Sự cố Mỹ dừng bay toàn quốc: Việt Nam kiểm soát, điều hành không lưu thế nào?

Dự phòng nhiều lớp, bảo đảm hệ thống vận hành liên tục

Chiều 13/11 (giờ Mỹ), Cục Hàng không Liên bang Mỹ (FAA) ban bố lệnh dừng cất cánh trên toàn quốc suốt hơn 4 giờ do sự cố hạ tầng viễn thông tại các trung tâm kiểm soát đường dài.

Hành khách chờ đợi các chuyến bay tại sân bay quốc tế Dulles, bang Virginia, Mỹ. Ảnh: Reuters.

Đối với các nhà cung cấp dịch vụ bảo đảm hoạt động bay trên thế giới, sự cố tại Mỹ là lời cảnh báo về tầm quan trọng của độ tin cậy hệ thống thông tin, dẫn đường, giám sát (CNS), nhất là trong giai đoạn chuyển đổi từ công nghệ cũ sang công nghệ số.

Tổng Công ty Quản lý bay Việt Nam (VATM) cho biết đã rà soát, đối chiếu những bài học từ sự cố với thực tiễn vận hành trong nước.

Trên nền tảng kết quả thanh sát an toàn toàn cầu của ICAO (USOAP) đạt mức ấn tượng 91,8% cùng hệ thống 219 quy trình quản lý chất lượng chuẩn hóa, VATM đang triển khai quyết liệt hệ thống giải pháp tổng thể trên 4 trụ cột: Hạ tầng thông tin - kỹ thuật, đánh giá an toàn và điều tiết luồng không lưu, an ninh mạng tích hợp và chuyển đổi số gắn với khoa học công nghệ.

Về giải pháp tổng thể hạ tầng thông tin và giám sát đa lớp, VATM xác định nguyên tắc tiên quyết là hệ thống dự phòng phải thực sự độc lập.

Hiện nay, VATM đang triển khai phương án dự phòng nhiều lớp cho hệ thống CNS (kết hợp giữa mạng cáp quang và mạng vệ tinh VSAT dùng riêng), đồng thời định kỳ rà soát tính độc lập về tuyến truyền dẫn, thiết bị và nhà cung cấp dịch vụ.

Về hạ tầng cốt lõi, VATM đã đầu tư thay thế 10 hệ thống radar thế hệ mới, nâng cấp Trung tâm Kiểm soát đường dài (ACC) Hồ Chí Minh sau hơn 20 năm khai thác, kiểm soát chặt chẽ tiến độ chuyển đổi hệ thống quản lý không lưu (ATM) và đầu tư thay thế hệ thống tại ACC Hà Nội giai đoạn 2025-2030.

Cùng với việc tổ chức trực kỹ thuật 24/7, bay hiệu chuẩn thành công hệ thống Radar, ADS-B và đưa vào vận hành các hệ thống tự động D-ATIS, AWOS thế hệ mới tại Cảng Hàng không quốc tế Long Thành, VATM cũng đang hợp tác nghiên cứu giải pháp giám sát ADS-B qua vệ tinh nhằm thiết lập thêm lớp giám sát độc lập từ không gian, loại trừ nguy cơ gián đoạn khi hạ tầng mặt đất gặp sự cố.

Quản trị rủi ro trong giai đoạn chuyển đổi công nghệ

Về giải pháp đánh giá an toàn, điều tiết luồng không lưu và nâng cao hiệu suất con người, VATM đặc biệt chú trọng quản trị rủi ro trong giai đoạn chuyển đổi công nghệ khi thiết bị cũ và mới vận hành song song.

Mọi đợt cập nhật phần mềm và mạng lưới đều phải đánh giá rủi ro, thử nghiệm song song và có phương án quay lui theo quy trình quản lý thay đổi của Hệ thống quản lý an toàn chuẩn của Tổ chức Hàng không dân dụng quốc tế (ICAO) được vận hành từ năm 2013 và đang được nâng cấp theo Bộ tiêu chuẩn xuất sắc của CANSO, kết hợp cùng “Hệ thống Thông báo An toàn, Khai thác” giúp kiểm soát chặt chẽ mọi biến số phát sinh.

Rút kinh nghiệm từ việc bộ định tuyến tại Mỹ vẫn chạy nhưng xuất dữ liệu sai, Trung tâm điều hành mạng số (Digital NOC) của VATM được định hướng giám sát trực tiếp chất lượng dữ liệu, cảnh báo sớm tải mạng bất thường và độ sai lệch dữ liệu radar, thoại để kíp trực chủ động chuyển sang phương thức dự phòng.

Song song đó, Trung tâm Quản lý luồng không lưu duy trì trực 24/7, áp dụng Bộ công cụ tối ưu hóa năng lực ATFM đa tầng và cơ chế phối hợp luồng xuyên biên giới khu vực, kết hợp chuẩn hóa 640 phương thức bay PBN giúp giảm tải vùng trời và giảm thời gian bay chờ từ 5-7%...

Kíp trực tại Trung tâm Kiểm soát đường dài Hồ Chí Minh. Ảnh: VATM.

Về giải pháp an ninh mạng tích hợp, do hệ thống thông tin chuyên ngành bảo đảm hoạt động bay thuộc danh mục hệ thống thông tin quan trọng quốc gia, VATM xác định an ninh mạng là một cấu phần sống còn của an toàn bay, thực hiện tích hợp trực tiếp quản trị rủi ro an ninh mạng vào Hệ thống quản lý an toàn (SMS) và củng cố Chương trình An ninh hàng không theo Nghị định 215/2026/NĐ-CP.

Thế trận phòng thủ 3 lớp được duy trì nghiêm ngặt: Lớp thứ nhất là cô lập hoàn toàn hệ thống điều hành bay trọng yếu với internet, kiểm soát kết nối nội bộ qua tường lửa chuyên dụng theo các chỉ thị an ninh mạng ban hành xuyên suốt từ tháng 2/2015.

Lớp thứ hai là phối hợp chặt chẽ với Cục An ninh mạng (Bộ Công an) theo Quy chế ký kết ngày 27/6/2017 để đào tạo chống tấn công phá hoại và phối hợp Trung tâm Giám sát an toàn không gian mạng quốc gia diễn tập ứng phó sự cố gián đoạn điều hành bay.

Lớp thứ ba là tăng cường bảo vệ hệ thống trong các đợt cao điểm (như dịp Quốc khánh 2/9/2026) và triển khai mô hình Trung tâm Điều hành Mạng và An ninh mạng tích hợp (NOC/SOC) hoạt động 24/7, bảo đảm an ninh mạng luôn đi trước một bước khi mở rộng kết nối chia sẻ dữ liệu.