Sửa đổi, hoàn thiện những quy định chung trong Luật Thủ đô

Sửa đổi Luật Thủ đô không chỉ là việc riêng của Hà Nội

Tại buổi làm việc ngày 10-1 với Ban Thường vụ Thành ủy Hà Nội về đề xuất xây dựng Quy hoạch Thủ đô tầm nhìn 100 năm gắn với hoàn thiện thể chế phát triển, cũng như dự kiến mô hình phát triển kinh tế - xã hội và mục tiêu tăng trưởng hai con số, Tổng Bí thư Tô Lâm yêu cầu, phải xác định xây dựng và hoàn thiện thể chế phát triển Thủ đô là khâu đột phá then chốt, có ý nghĩa quyết định đối với chất lượng và tốc độ phát triển lâu dài của Thủ đô. Việc sửa đổi lần này phải được tiếp cận với tư duy đổi mới, tầm nhìn dài hạn, tạo cơ sở pháp lý vượt trội đủ mạnh để Hà Nội phát huy tối đa tiềm năng, lợi thế đặc thù, mạnh dạn thí điểm những mô hình mới, cách làm mới, bảo đảm kỷ cương, kỷ luật, minh bạch và vì lợi ích chung.

Tinh thần xuyên suốt là trao quyền mạnh hơn - phân cấp, phân quyền toàn diện hơn - trách nhiệm giải trình rõ ràng hơn, đúng với yêu cầu “Hà Nội quyết - Hà Nội làm - Hà Nội chịu trách nhiệm”. Sửa đổi Luật Thủ đô không chỉ là việc riêng của Hà Nội, mà là trách nhiệm chung của Quốc hội, Chính phủ và các bộ, ngành Trung ương trong việc tháo gỡ các rào cản pháp lý, bảo đảm sự thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật. Các cơ quan Trung ương phải đồng hành, chia sẻ và tạo điều kiện để Hà Nội có đủ không gian pháp lý, đủ công cụ và đủ thẩm quyền cần thiết, qua đó phát huy vai trò Thủ đô là trung tâm dẫn dắt, lan tỏa phát triển của Vùng Thủ đô và cả nước.

Một góc làng Cự Đà, với những kiến trúc cổ cần được gìn giữ. Ảnh: Phan Anh

Chủ trì các buổi họp về dự án Luật, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Hải Ninh nhấn mạnh, cần xây dựng Luật Thủ đô (sửa đổi) với cách tiếp cận rất khác so với trước đây, theo hướng trao quyền để Thủ đô tự chủ phát triển. Việc xây dựng Luật phải thể chế hóa đầy đủ các chủ trương, định hướng lớn của Nghị quyết Đại hội lần thứ XIV của Đảng; các chủ trương, định hướng lớn của Bộ Chính trị trong Nghị quyết thay thế Nghị quyết số 15-NQ/TƯ và Nghị quyết Đại hội Đảng bộ thành phố Hà Nội lần thứ XVIII. Đồng thời, góp phần tạo lập cơ sở pháp lý cho việc hiện thực hóa Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm.

Kế thừa và sửa đổi Luật Thủ đô năm 2024

Dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi), Chương I (quy định chung) gồm 5 Điều, quy định về phạm vi điều chỉnh; vị trí, vai trò, biểu tượng của Thủ đô; giải thích từ ngữ; nguyên tắc phân quyền cho chính quyền Thủ đô; áp dụng Luật Thủ đô. Bên cạnh kế thừa quy định của Luật Thủ đô số 39/2024/QH15, Luật sửa đổi, bổ sung một số nội dung:

Thứ nhất, Điều 3 (giải thích từ ngữ) được thiết kế trên cơ sở kế thừa và sửa đổi, bổ sung Điều 3 Luật Thủ đô số 39/2024/QH15 để làm rõ hơn một số thuật ngữ, bảo đảm áp dụng thống nhất, chẳng hạn như: “dự án lớn, quan trọng”; “không gian tầm thấp”; “không gian tầm cao”.

Theo đó, dự thảo Luật quy định: “Không gian tầm thấp, không gian tầm cao là phần không gian trên bề mặt đất, mặt nước thuộc địa giới hành chính thành phố có phạm vi, ranh giới, độ cao được xác định theo quy hoạch của Thủ đô, được sử dụng cho mục đích quản lý, khai thác, sử dụng trong các hoạt động phát triển kinh tế - xã hội, khoa học - công nghệ, giao thông và quản lý đô thị gắn với bảo đảm quốc phòng, an ninh, trật tự, an toàn xã hội”.

Việc bổ sung quy định mới về khái niệm “không gian tầm thấp, không gian tầm cao” trong Luật Thủ đô xuất phát từ yêu cầu thực tiễn quản lý loại hình kinh tế không gian tầm thấp, không gian tầm cao.

Hiện nay, cùng với không gian trên mặt đất và không gian ngầm, không gian tầm thấp, không gian tầm cao đang ngày càng được khai thác đa dạng cho các hoạt động như: ứng dụng thiết bị bay không người lái, giao thông thông minh, quan trắc môi trường, quản lý đô thị, logistics, cứu hộ, cứu nạn, bảo đảm quốc phòng, an ninh, trật tự an toàn xã hội...

Tuy nhiên, hệ thống pháp luật hiện hành chưa có quy định mang tính khái quát, thống nhất để làm cơ sở cho việc quản lý, khai thác, sử dụng loại không gian này, đặc biệt trong điều kiện đô thị đặc biệt như Thủ đô Hà Nội.

Việc xác lập khái niệm trên trong Luật Thủ đô (sửa đổi) có ý nghĩa: Tạo cơ sở pháp lý thống nhất cho việc quy hoạch, quản lý, khai thác, sử dụng không gian tầm thấp, không gian tầm cao trên địa bàn Thủ đô; là tiền đề để xây dựng các cơ chế, chính sách đặc thù, thí điểm mô hình quản lý và phát triển kinh tế tầm thấp, đô thị thông minh; bảo đảm kiểm soát rủi ro, giữ vững quốc phòng, an ninh, trật tự an toàn xã hội trong quá trình phát triển các công nghệ và loại hình kinh tế mới..

Dự thảo Luật kế thừa quy định tại Nghị quyết số 258/2025/QH15 về thuật ngữ “dự án lớn, quan trọng”; tuy nhiên, dự thảo Luật đã bổ sung thêm “Dự án đầu tư không thuộc các trường hợp quy định tại các điểm a, b và c khoản này cần triển khai ngay trong các lĩnh vực cải tạo, chỉnh trang, tái thiết đô thị, xây dựng lại nhà chung cư cũ, xử lý ùn tắc giao thông, úng ngập, ô nhiễm môi trường, an toàn thực phẩm, giáo dục và đào tạo, y tế và chăm sóc sức khỏe, phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số theo quyết định của Hội đồng nhân dân thành phố” để thuật ngữ được hoàn thiện hơn.

Thứ hai, sửa đổi quy định áp dụng Luật Thủ đô về việc giao HĐND thành phố có thẩm quyền quyết định việc áp dụng trong trường hợp luật, nghị quyết của Quốc hội ban hành sau ngày Luật Thủ đô có hiệu lực thi hành có quy định cơ chế, chính sách ưu đãi hoặc thuận lợi hơn.

Xây dựng Hà Nội là thành phố “Xanh - Văn hiến - Thông minh - Hiện đại”. Ảnh: PV

Theo luật sư Nguyễn Trung Tiệp, Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội, dự thảo Luật lần này bổ sung quy định về nguyên tắc phân quyền và thực hiện nhiệm vụ được phân quyền. Có thể thấy, việc bổ sung quy định mới về nguyên tắc phân quyền và thực hiện nhiệm vụ phân quyền nhằm cụ thể hóa chủ trương của Đảng về tiếp tục đổi mới tổ chức bộ máy nhà nước, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với kiểm soát quyền lực; đồng thời, bảo đảm yêu cầu phát triển Thủ đô nhanh, bền vững, hiện đại, văn minh, có năng lực cạnh tranh khu vực và quốc tế.

Về áp dụng Luật Thủ đô, dự thảo Luật cơ bản kế thừa quy định tại khoản 2 Điều 4 Luật Thủ đô số 39/2024/QH15, tuy nhiên, quy định này có thay đổi về thẩm quyền quyết định việc áp dụng luật, nghị quyết của Quốc hội ban hành sau từ Ủy ban Thường vụ Quốc hội chuyển sang cho HĐND thành phố.

Tại dự thảo Luật cũng làm rõ phạm vi áp dụng của các văn bản quy phạm pháp luật quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành Luật Thủ đô, cũng như các văn bản được ban hành theo thẩm quyền được giao trong Luật.

Dự thảo Luật cũng khẳng định, Luật Thủ đô là luật đặc thù, được ưu tiên áp dụng tại Thủ đô. Thành phố được quyền lựa chọn áp dụng quy định pháp luật thuận lợi cho phát triển trong trường hợp các văn bản ban hành sau Luật Thủ đô có quy định khác về cùng một vấn đề.

Bảo An