Sửa Luật Chứng khoán: Mở đường cho vốn dài hạn, giữ vững kỷ cương thị trường

Quốc hội thảo luận về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chứng khoán

Tháo gỡ rào cản để thị trường vốn phát huy vai trò

Sau 26 năm vận hành, thị trường chứng khoán đã trở thành một kênh huy động vốn quan trọng của nền kinh tế. Việc FTSE Russell nâng hạng thị trường Việt Nam mở thêm cơ hội thu hút vốn quốc tế. Tuy nhiên, yêu cầu tăng trưởng GDP hai con số cũng đặt ra bài toán về cơ cấu nguồn vốn và khả năng đáp ứng nhu cầu đầu tư dài hạn.

Đại biểu Trần Hoàng Ngân (Đoàn TP.HCM) nêu nhu cầu vốn đầu tư xã hội tương đương 35–40% GDP, trong khi tín dụng ngân hàng chiếm khoảng 145–150% GDP. Theo đại biểu, sự phụ thuộc lớn vào vốn vay ngân hàng, đặc biệt khi nguồn vốn ngắn hạn được sử dụng cho những dự án trung và dài hạn, đặt ra rủi ro lệch pha kỳ hạn và thanh khoản.

Từ đó, đại biểu đề nghị thị trường vốn và chứng khoán phải đảm nhiệm tốt hơn vai trò cung ứng vốn trung, dài hạn bên cạnh hệ thống ngân hàng. Việc sửa luật cần giảm rào cản hành chính, nâng chất lượng hàng hóa niêm yết, mở rộng khả năng tiếp cận của nhà đầu tư nước ngoài và thúc đẩy cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước gắn với niêm yết.

Một hướng đi khác được đại biểu Trần Hoàng Ngân đề cập là nghiên cứu bảng niêm yết riêng cho doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo. Do đặc thù hoạt động, những doanh nghiệp này có thể chưa đáp ứng ngay các chuẩn mực kế toán thông thường. Cơ chế riêng, theo đề xuất của đại biểu, sẽ tạo điều kiện để quỹ đầu tư mạo hiểm tham gia cung cấp vốn.

Tuy nhiên, ngay trong hoạt động thoái vốn nhà nước, những quy định hiện hành cũng phát sinh vướng mắc. Đại biểu Nguyễn Hải Nam (Đoàn TP. Huế) chỉ ra khoản 19 Điều 4 Luật Chứng khoán năm 2019 xác định việc chào bán thông qua phương tiện thông tin đại chúng là chào bán ra công chúng, kéo theo điều kiện doanh nghiệp phải kinh doanh có lãi theo Điều 15.

Vướng mắc xuất hiện khi doanh nghiệp có vốn nhà nước đang thua lỗ muốn bán cổ phần hiện hữu. Nếu công khai thông tin đấu giá, giao dịch có thể vướng điều kiện chào bán; nếu không công khai, việc thoái vốn lại không đáp ứng yêu cầu minh bạch trong quản lý vốn nhà nước.

Để xử lý vướng mắc này, đại biểu Nguyễn Hải Nam kiến nghị phân biệt hoạt động công bố thông tin đấu giá chuyển nhượng cổ phần hiện hữu với phát hành cổ phiếu mới để tăng vốn điều lệ. Theo đó, việc công khai đấu giá cổ phần hiện hữu không bị coi là chào bán ra công chúng; hồ sơ công bố phải cảnh báo rõ tình trạng thua lỗ để nhà đầu tư nhận biết rủi ro.

Ở khâu chào bán cổ phiếu, đại biểu Tô Ái Vang (Đoàn TP. Cần Thơ) băn khoăn về yêu cầu tổ chức kiểm toán xác nhận ý kiến ngoại trừ trong báo cáo tài chính không ảnh hưởng đến điều kiện chào bán. Theo đại biểu, kiểm toán viên đưa ra ý kiến về báo cáo tài chính, không phải cơ quan xác định doanh nghiệp đủ điều kiện phát hành.

Đổi mới sáng tạo phải gắn với bảo vệ nhà đầu tư

Cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (Sandbox) là một trong những nội dung nhận được nhiều ý kiến, bởi việc thử nghiệm sản phẩm, dịch vụ tài chính mới liên quan trực tiếp đến tài sản và dữ liệu của nhà đầu tư.

Đại biểu Dương Khắc Mai (Đoàn Lâm Đồng) đề nghị xác định rõ nguyên tắc tham gia tự nguyện, cung cấp đầy đủ thông tin cảnh báo rủi ro, quản lý tách biệt tài sản khách hàng và bảo vệ dữ liệu giao dịch. Theo các đại biểu, việc nhà đầu tư tự chịu trách nhiệm không thể được hiểu là tổ chức thử nghiệm được miễn nghĩa vụ khi có vi phạm hoặc sự cố hệ thống.

Đại biểu Nguyễn Phương Thủy (Đoàn Hà Nội) lưu ý sự khác nhau giữa thời hạn thử nghiệm tối đa ba năm trong Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo với thời hạn năm năm tại dự thảo nghị định. Đại biểu đề nghị làm rõ thẩm quyền cấp phép và không miễn trách nhiệm đối với hành vi cố ý vi phạm hoặc che giấu rủi ro.

Cùng với thử nghiệm công nghệ, nguy cơ xung đột lợi ích trong dịch vụ trái phiếu doanh nghiệp cũng được đặt ra. Đại biểu Dương Khắc Mai và Nguyễn Thị Yến Nhi (Đoàn Vĩnh Long) lưu ý trường hợp một công ty chứng khoán đồng thời tư vấn, bảo lãnh phát hành, đại diện người sở hữu trái phiếu và quản lý tài sản bảo đảm. Khi tổ chức phát hành chậm trả nợ, những vai trò này có thể xung đột.

Các đại biểu kiến nghị quản lý, theo dõi tách biệt tài sản bảo đảm với tài sản công ty chứng khoán; không cho phép sử dụng tài sản nhận quản lý để bảo đảm nghĩa vụ riêng hoặc tự ý thỏa thuận làm giảm giá trị tài sản. Đồng thời, cần công khai xung đột lợi ích và có cơ chế để trái chủ thay thế người đại diện khi cần thiết.

Sự phát triển của thị trường cũng làm nổi bật yêu cầu nâng cấp hạ tầng công nghệ và chất lượng nhân lực quản lý. Đại biểu Trần Hoàng Ngân nhắc lại những lần nghẽn lệnh từng ảnh hưởng đến tâm lý nhà đầu tư. Với hơn 14 triệu tài khoản giao dịch, đại biểu đề nghị tăng đầu tư công nghệ, tiến tới tự chủ hệ thống, phục vụ mục tiêu vận hành an toàn và kết nối với Trung tâm tài chính quốc tế.

Về chính sách nhân lực, đại biểu Bùi Xuân Hải đề nghị tập trung ưu đãi cho người làm việc tại cơ quan quản lý nhà nước về chứng khoán, thay vì mở rộng cho toàn bộ doanh nghiệp trong ngành. Đối với tổ chức sở giao dịch, đại biểu Trần Đình Gia (Đoàn Hà Tĩnh) đề nghị quy định chuyển tiếp rõ về vốn, tài sản, nhân sự và hợp đồng khi cơ cấu lại bộ máy, tránh gián đoạn giao dịch.