Sửa Luật Điện lực: Đề nghị làm rõ cơ chế giá điện, DPPA và điện gió ngoài khơi

Hoàn thiện cơ chế đầu tư, phát triển nguồn và lưới điện

Trình bày Tờ trình của Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng cho biết dự án Luật được xây dựng trên ba định hướng cốt lõi: phân cấp, phân quyền gắn với năng lực thực hiện; tăng cường cắt giảm thủ tục hành chính; tập trung tháo gỡ những điểm nghẽn thực tiễn, thúc đẩy sản xuất, kinh doanh và phát triển kinh tế - xã hội.

Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng trình bày Tờ trình của Chính phủ.

Theo Chính phủ, việc sửa đổi Luật xuất phát từ yêu cầu thể chế hóa các chủ trương về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia gắn với mục tiêu tăng trưởng hai con số. Quá trình triển khai Quy hoạch điện VIII điều chỉnh và yêu cầu bảo đảm cung ứng điện giai đoạn 2027-2030 cũng đặt ra những vấn đề cần xử lý ở cấp luật, liên quan đến quy hoạch, đầu tư, năng lượng tái tạo và giá điện.

Dự thảo Luật gồm 3 điều, tập trung vào 5 nhóm nội dung chính. Trong đó, về quy hoạch và đầu tư xây dựng, dự thảo quy định một số dự án điện lực không phải thực hiện thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư; xác định giá điện trúng thầu làm cơ sở ký kết hợp đồng mua bán điện, hạn chế việc đàm phán lại giá; đồng thời bổ sung hình thức đầu tư lưới điện truyền tải theo phương thức đối tác công tư (PPP).

Đối với năng lượng tái tạo và năng lượng mới, dự thảo hướng tới hoàn thiện quy định về thị trường chứng chỉ năng lượng tái tạo, hệ thống lưu trữ điện, điện gió ngoài khơi và cơ chế phát triển điện rác.

Ở lĩnh vực cấp phép và thị trường điện, dự thảo đề xuất cắt giảm điều kiện cấp giấy phép hoạt động điện lực, bổ sung các trường hợp miễn trừ, hoàn thiện các cấp độ thị trường điện cạnh tranh và mở rộng cơ chế mua bán điện trực tiếp.

Về giá điện và giá dịch vụ điện, dự thảo quy định lộ trình giảm, tiến tới xóa bỏ bù chéo giữa các nhóm khách hàng; làm rõ cơ chế giá hợp đồng đối với một số loại nguồn điện và bổ sung cơ chế giá khuyến khích phát triển năng lượng tái tạo, lưu trữ điện. Dự thảo cũng đề cập việc thu hẹp phạm vi độc quyền nhà nước, áp dụng ưu tiên, ưu đãi có chọn lọc theo từng loại hình nguồn điện và bổ sung cơ chế hỗ trợ tiền điện cho các đối tượng yếu thế.

Trong quá trình hoàn thiện dự thảo, Chính phủ đã tiếp thu ý kiến của cơ quan thẩm tra và các đại biểu Quốc hội, điều chỉnh theo hướng chỉ ưu tiên áp dụng quy định của Luật Điện lực đối với chủ trương đầu tư dự án điện lực; không quy định cơ chế đặc thù đối với công trình điện lực cấp bách để bảo đảm thống nhất với pháp luật về xây dựng.

Cơ quan thẩm tra đề nghị làm rõ cơ chế giá điện, DPPA và điện gió ngoài khơi

Báo cáo thẩm tra dự án Luật, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải cho biết Ủy ban cơ bản tán thành sự cần thiết sửa đổi Luật Điện lực, đồng thời đánh giá hồ sơ dự án Luật được chuẩn bị công phu, đủ điều kiện trình Quốc hội xem xét.

Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải trình bày tóm tắt báo cáo thẩm tra.

Tuy nhiên, cơ quan thẩm tra đề nghị tiếp tục rà soát, hoàn thiện dự thảo theo hướng cắt giảm thực chất thủ tục hành chính, khơi thông nguồn lực đầu tư, bảo đảm minh bạch, cạnh tranh và phân bổ rủi ro hợp lý. Các quy định mới cần tránh tạo kẽ hở dẫn đến trục lợi, tham nhũng, tiêu cực hoặc phát sinh thêm điểm nghẽn trong quá trình thực hiện.

Về cơ chế đặc thù đối với dự án điện lực, Ủy ban tán thành việc miễn thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư đối với một số dự án thực hiện theo quy hoạch đã được phê duyệt. Dù vậy, dự thảo cần quy định rõ phạm vi, điều kiện áp dụng và mối liên thông với các thủ tục về đất đai, rừng, khu vực biển, tránh tình trạng cắt giảm một thủ tục nhưng lại phát sinh vướng mắc ở các khâu khác.

Đối với chính sách xóa bù chéo giá điện, cơ quan thẩm tra ủng hộ chủ trương từng bước xóa bỏ bù chéo nhằm tăng tính công bằng, minh bạch và tạo nền tảng cho thị trường điện cạnh tranh. Tuy nhiên, cần phân biệt rõ việc xóa bù chéo với chính sách hỗ trợ trực tiếp cho hộ nghèo và các đối tượng chính sách. Dự thảo cần xác định cụ thể đối tượng được hỗ trợ, nguồn lực và trách nhiệm thực hiện, bảo đảm quá trình thị trường hóa giá điện không làm giảm khả năng tiếp cận điện năng của nhóm cần được hỗ trợ.

Về cơ chế xác định giá điện, Ủy ban đề nghị bổ sung nguyên tắc giá điện chỉ được hình thành trên cơ sở các chi phí hợp lý, hợp lệ phục vụ sản xuất, kinh doanh điện, gắn với hiệu quả đầu tư, mức độ rủi ro và điều kiện thị trường. Theo cơ quan thẩm tra, không được chuyển rủi ro của nhà đầu tư, đơn vị kinh doanh sang Nhà nước, bên mua điện hoặc người tiêu dùng.

Đối với cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA), Ủy ban cho rằng dự thảo cần quy định rõ hơn các nguyên tắc về chi phí sử dụng lưới điện, điều độ dự phòng và dịch vụ hệ thống mà các bên tham gia phải chi trả. Đồng thời, cần bảo đảm chi phí của nhóm khách hàng tham gia DPPA không bị chuyển sang các nhóm khách hàng còn lại.

Về đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư, cơ quan thẩm tra đề nghị bảo đảm tính thống nhất giữa quy định về giá điện trúng thầu và việc đàm phán hợp đồng mua bán điện. Theo đó, giá điện trúng thầu và thời hạn hợp đồng cần gắn với kết quả đấu thầu; không đàm phán lại các nội dung cơ bản, trừ những trường hợp đã được quy định rõ trong hồ sơ. Quy định này nhằm hạn chế tình trạng nhà đầu tư bỏ giá thấp để trúng thầu rồi đề nghị điều chỉnh tăng giá sau đó.

Một nội dung được cơ quan thẩm tra đặc biệt lưu ý là phát triển điện gió ngoài khơi. Theo bà Nguyễn Thanh Hải, lĩnh vực này có tiềm năng lớn nhưng từ khi Luật Điện lực năm 2024 có hiệu lực đến thời điểm báo cáo vẫn chưa có dự án nào được khởi công do vướng mắc pháp lý. Vì vậy, dự thảo cần xử lý rõ các vấn đề liên quan đến thẩm định quốc phòng, an ninh; kiểm soát việc chuyển nhượng dự án, cổ phần, phần vốn góp; cũng như phương án xử lý chi phí khảo sát trong trường hợp đơn vị khảo sát không được lựa chọn thực hiện dự án.

Ngoài ra, cơ quan thẩm tra đề nghị làm rõ bản chất pháp lý, quyền sở hữu, cơ chế chuyển nhượng và quy trình đăng ký chứng chỉ năng lượng tái tạo. Với định hướng phát triển lò phản ứng hạt nhân mô-đun nhỏ, dự thảo cần quy định rõ điều kiện tham gia của khu vực ngoài nhà nước, bảo đảm đồng bộ với pháp luật về năng lượng nguyên tử và không hạ thấp các tiêu chuẩn an toàn, an ninh hạt nhân.

Chính phủ cho biết dự án Luật được xây dựng theo đúng trình tự, thủ tục, bảo đảm công khai, minh bạch, hợp hiến, hợp pháp và không làm phát sinh tổ chức bộ máy, biên chế. Chính phủ sẽ tiếp tục tiếp thu ý kiến của đại biểu Quốc hội để hoàn thiện dự thảo, trình Quốc hội xem xét, thông qua tại kỳ họp.