhiều trên các nền tảng phát nhạc trực tuyến, mở ra những cơ hội mới nhưng cũng đặt ra vấn đề phức tạp liên quan đến bản quyền, sự đồng thuận và tính xác thực của tác phẩm.

Nhạc AI đứng trước thách thức về vấn đề bản quyền. Ảnh chụp từ màn hình

AI giờ đây có thể hỗ trợ hầu hết các giai đoạn sáng tạo âm nhạc, từ việc hình thành ý tưởng âm nhạc và viết lời bài hát đến tách các lớp âm thanh riêng biệt, cải thiện chất lượng bản thu, thử nghiệm cách phối khí và đề xuất những thay đổi trong quá trình sản xuất.

Đối với nhiều nhạc sĩ, giá trị lớn nhất của AI nằm ở vai trò trợ lý sáng tạo, thay vì công cụ thay thế con người. Một nhạc sĩ có thể sử dụng AI để khám phá và phát triển ý tưởng ban đầu trước khi hoàn thiện tác phẩm mang dấu ấn riêng. Trong khi đó, nhà sản xuất âm nhạc có thể thử nghiệm cách phối khí mới hoặc giải quyết các vấn đề kỹ thuật nhanh chóng hơn.

Điều này tiếp nối truyền thống lâu dài về việc công nghệ làm thay đổi âm nhạc, từ đàn tổng hợp điện tử, thiết bị lấy mẫu âm thanh và máy trống điện tử đến phần mềm sản xuất âm thanh kỹ thuật số.

AI là bước phát triển mới nhất trong hành trình đó, nhưng có một điểm khác biệt đáng kể đó là AI ngày càng có khả năng tham gia trực tiếp vào chính quá trình sáng tạo.

Hiện tại, âm nhạc có sự hỗ trợ của AI đã vươn lên những vị trí cao trên các bảng xếp hạng âm nhạc lớn. Một số người nghe cho rằng chất lượng bài hát và khả năng truyền tải cảm xúc quan trọng hơn nhiều so với việc có sự tham gia của AI, thậm chí có những người đã nghe bài hát mà không hề hay biết đó là sản phẩm do AI tạo ra.

Ở nhiều quốc gia, âm nhạc AI đang phát triển nhanh chóng từ các nền tảng như Suno và Udio của Mỹ, cùng Mureka của Trung Quốc.

Tuy nhiên, lo ngại về mặt pháp lý và đạo đức xung quanh bản quyền, cũng như tính sáng tạo và quyền kiểm soát về hình thức nghệ thuật mới này cũng đặt ra bài toán về việc làm thế nào để cân bằng giữa sự phát triển của công nghệ và bảo vệ các giá trị sáng tạo của con người.

Tăng cường kiểm soát

Trung Quốc đã áp dụng các quy định tương đối rõ ràng về việc dán nhãn nội dung do AI tạo ra. Những quy định này áp dụng trên nhiều hình thức truyền tải khác nhau, bao gồm cả âm thanh và âm nhạc, đồng thời nhấn mạnh vào việc minh bạch thông tin và khả năng truy xuất nguồn gốc.

Các quy định bắt buộc này đã chính thức có hiệu lực vào tháng 9 năm ngoái nhằm thắt chặt sự giám sát đối với AI tại Trung Quốc, cùng với các vấn đề quản lý khác bao gồm cách các nền tảng nhận diện và kiểm duyệt nội dung AI, cũng như mức độ an toàn của các thuật toán tạo sinh.

Tại Australia, Hiệp hội Thu âm nước này (ARIA) cho biết từ ngày 21.8 năm nay, âm nhạc do AI tạo ra sẽ bị cấm xuất hiện trên các bảng xếp hạng hàng đầu của quốc gia. Động thái diễn ra trong bối cảnh ngành âm nhạc ngày càng lo ngại về làn sóng âm nhạc do AI tạo ra đang xuất hiện ồ ạt trên các kênh phát sóng.

Theo quy định, sản phẩm âm nhạc phải thể hiện mức độ sáng tạo của con người thì mới đủ điều kiện xuất hiện trên các bảng xếp hạng. Những ca khúc hoàn toàn do AI tạo ra sẽ không đủ điều kiện lọt vào các bảng xếp hạng của tổ chức này.

Bảng xếp hạng ARIA cũng sẽ loại bỏ những ca khúc có sử dụng AI để tạo ra toàn bộ hoặc phần lớn các yếu tố sáng tạo. Các bản thu âm sử dụng AI tạo sinh với vai trò hỗ trợ vẫn đủ điều kiện hiện diện trên bảng xếp hạng.

Với Hàn Quốc, theo luật bản quyền hiện hành của nước này, tác phẩm do con người sáng tạo được bảo hộ, còn sản phẩm hoàn toàn do AI tạo ra thì không.

Hiệp hội Bản quyền Âm nhạc Hàn Quốc vào tháng 8 đã công bố bộ tiêu chí liên quan đến các tác phẩm có sử dụng AI, trong đó yêu cầu con người giữ “vai trò chủ đạo và quan trọng” trong quá trình sáng tạo. Người đăng ký phải khai báo công cụ AI đã dùng, mức độ sử dụng và phần việc mình thực hiện.

Ngành âm nhạc cũng làm rõ vai trò của con người trong từng tác phẩm để có cơ sở bảo hộ, đồng thời giúp người nghe biết sản phẩm mình thưởng thức được tạo ra như thế nào.

Trong bối cảnh hiện nay, nhạc AI đã thu hút được một lượng người hâm mộ đáng kể trên thế giới. Tuy nhiên, vẫn còn một chặng đường dài phía trước để giải quyết những thách thức liên quan đến bản quyền, bảo đảm tính minh bạch trong ứng dụng công nghệ và cân bằng quyền lợi giữa các bên liên quan.

Qua đó, từng bước khẳng định vị trí trong ngành công nghiệp âm nhạc, trở thành công cụ hỗ trợ đổi mới nghệ thuật, thay vì thay thế hoặc làm suy giảm giá trị sáng tạo của con người.