'Sử đá lưu danh' - câu chuyện của 82 bia Tiến sĩ tại Văn Miếu – Quốc Tử Giám

Trưng bày là hoạt động thiết thực chào mừng Xuân Bính Ngọ 2026, đồng thời hướng tới kỷ niệm 950 năm thành lập Quốc Tử Giám, trường Quốc học đầu tiên của đất nước.

Các đại biểu cắt băng khai mạc Trưng bày "Sử đá lưu danh"

“Sử đá lưu danh” giới thiệu các tài liệu, hiện vật được khai thác từ giá trị lịch sử, tư tưởng và nghệ thuật của 82 bia Đề danh Tiến sĩ hiện lưu giữ tại Văn Miếu – Quốc Tử Giám.

Nội dung trưng bày được triển khai theo bốn chủ đề chính: khái quát diện mạo nền giáo dục khoa cử Nho học; chủ trương tuyển chọn, đãi ngộ và trọng dụng nhân tài của các triều đại quân chủ; hệ thống khoa thi và truyền thống khoa bảng; khắc họa chân dung một số danh nhân tiêu biểu có đóng góp quan trọng cho giáo dục và nhiều lĩnh vực của đất nước.

Thông qua không gian trưng bày, khách tham quan không chỉ tiếp cận các giá trị tư liệu quý từ nội dung văn bia, mà còn nhận diện mỗi tấm bia Tiến sĩ như một tác phẩm nghệ thuật chạm khắc đá tinh xảo, với đường nét mềm mại, bố cục chặt chẽ, hàm chứa tư duy thẩm mỹ và triết lý giáo dục của người xưa.

Không gian Trưng bày đa dạng

Không gian trưng bày được thiết kế dựa trên sự đối thoại nghệ thuật giữa hai chất liệu chủ đạo là giấy và đá, biểu trưng cho hành trình từ học tập, rèn luyện đến tôn vinh và lưu danh hậu thế.

Sự chuyển tiếp giữa hai chất liệu thể hiện khát vọng của các triều đại quân chủ trong việc “vĩnh cửu hóa” sự ghi nhận đối với tầng lớp tinh hoa trí thức. Yếu tố truyền thống và hiện đại được giao hòa khi những bản thác cổ được “đánh thức” bằng công nghệ trình chiếu, chuyển hóa tư liệu lịch sử thành hình ảnh số sinh động, giàu cảm xúc.

Song hành với hình thức trưng bày truyền thống, các giải pháp công nghệ số được ứng dụng nhằm tái hiện không gian di sản văn hóa vật thể và phi vật thể, mở ra cách tiếp cận mới mẻ đối với lịch sử khoa cử Việt Nam.

Qua đó, trưng bày góp phần làm mới phương thức kể chuyện di sản, lan tỏa tinh thần “chạm vào lịch sử, khám phá di sản”, giúp công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ, tiếp cận sinh động hơn những giá trị bền vững của đạo học truyền thống trong đời sống đương đại.

Các hình ảnh tại Trưng bày "Sử đá lưu danh"

Trưng bày Sử đá lưu danh được kết nối nội dung chặt chẽ với các trưng bày thường xuyên tại di tích như “Quốc Tử Giám – Trường Quốc học đầu tiên” và “Khơi nguồn đạo học”, tạo thành một chỉnh thể thống nhất trong không gian di sản Văn Miếu – Quốc Tử Giám.

Qua đó, công chúng có điều kiện tiếp cận một cách hệ thống và sâu sắc hơn lịch sử hình thành, phát triển của di tích cũng như những thành tựu tiêu biểu của nền giáo dục khoa cử Việt Nam dưới chế độ quân chủ.

Chia sẻ tại lễ khai mạc, ông Lê Xuân Kiêu, Giám đốc Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu – Quốc Tử Giám cho biết, trưng bày được thực hiện bởi tập thể cán bộ, viên chức Trung tâm, với sự hỗ trợ chuyên môn của các chuyên gia Việt Nam và các chuyên gia đến từ Cộng hòa Pháp.

Công nghệ trình chiếu hiện đại giúp công chúng tìm hiểu được những thông tin vô giá từ bia đá

Thông qua sự hợp tác này, trưng bày kể lại câu chuyện về 82 bia Tiến sĩ từ việc khởi dựng bia, các khoa thi, dòng họ khoa bảng, làng khoa bảng, đến những nhân vật tiêu biểu gắn liền với hệ thống giáo dục, khoa cử và quản trị quốc gia thời quân chủ, qua đó góp phần bồi đắp nền tảng văn hiến của dân tộc.

Theo Ban tổ chức, Sử đá lưu danh không chỉ là một trưng bày chuyên đề, mà còn là một hành trình thị giác và cảm xúc, tái hiện con đường dài đầy gian nan để tri thức được hun đúc, nhân tài được thử thách và tên tuổi các bậc hiền tài được khắc ghi vào đá, lưu danh cùng năm tháng.

Từ những nét bút trên trang giấy đến những dòng chữ khắc sâu trên bia đá, trưng bày gửi gắm thông điệp xuyên thời gian về truyền thống hiếu học và trọng dụng hiền tài – mạch nguồn bền bỉ nuôi dưỡng sức sống văn hóa và tương lai dân tộc.

AN AN