Sứ mệnh nhân văn của phụ nữ Việt Nam

Từ thực tiễn phong trào phụ nữ nhiệm kỳ qua, một thông điệp ngày càng trở nên rõ ràng: Phụ nữ Việt Nam không chỉ là lực lượng quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội, mà còn là chủ thể gìn giữ văn hóa gia đình, kiến tạo hạnh phúc, nuôi dưỡng nhân cách và lan tỏa những giá trị nhân văn của dân tộc.

Người phụ nữ giữ vai trò quan trọng trong việc gìn giữ các giá trị văn hóa gia đình và gắn kết các thế hệ. Ảnh minh họa

Gia đình - nơi bắt đầu của văn hóa, nơi phụ nữ giữ gìn những giá trị bền lâu

Trong mọi thời đại, gia đình luôn là tế bào của xã hội, là nơi con người sinh ra, lớn lên, học những bài học đầu tiên về yêu thương, trách nhiệm, lòng biết ơn, sự sẻ chia và ý thức về cội nguồn. Nếu nhà trường trao truyền tri thức, xã hội rèn luyện bản lĩnh, thì gia đình gieo vào mỗi con người nền tảng đầu tiên của nhân cách. Chính từ mái nhà, một đứa trẻ học cách nói lời cảm ơn, biết quan tâm đến người khác, biết tôn trọng người lớn tuổi, biết yêu quê hương, biết tự hào về tiếng nói, phong tục, nếp nhà của mình.

Trong thiết chế đặc biệt ấy, phụ nữ có vai trò không thể thay thế. Nói như vậy không có nghĩa là đặt toàn bộ gánh nặng gia đình lên vai người phụ nữ. Ngược lại, trong xã hội hiện đại, xây dựng gia đình hạnh phúc phải là trách nhiệm chung của các thành viên, của nam giới và nữ giới, của gia đình và cộng đồng, của chính sách và môi trường xã hội. Nhưng cũng cần nhìn nhận một cách công bằng rằng, bằng sự nhẫn nại, tinh tế, bao dung và tình yêu thương, phụ nữ thường là người kết nối các thế hệ, giữ gìn nếp nhà, làm mềm hóa những va đập của đời sống hiện đại, giúp gia đình không chỉ là nơi ở, mà là nơi trở về.

Trong nhiệm kỳ qua, các cấp Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam đã triển khai nhiều hoạt động sâu rộng, thiết thực trong xây dựng gia đình Việt Nam ấm no, hạnh phúc, tiến bộ, văn minh. Cuộc vận động “Xây dựng gia đình 5 không, 3 sạch” tiếp tục được thực hiện gắn với phong trào thi đua “Xây dựng người Phụ nữ Việt Nam thời đại mới”, các chương trình mục tiêu quốc gia, xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi. Đặc biệt, việc nâng cấp cuộc vận động thành “Xây dựng gia đình 5 không, 3 sạch, 3 an” cho thấy tư duy mới của tổ chức Hội: Gia đình không chỉ cần no đủ, sạch đẹp, văn minh, mà còn cần an toàn, an sinh, an tâm trước những rủi ro xã hội ngày càng phức tạp.

Các cấp Hội đã đăng ký, thực hiện 18 nghìn phần việc tham gia xây dựng nông thôn mới, giúp thêm hơn 604 nghìn hộ gia đình đạt 8 tiêu chí, hỗ trợ hơn 800 nghìn hộ xây dựng nhà tiêu hợp vệ sinh, hơn 1,4 triệu hộ sử dụng nước sạch. Hơn 10 nghìn mô hình như “Phụ nữ sống xanh”, “Phân loại chất thải rắn sinh hoạt tại nguồn”, “Đường hoa”, “Ngôi nhà xanh”, “Nhà sạch, vườn đẹp”... vừa góp phần bảo vệ môi trường, vừa kiến tạo một lối sống văn minh từ chính mỗi gia đình, mỗi khu dân cư, mỗi thôn xóm, bản làng.

Ở đây, cần nhìn sâu hơn giá trị văn hóa của những việc tưởng như rất đời thường ấy. Một con đường hoa không chỉ là cảnh quan. Một ngôi nhà sạch không chỉ là vệ sinh. Một mô hình phân loại rác không chỉ là môi trường. Đằng sau đó là sự thay đổi thói quen, là ý thức cộng đồng, là văn hóa sống có trách nhiệm, là cách phụ nữ tham gia kiến tạo cái đẹp trong đời sống hằng ngày. Văn hóa không phải lúc nào cũng nằm trong những thiết chế lớn, những lễ hội lớn, những công trình lớn. Văn hóa nhiều khi bắt đầu từ bếp lửa gia đình, từ bữa cơm có tiếng cười, từ sân nhà sạch sẽ, từ lời nhắc con không xả rác, từ cách người mẹ dạy con biết sống tử tế với hàng xóm, với thiên nhiên, với cộng đồng.

Trong bối cảnh chuyển đổi số và kinh tế thị trường, gia đình Việt Nam đang đối mặt với nhiều thách thức mới. Nhịp sống nhanh hơn, áp lực mưu sinh lớn hơn, không gian mạng len vào từng căn phòng, từng bữa ăn, từng giấc ngủ của trẻ em. Những thông tin sai lệch, xu hướng tiêu cực, bạo lực ngôn từ, lệch chuẩn văn hóa, lối sống thực dụng có thể tác động rất sớm đến thanh thiếu niên. Chính vì vậy, sứ mệnh của phụ nữ trong gia đình hôm nay không chỉ là chăm sóc, mà còn là đồng hành; không chỉ là gìn giữ truyền thống, mà còn là giúp con em có sức đề kháng văn hóa trước những biến động của thời đại.

Người phụ nữ hiện đại cần được hỗ trợ để trở thành người mẹ có tri thức, người vợ có bản lĩnh, người công dân có trách nhiệm, người lao động có kỹ năng, người sử dụng công nghệ một cách an toàn và nhân văn. Gia đình hạnh phúc hôm nay không thể chỉ được đo bằng sự đầy đủ vật chất, mà phải được đo bằng chất lượng các mối quan hệ: Có yêu thương không, có lắng nghe không, có bình đẳng không, có tôn trọng khác biệt không, có cùng nhau vượt qua khó khăn không. Và chính ở đó, phụ nữ là một nhân tố rất quan trọng để biến gia đình thành nơi nuôi dưỡng hạnh phúc, chứ không phải nơi tái sản xuất áp lực, định kiến hay tổn thương.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã nhiều lần nhấn mạnh yêu cầu phát triển con người toàn diện, coi con người là trung tâm, chủ thể, mục tiêu và động lực của phát triển. Nhìn từ góc độ gia đình, thông điệp ấy càng có ý nghĩa sâu sắc. Muốn phát triển con người toàn diện thì phải bắt đầu từ gia đình. Muốn xây dựng xã hội văn minh thì phải bắt đầu từ những nếp nhà văn minh. Muốn đất nước hạnh phúc thì phải có những gia đình hạnh phúc. Và muốn gia đình hạnh phúc thì phụ nữ phải được tôn trọng, được chia sẻ, được bảo vệ, được phát triển và được trao cơ hội để phát huy đầy đủ năng lực của mình.

Hạnh phúc vừa là mục tiêu, vừa làthước đo của phát triển nhân văn

Một xã hội phát triển không chỉ được nhận diện bằng tốc độ tăng trưởng kinh tế, quy mô hạ tầng hay thành tựu công nghệ, mà còn bằng mức độ an toàn, bình đẳng và hạnh phúc của con người, đặc biệt là phụ nữ và trẻ em. Nếu trong một gia đình, phụ nữ còn bị bạo lực, trẻ em còn bị xâm hại, người yếu thế còn cô đơn, thì ở đó phát triển chưa thể trọn vẹn. Nếu trong một cộng đồng, phụ nữ chưa được lắng nghe, chưa được tiếp cận cơ hội, chưa được bảo vệ trước rủi ro, thì ở đó bình đẳng giới vẫn chưa trở thành thực chất.

Chính vì vậy, những hoạt động của Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam trong nhiệm kỳ qua về phòng chống bạo lực gia đình, bạo lực trên cơ sở giới, hỗ trợ phụ nữ và trẻ em bị tổn thương có ý nghĩa rất sâu sắc. Các cấp Hội đã tiếp nhận hơn 4.200 đơn thư; tại các địa phương, hơn 1.200 vụ việc liên quan đến bạo lực, xâm hại phụ nữ, trẻ em được giải quyết; hơn 34 nghìn địa chỉ tin cậy được xây dựng, củng cố; hàng nghìn người được tư vấn, hỗ trợ. Tổng đài 1900969680 tiếp nhận hơn 11 nghìn cuộc gọi; “Ngôi nhà bình yên” hỗ trợ hàng trăm nạn nhân bạo lực gia đình và mua bán người. Những con số ấy nói với chúng ta rằng, đằng sau mỗi vụ việc là một phận người, một gia đình, một đứa trẻ, một nỗi đau cần được xã hội nhìn thấy và chữa lành.

Ở phương diện này, tổ chức Hội không chỉ làm công tác phong trào, mà đang thực hiện một sứ mệnh nhân văn rất cụ thể: Đứng về phía phụ nữ và trẻ em khi họ bị tổn thương; lên tiếng khi quyền lợi chính đáng của họ bị xâm phạm; kết nối pháp luật, chính sách, truyền thông, chuyên gia, cộng đồng để bảo vệ những người cần được bảo vệ. Đó chính là biểu hiện sinh động của một nền văn hóa lấy con người làm trung tâm.

Đặc biệt xúc động là chương trình “Mẹ đỡ đầu”. Hơn 657 tỉ đồng được vận động, hơn 35 nghìn mẹ đỡ đầu đã hỗ trợ hơn 48 nghìn trẻ mồ côi có hoàn cảnh khó khăn. Chương trình ấy thành công không chỉ vì huy động được nguồn lực lớn, mà vì đã đánh thức được một nguồn lực sâu xa hơn trong xã hội Việt Nam: Lòng nhân ái. Trong những hoàn cảnh mất mát, khi một đứa trẻ thiếu vắng vòng tay cha mẹ, sự xuất hiện của một người mẹ đỡ đầu không chỉ giúp các em có thêm điều kiện vật chất, mà còn đem lại niềm tin rằng các em không bị bỏ lại phía sau.

Có thể nói, đây là một trong những chương trình thể hiện rất rõ bản sắc của Hội Phụ nữ: Lấy tình thương làm điểm xuất phát, lấy trách nhiệm xã hội làm phương thức hành động, lấy hạnh phúc con người làm mục tiêu cuối cùng. Trong một thế giới mà công nghệ có thể kết nối rất nhanh nhưng cũng có thể làm con người cô đơn hơn, những chương trình như “Mẹ đỡ đầu” nhắc chúng ta rằng phát triển không thể thiếu lòng trắc ẩn. Sức mạnh của một quốc gia không chỉ nằm ở những chỉ số kinh tế, mà còn nằm ở khả năng xã hội ấy biết cúi xuống nâng dậy những phận người yếu thế.

Nhân sự kiện Đại hội đại biểu Phụ nữ toàn quốc lần thứ XIV, cần khẳng định rằng nhiệm kỳ mới của Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam phải tiếp tục đặt gia đình, văn hóa và hạnh phúc vào trung tâm của chương trình hành động. Phụ nữ Việt Nam trong kỷ nguyên mới không chỉ cần được vận động tham gia phong trào, mà cần được đồng hành để phát triển toàn diện: Có tri thức, có sức khỏe, có kỹ năng số, có năng lực kinh tế, có đời sống tinh thần phong phú, có khả năng tự bảo vệ mình và có cơ hội đóng góp cho cộng đồng.

Muốn vậy, công tác gia đình cần được tiếp cận theo hướng sâu hơn, hiện đại hơn và nhân văn hơn. Cần coi gia đình là một thiết chế văn hóa nền tảng, nơi chính sách bình đẳng giới, chính sách trẻ em, chính sách dân số, chính sách giáo dục, chính sách an sinh và chính sách văn hóa gặp nhau. Cần hỗ trợ phụ nữ và nam giới cùng chia sẻ trách nhiệm gia đình, bởi bình đẳng giới không phải là làm cho phụ nữ gánh vác nhiều hơn, mà là để mọi thành viên cùng có trách nhiệm nhiều hơn. Cần xây dựng văn hóa ứng xử trong gia đình, văn hóa an toàn trên không gian mạng, văn hóa tôn trọng trẻ em, văn hóa chăm sóc người cao tuổi, văn hóa phòng ngừa bạo lực từ sớm, từ xa.

Một hướng rất quan trọng nữa là phải nâng cao năng lực văn hóa số cho phụ nữ. Trong thời đại mà mạng xã hội có thể tác động mạnh đến nhận thức, cảm xúc và hành vi của con người, người phụ nữ cần có kỹ năng nhận diện thông tin sai lệch, bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng, hướng dẫn con em sử dụng công nghệ một cách sáng tạo và an toàn. Gia đình không thể đứng ngoài chuyển đổi số. Nhưng chuyển đổi số trong gia đình không chỉ là dùng thiết bị thông minh, mà là xây dựng những con người thông minh hơn, nhân văn hơn, có trách nhiệm hơn trong không gian số.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm từng nhấn mạnh: Tinh thần đổi mới phải hướng đến hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả, gần dân, sát dân, phục vụ nhân dân tốt hơn. Với tổ chức Hội, tinh thần ấy có thể được cụ thể hóa bằng việc hướng mạnh về cơ sở, nắm chắc từng nhóm phụ nữ, hiểu đúng nhu cầu của từng gia đình, phản ứng kịp thời trước những vấn đề phát sinh, đồng thời sử dụng dữ liệu và công nghệ để nâng cao chất lượng hỗ trợ hội viên, phụ nữ. Một tổ chức Hội mạnh trong giai đoạn mới phải là tổ chức có mặt ở nơi phụ nữ cần, lên tiếng khi phụ nữ bị tổn thương, đồng hành khi phụ nữ khởi nghiệp, chia sẻ khi phụ nữ gặp khó khăn và truyền cảm hứng khi phụ nữ khát vọng vươn lên.

Đại hội đại biểu Phụ nữ toàn quốc lần thứ XIV vì vậy không chỉ là dịp tổng kết một nhiệm kỳ, mà còn là cơ hội để xác lập một tầm nhìn mới về sứ mệnh nhân văn của phụ nữ Việt Nam. Đó là sứ mệnh xây dựng gia đình hạnh phúc, gìn giữ văn hóa dân tộc, nuôi dưỡng nhân cách con người, bảo vệ phụ nữ và trẻ em, lan tỏa lòng nhân ái, thúc đẩy bình đẳng giới thực chất và góp phần làm cho phát triển trở nên nhân văn hơn.

Từ truyền thống “Anh hùng, bất khuất, trung hậu, đảm đang” đến hình ảnh người phụ nữ thời đại mới có tri thức, đạo đức, sức khỏe, trách nhiệm, bản lĩnh và khát vọng, phụ nữ Việt Nam đang tiếp tục viết nên một hành trình đẹp của dân tộc. Hành trình ấy bắt đầu từ mái nhà, nhưng không dừng lại trong mái nhà. Nó đi ra cộng đồng, đi vào chính sách, đi vào đời sống văn hóa, đi vào tương lai đất nước.

Bởi suy cho cùng, hạnh phúc của một quốc gia không phải là điều gì xa xôi. Nó bắt đầu từ ánh mắt bình yên của một đứa trẻ, từ sự an toàn của một người phụ nữ, từ bữa cơm ấm áp của một gia đình, từ con đường xanh sạch của một làng quê, từ một cộng đồng biết yêu thương và không bỏ lại ai phía sau. Và trong hành trình ấy, phụ nữ chính là một điểm tựa nhân văn bền bỉ, lặng thầm mà lớn lao, góp phần làm cho văn hóa trở thành nền tảng tinh thần, cho gia đình trở thành tổ ấm hạnh phúc và cho đất nước phát triển phồn vinh, văn minh, nhân ái hơn.