Sứ mệnh mới của TPHCM sau 50 năm mang tên Bác

Một góc khu trung tâm TPHCM. Ảnh: Duy Nguyễn.

Từ biểu tượng lịch sử đến động lực phát triển

Việc một đô thị mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh không chỉ là niềm tự hào, mà còn là trách nhiệm chính trị - lịch sử đặc biệt. Trong suốt 50 năm qua, xét về cơ cấu GRDP, TPHCM thể hiện rõ xu hướng chuyển dịch theo mô hình đô thị hiện đại. Những năm gần đây, khu vực dịch vụ giữ vai trò chủ đạo, chiếm khoảng 62 -65% GRDP, với các lĩnh vực mũi nhọn như: Tài chính - ngân hàng, thương mại, logistics và du lịch.

Đây là nền tảng quan trọng giúp thành phố duy trì vị thế trung tâm kinh tế - tài chính của cả nước. Khu vực công nghiệp - xây dựng chiếm khoảng 20 - 23%, đang chuyển mạnh từ gia công, lắp ráp sang công nghiệp công nghệ cao, chế biến sâu và tham gia chuỗi giá trị toàn cầu, dù vẫn chịu áp lực về quỹ đất và chi phí sản xuất.

Đáng chú ý, kinh tế số đang nổi lên như một động lực tăng trưởng mới, ước đóng góp khoảng 18 - 20% GRDP, với tốc độ tăng trưởng cao hơn mức bình quân chung, tập trung ở các lĩnh vực thương mại điện tử, công nghệ thông tin, fintech và dịch vụ số.

Sự dịch chuyển này không chỉ phản ánh xu thế tất yếu của một đô thị lớn, mà còn cho thấy TPHCM đang từng bước tái cấu trúc nền kinh tế theo hướng tri thức, sáng tạo và giá trị gia tăng cao, một tiền đề quan trọng để thực hiện sứ mệnh dẫn dắt phát triển trong giai đoạn mới.

Từ một đô thị hậu chiến với nhiều khó khăn, thành phố đã vươn lên trở thành trung tâm kinh tế lớn nhất cả nước, là nơi thử nghiệm nhiều chính sách mới, mở đường cho cải cách thể chế. Không chỉ phát triển nhanh, thành phố còn góp phần lan tỏa các mô hình kinh tế, quản trị và sáng tạo ra các chuẩn mực mới cho quá trình phát triển quốc gia.

Tuy nhiên, chính những thành tựu ấy cũng đặt ra yêu cầu mới: Nếu chỉ tiếp tục vai trò “đầu tàu tăng trưởng” theo cách truyền thống, TPHCM sẽ khó duy trì lợi thế trong một thế giới cạnh tranh ngày càng khốc liệt.

Tăng trưởng kinh tế dù quan trọng, nhưng không còn là thước đo duy nhất. Những vấn đề như chất lượng sống, phát triển bền vững, năng lực đổi mới sáng tạo, khả năng thích ứng với biến đổi toàn cầu… đang trở thành tiêu chí cốt lõi.

Thực tế cho thấy, thành phố đang đối diện với nhiều thách thức: Hạ tầng quá tải, áp lực dân số, ô nhiễm môi trường, chênh lệch phát triển… Nếu không có những đột phá mới, chính những yếu tố từng tạo nên lợi thế có thể trở thành lực cản. Do đó, sứ mệnh mới của TPHCM không chỉ là “tăng trưởng nhanh”, mà phải là “phát triển thông minh, bền vững và có khả năng dẫn dắt”.

Metro số 1 - tuyến đường sắt đô thị đầu tiên của TPHCM. Ảnh: Pew Nguyễn.

Sứ mệnh kiến tạo - từ phát triển đến dẫn dắt

Sau 50 năm, TPHCM cần chuyển từ vai trò “người đi đầu” sang “người kiến tạo”. Điều này thể hiện ở 3 phương diện lớn.

TPHCM tiếp tục là nơi thử nghiệm các cơ chế, chính sách mới, từ quản trị đô thị đến kinh tế số, kinh tế xanh. Những mô hình thành công tại thành phố không chỉ phục vụ địa phương, mà có thể trở thành kinh nghiệm cho cả nước. Để làm được điều này, cần mạnh dạn trao quyền, mở rộng không gian thử nghiệm và chấp nhận những rủi ro có kiểm soát.

Trong kỷ nguyên tri thức, lợi thế không còn nằm ở tài nguyên hay lao động giá rẻ, mà ở khả năng sáng tạo. TPHCM phải trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo hàng đầu khu vực, nơi hội tụ các nguồn lực tri thức, công nghệ và nhân tài. Điều này đòi hỏi sự đầu tư mạnh mẽ vào giáo dục, nghiên cứu và hệ sinh thái khởi nghiệp.

Cuối cùng, với danh xưng Đô thị lớn, TPHCM không chỉ được đánh giá bằng quy mô kinh tế, mà còn bằng mức độ đáng sống. Từ giao thông, môi trường, y tế đến giáo dục, tất cả cần được nâng lên một tầm cao mới. Thành phố phải trở thành nơi mà người dân không chỉ “đến để làm việc”, mà còn “muốn ở lại để sống”.

Một trong những “giới hạn mềm” nhưng ngày càng hữu hình của TPHCM là không gian phát triển đang chạm ngưỡng, trong khi áp lực về hạ tầng, môi trường... tiếp tục gia tăng. Trong bối cảnh đó, mở rộng theo chiều rộng không còn là lựa chọn tối ưu; thay vào đó, mở rộng theo “không gian chức năng” thông qua liên kết vùng trở thành yêu cầu tất yếu. Sứ mệnh mới của thành phố vì vậy không thể tách rời vai trò hạt nhân trong mạng lưới phát triển của Đông Nam Bộ và vùng kinh tế trọng điểm phía Nam.

Phòng thí nghiệm của Viện Tế bào gốc, Trường Đại học Khoa học Tự nhiên (Đại học Quốc gia TPHCM). Ảnh: Hà An.

Lấy nhân lực làm thước đo phát triển

Dù ở bất kỳ giai đoạn phát triển nào, con người vẫn là trung tâm và cũng là đích đến của mọi chính sách. Với TPHCM, sứ mệnh mới sau 50 năm mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh không thể tách rời yêu cầu cấp thiết về phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh và khả năng dẫn dắt.

Điều đó đặt ra yêu cầu tái cấu trúc hệ thống giáo dục theo hướng tiên tiến, mở và gắn chặt với thực tiễn. Giáo dục không chỉ truyền thụ tri thức, mà phải hình thành năng lực toàn diện cho người học: Tư duy phản biện, sáng tạo, kỹ năng số, khả năng thích ứng và học tập suốt đời. Sinh viên không chỉ biết, mà phải làm được và làm tốt trong một thế giới luôn biến động.

Song song đó, thành phố cần kiến tạo một hệ sinh thái sống và làm việc đủ sức cạnh tranh để thu hút và giữ chân nhân tài: Từ cơ hội nghề nghiệp, môi trường sáng tạo, đến chất lượng sống và dịch vụ công. Khi mỗi cá nhân được trao cơ hội phát triển và phát huy tối đa năng lực, nguồn lực con người sẽ trở thành động lực nội sinh mạnh mẽ, giúp thành phố không chỉ tăng trưởng, mà còn đủ tầm dẫn dắt trong giai đoạn phát triển mới.

Quan trọng hơn, cần có sự đồng thuận từ nhiều phía: Chính quyền, doanh nghiệp và người dân. Khi tất cả cùng chung một mục tiêu, quá trình chuyển đổi sẽ diễn ra nhanh hơn và bền vững hơn.

50 năm là một chặng đường đủ dài để nhìn lại, nhưng cũng là điểm khởi đầu cho một hành trình mới. TPHCM hôm nay không còn là đô thị của quá khứ, mà là đô thị của tương lai. Mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh, TPHCM không chỉ mang theo niềm tự hào, mà còn gánh trên mình kỳ vọng lớn lao của cả dân tộc. Chính trong việc thực hiện sứ mệnh mới ấy, thành phố sẽ tiếp tục khẳng định vị thế của mình, không chỉ là đầu tàu kinh tế, mà là trung tâm kiến tạo tương lai của Việt Nam.