Sứ giả tiếng Việt ở nước ngoài năm 2026: Đưa ngôn ngữ mẹ đẻ đến những miền đất mới

Năm 2026, tám cá nhân tiêu biểu được vinh danh Sứ giả tiếng Việt ở nước ngoài gồm GS. Shimizu Masaaki (Nhật Bản), cô Nguyễn Thị Liên Hương (Đài Loan, Trung Quốc), cô Nguyễn Thị Thu Hiền (Đan Mạch), cô Trần Ngọc Thảo (Pháp), cô Nguyễn Phương Chung (Mỹ), cô Trần Huyền Hương (Australia), thầy Thích Pháp Quang (Sri Lanka) và em Tijn Konings Lê (11 tuổi, Hà Lan).

Với những cách tiếp cận khác nhau qua giảng dạy, nghiên cứu, biên soạn sách, hoạt động cộng đồng và những cách làm sáng tạo, họ đang ngày ngày góp phần gìn giữ tiếng mẹ đẻ, đồng thời giới thiệu ngôn ngữ và văn hóa Việt Nam đến bạn bè quốc tế.

Vinh danh các Sứ giả tiếng Việt ở nước ngoài năm 2026. (Ảnh: Thành Long)

Tiếng Việt bước ra khỏi giảng đường

GS. Shimizu Masaaki là người nước ngoài duy nhất trong số các Sứ giả tiếng Việt năm nay. Hiện là Trưởng khoa Sau đại học, Trưởng Bộ môn tiếng Việt, Đại học Ngoại ngữ Osaka, cố vấn Trường Việt ngữ Cây Tre và người sáng lập Trung tâm Việt Nam học tại Nhật Bản, ông đã dành nhiều năm nghiên cứu tiếng Việt, lịch sử tiếng Việt và chữ Nôm, đồng thời giảng dạy tiếng Việt cho người Nhật.

Ông còn tham gia dịch, giới thiệu cuốn Lược sử nước Việt bằng tranh sang tiếng Nhật, góp phần đưa lịch sử Việt Nam đến gần hơn với độc giả quốc tế.

Những đóng góp của ông được ghi nhận qua Giải thưởng Thông tin đối ngoại của Việt Nam dành cho công trình liên quan đến cuốn sách; danh hiệu “Công dân Đồng Khởi”; Giải thưởng Balaban quốc tế về bảo tồn di sản chữ Nôm và Kỷ niệm chương Vì sự nghiệp di sản văn hóa Việt Nam.

Nếu GS. Shimizu Masaaki đưa tiếng Việt vào giảng đường và các công trình nghiên cứu, Đại đức Thích Pháp Quang lại đưa ngôn ngữ này đến cộng đồng Sri Lanka thông qua đời sống của một ngôi chùa Việt.

Thiền viện Trúc Lâm, ngôi chùa Việt đầu tiên ở Sri Lanka do thầy xây dựng, đã tổ chức nhiều lớp tiếng Việt cho trẻ em và người dân Sri Lanka. Lớp học giúp người học tiếp cận một ngôn ngữ mới, đồng thời mở ra cơ hội tìm hiểu văn hóa Việt Nam trong một không gian giàu tính giao lưu.

Ở Mỹ, cô Nguyễn Phương Chung, Giảng viên cao cấp Đại học Columbia và Giám đốc chương trình tiếng Việt tại Mỹ, có hơn 25 năm tham gia giảng dạy và phát triển các chương trình đào tạo tiếng Việt cho thế hệ trẻ cũng như người học tại Hoa Kỳ.

Bên cạnh công việc chuyên môn, cô còn tình nguyện hướng dẫn, trực tiếp giảng dạy miễn phí cho các lớp tiếng Việt trẻ em tại New York, trong đó có lớp tại chùa Từ Tâm và lớp tiếng Việt do Phái đoàn tổ chức năm 2025. Cô từng nhận Giải thưởng Hỗ trợ Giảng viên Ngôn ngữ EALOAC tại Hội nghị SEALC Symposium 2025 và liên tục được xếp loại Giảng viên xuất sắc tại Đại học Columbia.

Tại Đài Loan (Trung Quốc), cô Nguyễn Thị Liên Hương chọn giảng dạy và xây dựng học liệu làm trọng tâm. Cô đã nhiều năm tham gia đào tạo, xây dựng chương trình và phát triển học liệu tiếng Việt.

Đồng thời, cô còn là Chủ tịch Hội đồng Kỳ thi Kiểm định tiếng Việt IVPT khu vực Bắc Đài Loan (Trung Quốc); tham gia biên soạn, đồng biên dịch nhiều tác phẩm văn học, truyện dân gian, truyện tranh và tài liệu giới thiệu văn hóa Việt Nam như Dế Mèn phiêu lưu ký, Lá cờ thêu sáu chữ vàng, 100 câu hỏi về Việt Nam...

Đặc biệt, cuốn từ điển tranh 1.500 từ tiếng Việt (Anh - Việt) do cô tham gia thực hiện đã được Nhà xuất bản Tuttle Publishing (Mỹ) phát hành trên thị trường quốc tế.

Điều cô trăn trở nhiều nhất vẫn là người học, đặc biệt là thế hệ F2, và làm sao để tiếng Việt tiếp tục được truyền lại qua tình yêu và nhu cầu sử dụng ngôn ngữ. Với cô, khi người học còn muốn nói, muốn học và còn yêu tiếng Việt, ngôn ngữ ấy vẫn có cơ hội sống trong cộng đồng và được tiếp nối qua các thế hệ.

Để tiếng mẹ đẻ hiện diện trong đời sống

Nhiều năm tham gia giảng dạy tiếng Việt ở Đan Mạch, cô Nguyễn Thị Thu Hiền cùng con gái là bé Lê Bảo Hân, 11 tuổi, ra mắt cuốn sách Cuộc phiêu lưu của Berry và Harry trong năm 2025. Cô cũng thường xuyên tổ chức hoạt động văn hóa, tiếng Việt, tạo thêm không gian để các gia đình sử dụng tiếng mẹ đẻ và trẻ em có cơ hội tiếp xúc với ngôn ngữ, văn hóa của cha mẹ.

Với cô, tiếng Việt bắt đầu từ những điều gần gũi nhất trong một gia đình xa quê. Qua mỗi chặng đường, cô càng nhận ra tiếng Việt không chỉ lưu giữ ký ức mà còn chứa đựng tri thức, sự sẻ chia và sợi dây gắn kết những người Việt với nhau, với cội nguồn.

Sứ giả tiếng Việt ở nước ngoài năm 2026 đều có những hành trình riêng. (Ảnh: Đức Hùng)

Chung tâm huyết ấy, cô Trần Huyền Hương, Phó Chủ tịch Mạng lưới Tài năng Australia - Việt Nam (AVTN), lựa chọn văn học và hoạt động cộng đồng để tiếp cận thế hệ trẻ.

Từ cuốn Anh hùng trái tim do chính mình sáng tác, cô khởi xướng chiến dịch cộng đồng “Trái Tim Xinh”, đồng thời tổ chức nhiều hoạt động văn hóa Việt dành cho thế hệ sinh ra ở nước ngoài. Qua đó, trẻ em có thể gặp tiếng Việt qua truyện, trò chơi, nghệ thuật và sinh hoạt cộng đồng.

Cô Trần Ngọc Thảo, Tổng phụ trách trường Măng Non UGVF, đồng thời là Thành viên Ban Thường trực nhiệm kỳ 2025-2028 của Hội Người Việt Nam tại Pháp, nhiều năm tham gia giảng dạy, sinh hoạt cộng đồng và quảng bá văn hóa Việt Nam tại Pháp.

Điểm chung của các cô là tạo không gian để tiếng Việt được sử dụng tự nhiên. Trẻ em đọc truyện, hát, chơi hay trò chuyện bằng tiếng mẹ đẻ sẽ tiếp cận ngôn ngữ như một phần của trải nghiệm văn hóa.

Với những thế hệ sinh ra và lớn lên tại nước sở tại, tiếng Việt thường phải cạnh tranh với ngôn ngữ của môi trường học tập, bạn bè và đời sống hằng ngày. Bởi vậy, tạo môi trường sử dụng tiếng Việt cho các em có ý nghĩa không kém chương trình hay học liệu.

Thế hệ trẻ tiếp nối tiếng Việt

Trong những gương mặt Sứ giả tiếng Việt ở nước ngoài được vinh danh năm 2026, em Tijn Konings Lê, 11 tuổi, đến từ Hà Lan là gương mặt trẻ nhất.

Tijn cho thấy thế hệ trẻ cũng có thể trực tiếp gìn giữ tiếng Việt. Em từng giành giải Nhất cuộc thi “Du lịch cùng con” năm 2022 do Kênh Việt Happiness Station tổ chức; nhận giải Thí sinh đa tài trong cuộc thi Tài năng Tết Việt Năm Châu 2022 với ca khúc Tết xa do Vietmaster - trường tiếng Việt tại châu Âu khởi xướng.

Em còn dẫn “Podcast đặc biệt chào năm mới 2023” và góp mặt trong podcast năm 2024 về “Hành trình sáng tạo chữ quốc ngữ”. Đáng chú ý, em cũng giành giải Nhất ở lứa tuổi dưới 12 trong cuộc thi Việt Nam - Đất nước tôi yêu với chủ đề “Viết tiếp giấc mơ Việt” do Diễn đàn Gìn giữ tiếng Việt và Văn hóa Việt ở nước ngoài phát động.

Trường hợp của Tijn chứng minh thế hệ trẻ ở nước ngoài có thể trở thành chủ thể gìn giữ tiếng Việt. Khi kể chuyện, biểu diễn, làm nội dung hay giao lưu bằng tiếng Việt, các em vừa tiếp nhận vừa sáng tạo và trao truyền ngôn ngữ theo cách riêng.

Em Tijn Konings Lê, 11 tuổi. (Ảnh: Đức Hùng)

Tám Sứ giả tiếng Việt ở nước ngoài năm nay đến với ngôn ngữ bằng những hành trình riêng. Đằng sau những đóng góp ấy là sự bền bỉ qua từng ngày. Một lớp học được duy trì, một cuốn sách đến tay người đọc, một hoạt động văn hóa được tổ chức hay thêm một cơ hội để trẻ em sử dụng tiếng Việt đều góp phần giữ ngôn ngữ trong đời sống cộng đồng người Việt ở nước ngoài.

Chương trình “Tìm kiếm Sứ giả tiếng Việt ở nước ngoài năm 2026” do Ủy ban Nhà nước về người Việt Nam ở nước ngoài, Bộ Ngoại giao tổ chức, triển khai trong khuôn khổ Kế hoạch Ngày Tôn vinh tiếng Việt trong cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài năm 2026.

Khác với hình thức thi qua các vòng ở những năm trước, năm nay chương trình chuyển sang xét chọn dựa trên hồ sơ và những đóng góp thực tế của ứng viên trong việc gìn giữ, lan tỏa tiếng Việt. Hội đồng xét chọn gồm các chuyên gia về ngôn ngữ, giáo dục, văn hóa và truyền thông, với tiêu chí chú trọng năng lực tiếng Việt, hiểu biết văn hóa và mức độ đóng góp, sức lan tỏa của các hoạt động tại địa bàn.