Sự cố khó nói của phi hành đoàn Artemis II khi cách Trái đất 320.000 km

Các phi hành gia trong sứ mệnh Artemis II trên tàu Orion. Ảnh: NASA.

Bốn phi hành gia tham gia sứ mệnh Artemis II hiện đang lao đi vun vút trong không gian. Họ đã có một hành trình tương đối yên bình cho đến nay. Rất ít vấn đề phát sinh trong chuyến bay có thể làm xáo trộn tâm trí họ. Ngoại trừ một thứ: Nhà vệ sinh.

Khoang tàu Orion rộng 5 mét (16,5 foot) của phi hành đoàn Artemis II đã gặp phải một sự cố liên quan đến hệ thống quản lý chất thải trong hôm 4/4, khi Ngày thứ 3 của hành trình dần khép lại.

"Đó là vấn đề với việc tống chất thải ra khỏi nhà vệ sinh", Giám đốc bay Artemis II, ông Judd Frieling, nói với các phóng viên sáng thứ Bảy. "Và theo tôi thấy, có vẻ như chúng ta đang có một lượng nước tiểu bị đóng băng trong đường ống thông gió".

Các phi hành gia — Reid Wiseman, Victor Glover, Christina Koch của NASA và Jeremy Hansen của Cơ quan Vũ trụ Canada — vẫn đang ngủ say vào giữa buổi sáng ở khoảng cách gần 320.000 km (gần 200.000 dặm) so với Trái đất khi các kiểm soát viên sứ mệnh tiếp tục khắc phục sự cố.

Và đến 3:30 chiều thứ Bảy (giờ miền Đông nước Mỹ), đầu Ngày thứ 4 của chuyến bay, các kiểm soát viên đã có một kế hoạch tác chiến: Làm ấm đường ống bị đóng băng bằng cách xoay khoang tàu để đưa phần nước tiểu đóng băng hướng về phía Mặt trời. Điều này đã khai thông đường ống, cho phép hệ thống quản lý chất thải tống khứ nước tiểu ra bên ngoài khoang tàu, tiềm tàng khả năng làm sạch hệ thống để cho phép các phi hành gia bắt đầu sử dụng lại nhà vệ sinh.

Ngay sau nỗ lực tống khứ một phần nước tiểu đó, trung tâm điều khiển nhiệm vụ thông báo nhà vệ sinh đã sẵn sàng hoạt động — nhưng kèm theo điều kiện: "chỉ dành cho việc đi đại tiện".

Quá trình xả nước tiểu ra bên ngoài khoang tàu cũng là khoảnh khắc mà Koch đã ghi hình lại trước đó trong sứ mệnh. Những tia nước tiểu li ti trôi qua trong môi trường chân không của vũ trụ khi chúng lướt nhanh qua cửa sổ tàu Orion. Phi hành đoàn cũng báo cáo có mùi khét bốc ra từ phòng vệ sinh, dù các kiểm soát viên lưu ý rằng đó có khả năng chỉ là mùi từ vật liệu gioăng đệm xung quanh cửa.

Nhưng đây không phải là lần đầu tiên phi hành đoàn chạm trán với rắc rối vệ sinh. Ngay sau khi rời bệ phóng vào quỹ đạo từ Trung tâm Vũ trụ Kennedy của NASA tại Florida vào thứ Tư, phi hành đoàn nhận ra máy bơm của nhà vệ sinh không hoạt động. Máy bơm rất quan trọng và được sử dụng vì nhiều lý do, bao gồm hỗ trợ việc hút chất thải ra khỏi cơ thể. Trong không gian, không có trọng lực để hỗ trợ cho việc đào thải như vậy.

Vấn đề đó có cách xử lý khá đơn giản: Các thành viên phi hành đoàn đơn giản là đã không đổ đủ nước để mồi bơm. Sau khi họ đổ đầy, hệ thống đã bắt đầu vận hành như mong muốn. Các phi hành gia đã ăn mừng chiến thắng nhỏ đó vào thứ Năm trong một cuộc phỏng vấn trực tuyến với giới truyền thông.

"Tôi tự hào gọi mình là thợ sửa ống nước không gian", Koch nói. "Tất cả chúng tôi đều thở phào nhẹ nhõm khi mọi thứ hóa ra vẫn ổn thỏa. Ban đầu chúng tôi đã nghĩ rằng có thứ gì đó có khả năng đã làm hỏng động cơ. May mắn thay, tất cả hệ thống đã sẵn sàng".

Nhà vệ sinh của các phi hành gia trong sứ mệnh Artemis II tách riêng nước tiểu để thải ra ngoài không gian và chứa phân để xử lý sau khi họ trở về Trái đất. Phi hành đoàn đã được huấn luyện cách sử dụng hệ thống này bằng mô hình tại Trung tâm Vũ trụ Johnson của NASA ở Houston. Ảnh: CNN.

"Thiết bị quan trọng nhất trên tàu"

Nhà vệ sinh trên tàu có lẽ là tiện nghi được các phi hành gia trân trọng nhất. "Tôi muốn nói rằng đó có lẽ là thiết bị quan trọng nhất trên tàu", Koch nhấn mạnh thêm trong bản tin thứ Năm từ tàu Orion.

Khi nhà vệ sinh của tàu Orion gặp trục trặc, các phi hành gia đã phải sử dụng đến kỹ thuật được các nhà thám hiểm không gian sâu giữa thế kỷ 20 áp dụng. Trong kỷ nguyên Apollo, các phi hành gia không có nhà vệ sinh. Họ hoàn toàn dựa vào những chiếc túi để giải quyết nhu cầu cá nhân. Và quy trình đó không phải lúc nào cũng suôn sẻ.

Trong sứ mệnh Apollo 10/1969 — chuyến bay mà Thomas Stafford, John Young và Eugene Cernan bay quanh mặt trăng — Stafford đã báo cáo lại với trung tâm điều khiển vào Ngày thứ 6 của nhiệm vụ rằng có một "miếng chất thải" đang trôi nổi trong cabin, theo các tài liệu chính phủ từng được đóng dấu mật. "Đưa cho tôi cái khăn ăn nhanh lên", Stafford được ghi âm lại khi nói như vậy vài phút trước khi Cernan phát hiện thêm: "Đây lại là một cục phân khác này".

Các phi hành gia cực kỳ ghét phương pháp dùng túi phân này. Một báo cáo chính thức của NASA năm 2007 sau đó tiết lộ: "Hệ thống túi phân chỉ hoạt động ở mức tối thiểu và được phi hành đoàn mô tả là rất 'đáng ghét'. Những chiếc túi này không kiểm soát được mùi trong khoang tàu nhỏ hẹp và mùi hôi rất nồng nặc".

Hiện tại, phi hành đoàn Orion đang phải dựa vào một hệ thống tương tự được gọi chính thức là "Bồn tiểu dự phòng có thể gấp gọn" (CCU). Phi hành gia Don Pettit, người đang theo dõi sứ mệnh từ quê nhà, đã chia sẻ một hình ảnh về nó trên mạng xã hội của mình.

Những vụ việc tương tự

Khoang tàu Apollo 10 không phải là cái tên duy nhất bị bủa vây bởi các vấn đề về nhà vệ sinh. Tàu Crew Dragon của SpaceX, vốn ghi dấu sứ mệnh phi hành gia đầu tiên vào năm 2020 và đã thực hiện hơn một chục chuyến bay kể từ đó, cũng gặp phải vài sự cố với hệ thống vệ sinh của nó.

Ví dụ, trong một chuyến bay của Crew Dragon năm 2021, SpaceX phát hiện ra một đường ống dùng để dẫn nước tiểu vào bể chứa đã bị bong keo, gây ra một bãi chiến trường rò rỉ dưới sàn tàu. Điều đó buộc các phi hành gia phải dựa vào đồ lót dự phòng — thực chất là tã dành cho người lớn.

Giám đốc NASA hiện tại, tỷ phú công nghệ Jared Isaacman, cũng từng thực hiện chuyến bay kéo dài ba ngày trên tàu Crew Dragon năm 2022 mang tên Inspiration4. Trong chuyến bay, ông đã phải xử lý một vấn đề với nhà vệ sinh trên tàu. Tuy nhiên, vấn đề đó không bao gồm việc chất thải trôi lơ lửng trong cabin, Isaacman nói vào thời điểm đó.

Nhiều thập kỷ phát triển nhà vệ sinh đã định hình nên hệ thống trên tàu Orion mà các phi hành gia Artemis II đang sử dụng. NASA đã đưa một hệ thống tương tự lên Trạm Vũ trụ Quốc tế (ISS) — nơi quay quanh Trái đất chỉ ở độ cao vài trăm dặm — để giúp kiểm tra công nghệ này.

Hôm 3/4, nữ phi hành gia Christina Koch của NASA đọc sách trên máy tính bảng trong khoang tàu Orion, trong khi phi hành gia Jeremy Hansen (bên phải) nhìn ra ngoài qua một trong những cửa sổ của khoang Orion. Ảnh: NASA.

Collins Aerospace nắm giữ hợp đồng trị giá khoảng 30 triệu USD, được ký kết vào năm 2015, để thiết kế và điều chỉnh công nghệ được gọi là "Hệ thống quản lý chất thải toàn năng" (UWMS) cho tàu Orion. Hệ thống này cũng được xây dựng dựa trên công nghệ nhà vệ sinh của chương trình Tàu con thoi (Space Shuttle) suốt nhiều thập kỷ. Trên cả hai hệ thống, nước tiểu được xả ra ngoài khoang tàu trong khi chất thải rắn được nén lại và mang về Trái đất cùng phi hành đoàn.

Khi nó hoạt động bình thường, nhà vệ sinh trong không gian có thể có những ưu điểm của nó. "Một người bạn của tôi thậm chí đã nói rằng anh ấy thích nhà vệ sinh ngoài không gian hơn ở Trái đất", cựu phi hành gia NASA Mike Massimino chia sẻ.

Tuy nhiên, Massimino thì không dám chắc. "Tôi thực sự nhớ nhà vệ sinh ở quê nhà vì ở ngoài kia mọi thứ rất phức tạp, bạn phải cực kỳ cẩn thận và tôn trọng bạn bè mình để không để lại một đống bừa bãi. Và hãy luôn dọn dẹp sau khi sử dụng vì bạn không muốn mọi người bị đổ bệnh".