Sự kết hợp cộng hưởng tạo nên sức tàn phá khủng khiếp trong trận lũ quét ở Nepal

Khoảng 8h45 ngày 26/8, những người chờ tại cửa khẩu Gyirong ở biên giới Trung Quốc - Nepal nghe tiếng gầm rú ngày càng lớn từ các hẻm núi.

Khi dòng nước đục ngầu xuất hiện, họ lập tức tháo chạy. Chỉ vài giây sau, bức tường nước cao hơn 20 mét tràn qua cửa khẩu, vùi lấp mọi thứ dưới lớp bùn đất đặc quánh.

Dòng lũ tiếp tục chảy về phía nam theo sông Trishuli, qua huyện Rasuwa thuộc tỉnh Bagmati của Nepal, tàn phá các khu dân cư dọc thung lũng và tuyến đường cao tốc Pasang Lhamu.

Giới chức Nepal và Trung Quốc cho biết ít nhất 160 người thiệt mạng, hơn 1.000 người mất tích. Trong số những người chưa có tin tức có gần 50 công dân Mỹ và hơn 130 công dân Ấn Độ.

Trận lũ xảy ra gần như không có dấu hiệu báo trước. Sau cuộc họp với giới chức khí tượng Trung Quốc, Cục Dự báo Thời tiết Nepal cho biết, đánh giá sơ bộ cho thấy "không có mưa lớn đáng kể trên lãnh thổ nước này" và trận lũ không phải do mưa bão.

Ông Prakash Pokharel, chuyên gia Cục Giảm nhẹ và Quản lý Rủi ro Thiên tai Quốc gia Nepal, cho rằng lũ quét bắt nguồn từ một vụ sạt lở băng và đất đá trên lãnh thổ Nepal.

Các nhà khoa học hiện tập trung vào giả thuyết một khối băng lớn trên dãy Himalaya bị vỡ và trượt xuống thung lũng nơi sông Lhende Khola chảy qua.

Nhà địa chất Simon Cook thuộc Đại học Dundee cho rằng khối băng nằm ở độ cao hơn 4.800 mét và có thể đã trượt khỏi một bậc đá nền dốc.

Theo nhà khí tượng học Matthew Cappucci, cú rơi của khối băng tạo năng lượng tương đương 950 tấn thuốc nổ TNT.

Khi rơi xuống hồ băng, nó có thể giải phóng lượng nước tan tích tụ trên núi, tạo dòng nước cuồn cuộn tràn xuống thung lũng. Khối băng tiếp tục vỡ vụn, tan thành nước và cuốn theo bùn đất xuống hạ lưu.

Giáo sư Umesh Haritashya thuộc Đại học Dayton cho rằng lượng nước và đất đá khổng lồ tràn xuống hạ lưu cho thấy phải có một khối băng hoặc đất rất lớn bị sạt lở.

Ban đầu, các nhà khoa học nghi ngờ động đất là nguyên nhân. Tuy nhiên, trận động đất 4,4 độ do Cơ quan Khảo sát Địa chất Mỹ (USGS) ghi nhận được xác định thực chất là rung chấn do vụ vỡ băng gây ra.

Phó giáo sư Dan Shugar thuộc Đại học Calgary cho biết ảnh vệ tinh cho thấy lượng tuyết lớn đã tan trong 24 giờ trước thảm họa.

Liên Hợp Quốc cho biết các sông băng tại Nepal đã mất gần 1/3 khối lượng trong hơn 30 năm do nóng lên toàn cầu và tốc độ tan băng trong thập niên qua nhanh hơn 65% so với giai đoạn trước.

Giới khoa học nhấn mạnh điều này chưa chứng minh biến đổi khí hậu trực tiếp gây ra trận lũ, nhưng cho thấy các điều kiện nền đang trở nên phức tạp hơn. Những hồ nước trên núi cao và các sườn núi kém ổn định có thể làm tăng nguy cơ những thảm họa tương tự.