Sửa các luật lĩnh vực Công Thương: Đại biểu đề xuất thống nhất đầu mối xử lý tranh chấp liên tỉnh

Cần làm rõ cơ chế rà soát định kỳ

Nêu ý kiến tại phiên thảo luận, đại biểu Dương Khắc Mai (Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Lâm Đồng) đánh giá cao việc dự thảo luật đã tiếp thu nhiều ý kiến tại tổ, ý kiến thẩm tra. Đại biểu cũng nêu ba vấn đề cần tiếp tục hoàn thiện để quy định rõ về thẩm quyền, tăng khả năng thực thi.

Thứ nhất, về Luật Thương mại, đại biểu Dương Khắc Mai cho rằng, Khoản 1 Điều 1 dự thảo sửa đổi khoản 4 Điều 6 Luật Thương mại theo hướng Nhà nước thực hiện độc quyền nhà nước có thời hạn trên cơ sở luật về ngành, lĩnh vực có liên quan; danh mục hàng hóa, dịch vụ thuộc phạm vi độc quyền phải được công bố công khai. Đại biểu đánh giá đây là điểm mới quan trọng vì độc quyền là ngoại lệ, tác động trực tiếp đến quyền tự do kinh doanh, khả năng gia nhập thị trường, lựa chọn của người tiêu dùng.

Đại biểu Dương Khắc Mai (Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Lâm Đồng) phát biểu.

Để quy định này vận hành thực chất, đại biểu đề nghị trong quá trình hoàn thiện luật, văn bản hướng dẫn cần làm rõ cơ chế rà soát định kỳ, căn cứ xác lập độc quyền, phạm vi, thời gian áp dụng, điều kiện tiếp tục duy trì, cơ quan chịu trách nhiệm đánh giá. Khi giao doanh nghiệp thực hiện, cần có cơ chế lựa chọn minh bạch, kiểm soát giá, chất lượng, bảo đảm nghĩa vụ cung ứng, xử lý trách nhiệm nếu không đáp ứng được nhu cầu. Riêng lĩnh vực quốc phòng, an ninh, quy định về công khai cần được thực hiện đồng bộ với pháp luật về bảo vệ bí mật nhà nước, đồng thời xác định rõ phần thông tin có thể công khai để doanh nghiệp, người dân biết được phạm vi hạn chế, thuận tiện trong quá trình thực hiện.

Thứ hai, về Luật Cạnh tranh, đại biểu Quốc hội Dương Khắc Mai nêu rõ, Khoản 4 Điều 2 dự thảo sửa đổi khoản 1, bổ sung khoản 1a vào sau khoản 1 Điều 10 Luật Cạnh tranh đã bổ sung phương pháp xác định thị phần theo số lượng, giá trị giao dịch trên nền tảng số, đồng thời, quy định thị phần của doanh nghiệp thuộc nhóm doanh nghiệp liên kết là thị phần của cả nhóm. Đây là hướng tiếp cận cần thiết khi doanh thu riêng lẻ không phải lúc nào cũng phản ánh đầy đủ vị trí cạnh tranh của doanh nghiệp trong nền tảng nhiều phía.

Tuy nhiên, kết quả tính thị phần có thể ảnh hưởng trực tiếp đến việc xác định vị trí thống lĩnh, đánh giá tập trung kinh tế, áp dụng chế tài. Vì vậy, đại biểu đề nghị quy định rõ hơn các nguyên tắc cốt lõi về dữ liệu ngay trong dự thảo luật, hoặc giao Chính phủ quy định chi tiết trong phạm vi được luật xác định.

"Dữ liệu phải gắn đúng vị trí, đúng thị trường liên quan và kỳ tính; giao dịch dùng để tính phải là giao dịch thực tế hoàn tất, loại trừ giao dịch bị hủy, hoàn trả, giao dịch giả tạo, tránh cộng trùng giao dịch nội bộ trong nhóm. Đồng thời cần có tiêu chí nhận diện nhóm doanh nghiệp liên kết đủ rõ, quy trình đối soát, bảo mật dữ liệu, quyền giải trình của doanh nghiệp, cơ chế kiểm tra độc lập khi có tranh chấp về số liệu. Những nguyên tắc này giúp cơ quan cạnh tranh có căn cứ nhất quán, còn doanh nghiệp có thể dự liệu nghĩa vụ, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình", đại biểu Dương Khắc Mai nói.

Thứ ba, về Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, theo đại biểu Dương Khắc Mai, Khoản 10 Điều 4 dự thảo sửa đổi, bổ sung một số khoản của Điều 57 Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng quy định thời hạn chuyển yêu cầu hỗ trợ thương lượng là 7 ngày làm việc. Tổ chức, cá nhân kinh doanh phải tiến hành thương lượng trong 7 ngày làm việc, thông báo kết quả trong 5 ngày làm việc kể từ khi kết thúc thương lượng. Khoản 13 Điều 4 sửa đổi Điều 77, giao thêm trách nhiệm cho Ủy ban nhân dân cấp xã, trong đó có việc tiếp nhận, hỗ trợ thương lượng tại địa phương.

Đại biểu Dương Khắc Mai đồng tình với chủ trương đưa việc tiếp nhận, hỗ trợ đến gần người dân. Tuy nhiên, đại biểu cho rằng dự thảo cần làm rõ nơi tiếp nhận chính, cách chuyển hồ sơ vụ việc liên xã, liên tỉnh hoặc phát sinh trên nền tảng số, tránh để người tiêu dùng phải gửi nhiều nơi hoặc bị chuyển qua chuyển lại. Đồng thời, cần quy định rõ trách nhiệm theo dõi khi doanh nghiệp không trả lời, không thương lượng hoặc quá hạn; cơ chế phối hợp giữa cấp xã với cơ quan chuyên môn cấp tỉnh, quản lý thị trường, các cơ quan có liên quan. Việc phân công nhiệm vụ cho cấp xã cần tương ứng với nhân lực, kinh phí, tập huấn, biểu mẫu, hạ tầng tiếp nhận trực tuyến. Cấp tỉnh cần có trách nhiệm hướng dẫn, hỗ trợ, xử lý những vụ việc vượt quá khả năng chuyên môn hoặc phạm vi địa bàn của cấp xã. Có như vậy, thời hạn trong dự luật mới trở thành thời hạn giải quyết thực tế.

Làm rõ cách xác định doanh nghiệp thống lĩnh thị trường

Cùng cho ý kiến về dự thảo luật, đại biểu Trần Mạnh Huy, Đoàn đại biểu Quốc hội Đà Nẵng đánh giá cao việc cơ quan soạn thảo đã tiếp thu ý kiến của các đại biểu, góp phần hoàn thiện dự thảo. Đồng thời, đại biểu nêu hai vấn đề để cơ quan soạn thảo nghiên cứu.

Thứ nhất, về cách xác định doanh nghiệp có vị trí thống lĩnh thị trường, đại biểu Trần Mạnh Huy cho rằng, trong kinh doanh có những doanh nghiệp đủ lớn hoặc có lợi thế đặc biệt khiến doanh nghiệp khác phải phụ thuộc vào. Khi đó, họ có thể tác động mạnh đến giá cả, điều kiện giao dịch, khả năng tham gia thị trường của đối thủ. Pháp luật cạnh tranh đặt ra cơ chế xác định vị trí thống lĩnh thị trường để kiểm soát những trường hợp lạm dụng sức mạnh đó.

Theo Luật Cạnh tranh hiện hành, để xác định một doanh nghiệp có vị trí thống lĩnh hay không có hai cách: căn cứ vào thị phần từ 30% trở lên, hoặc căn cứ vào những bằng chứng cho thấy doanh nghiệp thực sự có sức mạnh thị trường đáng kể. Còn tại khoản 9 Điều 2 dự thảo lần này bổ sung điều kiện mới: nếu thị phần dưới 10% thì doanh nghiệp không thuộc trường hợp được xác định có vị trí thống lĩnh thị trường dù có bằng chứng về sức mạnh thị trường đáng kể. Đại biểu cho rằng, với quy định mới này, cơ quan soạn thảo muốn đặt ra một mốc rõ ràng để doanh nghiệp nhỏ không bị xem là có vị trí thống lĩnh thị trường chỉ vì họ sở hữu công nghệ tốt hoặc có lợi thế.

Đại biểu Trần Mạnh Huy (Đoàn đại biểu Quốc hội Đà Nẵng) phát biểu.

Tuy nhiên, đại biểu cũng đề nghị cơ quan soạn thảo làm rõ căn cứ lựa chọn ngưỡng 10%, đồng thời cân nhắc phương án không loại trừ tuyệt đối mà vẫn giữ khả năng xác định vị trí thống lĩnh dựa trên bằng chứng về sức mạnh thị trường thực tế. Trường hợp vẫn giữ ngưỡng 10% như dự thảo mới, đại biểu đề nghị chỉ xem xét doanh nghiệp dưới ngưỡng khi cơ quan cạnh tranh có đủ chứng cứ, giải trình căn cứ và chịu trách nhiệm về quyết định của mình.

Thứ hai, về cơ chế hỗ trợ người tiêu dùng khi phát sinh tranh chấp liên tỉnh, đại biểu đánh giá cao Điều 4 của dự thảo đã được chỉnh lý theo hướng làm rõ trách nhiệm của cấp xã, cấp tỉnh trong hỗ trợ thương lượng, đồng thời quy định cụ thể hơn thời hạn chuyển yêu cầu đến doanh nghiệp, thời hạn thương lượng. Tuy nhiên, vấn đề còn lại không phải là đã phân cấp hay chưa, mà là khi một vụ việc liên quan nhiều tỉnh, thành phố thì cơ quan nào chịu trách nhiệm chủ trì, theo dõi đến khi có kết quả.