Sửa Luật Đo lường: Số hóa quản lý, giảm tiền kiểm để cắt chi phí cho doanh nghiệp

Ba yêu cầu lớn đặt ra đối với việc sửa đổi Luật

Sáng 19/8, tại Hà Nội, Bộ Khoa học và Công nghệ (KH&CN) tổ chức Hội nghị truyền thông chính sách đối với dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đo lường nhằm lấy ý kiến, hoàn thiện hồ sơ trước khi trình Quốc hội xem xét, thông qua tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI vào tháng 10/2026.

Phát biểu tại hội nghị, bà Nguyễn Thị Thu Trang, Phó Vụ trưởng Vụ Pháp chế, Bộ KH&CN cho biết, hồ sơ dự án Luật đã hoàn thành các thủ tục thuộc thẩm quyền của Chính phủ và đang được chuẩn bị cho các bước thẩm tra, xem xét theo quy định.

Bà Nguyễn Thị Thu Trang, Phó Vụ trưởng Vụ Pháp chế, Bộ KH&CN phát biểu khai mạc hội nghị. (Ảnh: PV)

Theo bà Trang, hội nghị là một hoạt động trong kế hoạch truyền thông chính sách của Bộ KH&CN, đồng thời là diễn đàn để các cơ quan quản lý, doanh nghiệp, chuyên gia và cơ quan báo chí đóng góp ý kiến, giúp hoàn thiện dự thảo Luật trước khi trình Quốc hội.

Thông tin về những nội dung trọng tâm của dự án Luật, ông Trần Quý Giầu, Trưởng ban Đo lường, Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia (Bộ KH&CN) cho biết, sau hơn một thập kỷ triển khai, Luật Đo lường năm 2011 đã góp phần quan trọng bảo đảm tính chính xác của các phép đo trong sản xuất, thương mại và đời sống. Tuy nhiên, bối cảnh phát triển mới đang đặt ra nhiều yêu cầu cần được điều chỉnh.

Theo ông Giầu, có ba nhóm vấn đề lớn cần được giải quyết. Thứ nhất là yêu cầu chuyển đổi số. Hiện nay hoạt động đo lường chưa có nền tảng số và cơ sở dữ liệu thống nhất, liên thông trên phạm vi cả nước. Các quy định về giá trị pháp lý của kết quả điện tử, quản lý dựa trên dữ liệu, cũng như các yêu cầu về tính chính xác, toàn vẹn, xác thực, khả năng truy xuất và bảo mật dữ liệu cần được hoàn thiện.

Thứ hai là yêu cầu phát triển hệ thống đo lường quốc gia. Luật hiện hành chưa tạo được cơ chế đủ mạnh để ưu tiên đầu tư cho các lĩnh vực công nghệ mới, công nghiệp chiến lược, kinh tế số và kinh tế xanh. Việc huy động nguồn lực xã hội tham gia phát triển hạ tầng đo lường còn hạn chế.

Thứ ba là yêu cầu phân quyền và cải cách thủ tục hành chính. Một số quy định về thẩm quyền quản lý giữa các bộ, ngành còn chưa thật sự rõ ràng; hoạt động tự nguyện và hoạt động bắt buộc chưa được tách bạch đầy đủ; nhiều quy định vẫn mang nặng tính tiền kiểm, chưa phù hợp với yêu cầu cải cách và các quy định pháp luật mới.

Từ thực tiễn đó, dự án Luật tập trung vào ba nhóm chính sách lớn gồm: chuyển đổi số hoạt động đo lường; nâng cao năng lực hệ thống đo lường quốc gia và phát huy vai trò doanh nghiệp; phân quyền quản lý nhà nước gắn với trách nhiệm giải trình, cải cách thủ tục hành chính và cắt giảm điều kiện đầu tư kinh doanh.

Hình thành nền tảng số và cơ sở dữ liệu đo lường quốc gia

Một trong những điểm mới đáng chú ý của dự thảo Luật là bổ sung chương riêng về chuyển đổi số trong hoạt động đo lường. Theo bà Trần Thị Thúy Hà, Ban Đo lường, Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia, dự thảo đề xuất xây dựng và vận hành nền tảng số hoạt động đo lường; hình thành cơ sở dữ liệu đo lường trong cơ sở dữ liệu quốc gia về tiêu chuẩn, đo lường và chất lượng.

Theo đó, các phương tiện đo và chuẩn đo lường sẽ được gắn mã quản lý duy nhất để truy xuất thông tin trong suốt vòng đời sử dụng. Dữ liệu đo lường được kết nối, chia sẻ giữa cơ quan quản lý, tổ chức cung cấp dịch vụ và doanh nghiệp, tạo nền tảng cho quản lý hiện đại dựa trên dữ liệu.

Dự thảo cũng công nhận giá trị pháp lý của kết quả đo lường dưới dạng điện tử. Các chứng chỉ, giấy chứng nhận, tem và dấu đo lường có thể được phát hành dưới dạng dữ liệu số, tạo điều kiện giảm chi phí in ấn, lưu trữ hồ sơ giấy và nâng cao hiệu quả khai thác thông tin.

Ông Trần Quý Giầu cho biết, dữ liệu đo lường trong tương lai sẽ không chỉ phục vụ quản lý hành chính mà còn hỗ trợ phân tích, cảnh báo rủi ro, thanh tra, kiểm tra và hoạch định chính sách.

Ông Trần Quý Giầu, Trưởng ban Đo lường, Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia (Bộ KH&CN) chia sẻ thông tin tại Hội nghị. (Ảnh: PV)

Theo dự thảo, dữ liệu đo lường phải đáp ứng các yêu cầu về tính chính xác, toàn vẹn, xác thực, khả năng truy xuất, an toàn và bảo mật. Việc triển khai các phương thức điện tử sẽ được thực hiện theo lộ trình phù hợp với điều kiện kỹ thuật và năng lực của từng lĩnh vực.

Bên cạnh đó, dự thảo cũng chuẩn hóa nhiều khái niệm theo thông lệ quốc tế, bổ sung các thuật ngữ như chất chuẩn, độ không bảo đảm đo, nền tảng số hoạt động đo lường; đồng thời cập nhật các khái niệm liên quan đến hệ đơn vị đo lường quốc tế (SI), chuẩn đo lường và hiệu chuẩn.

Một điểm mới khác là bổ sung hành vi bị nghiêm cấm đối với việc can thiệp vào cấu trúc, phần mềm hoặc thiết bị phụ trợ của phương tiện đo nhằm làm sai lệch kết quả đo. Quy định này được đánh giá phù hợp với xu hướng phát triển của các thiết bị đo điện tử và thông minh hiện nay.

Chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm

Theo đại diện Ban Đo lường, một trong những định hướng xuyên suốt của dự thảo Luật là đổi mới phương thức quản lý theo hướng giảm tiền kiểm, tăng hậu kiểm trên cơ sở dữ liệu và đánh giá rủi ro.

Hai chuyển dịch cốt lõi được đặt ra là chuyển trọng tâm quản lý từ việc kiểm soát riêng lẻ từng phương tiện đo sang bảo đảm độ tin cậy của kết quả đo; đồng thời tăng cường huy động nguồn lực xã hội, phát huy vai trò của doanh nghiệp trong hệ thống đo lường. Dự thảo đề xuất tách bạch hoạt động dịch vụ đo lường theo cơ chế thị trường với các hoạt động bắt buộc phục vụ quản lý nhà nước.

Các chuyên gia đặt câu hỏi tại phiên thảo luận. (Ảnh: PV)

Đối với phương tiện đo nhóm 1 và các chuẩn đo lường không sử dụng trực tiếp để kiểm định phương tiện đo nhóm 2, tổ chức thực hiện theo cơ chế công bố năng lực. Trong khi đó, các hoạt động bắt buộc vẫn được thực hiện thông qua cơ chế đánh giá, lựa chọn và chỉ định tổ chức đủ năng lực thực hiện.

Dự thảo cũng đề xuất bãi bỏ quy định chứng nhận đối với chuẩn công tác, chất chuẩn dùng trực tiếp để kiểm định phương tiện đo nhóm 2 và chuyển sang cơ chế công bố sự phù hợp với yêu cầu kỹ thuật.

Đối với hàng đóng gói sẵn, dự thảo không tiếp tục phân loại theo nhóm 1 và nhóm 2; đồng thời bãi bỏ thủ tục chứng nhận đủ điều kiện sử dụng dấu định lượng và nghĩa vụ thể hiện dấu định lượng trên sản phẩm.

Theo cơ quan soạn thảo, các sửa đổi này sẽ giúp giảm đáng kể thủ tục hành chính, tạo thuận lợi cho doanh nghiệp trong quá trình sản xuất, kinh doanh nhưng vẫn bảo đảm yêu cầu quản lý nhà nước thông qua cơ chế hậu kiểm.

Tăng vai trò doanh nghiệp, thúc đẩy đầu tư cho lĩnh vực chiến lược

Một nội dung quan trọng khác của dự thảo Luật là nâng cao năng lực hệ thống đo lường quốc gia theo hướng hiện đại, kết hợp nguồn lực nhà nước với nguồn lực xã hội. Theo ông Trần Quý Giầu, dự thảo đề xuất ưu tiên đầu tư phát triển năng lực đo lường trong các lĩnh vực công nghệ chiến lược, công nghệ mới và những ngành có tác động lan tỏa lớn đối với nền kinh tế.

Các tổ chức, doanh nghiệp sẽ được khuyến khích tham gia đầu tư, xây dựng và vận hành chuẩn đo lường quốc gia; phát triển hạ tầng kỹ thuật đo lường; triển khai chương trình bảo đảm đo lường trong hoạt động sản xuất, kinh doanh và cung ứng dịch vụ. Dự thảo cũng bổ sung các chính sách hỗ trợ về nguồn lực tài chính cho doanh nghiệp, viện nghiên cứu và trường đại học nhằm nâng cao năng lực nghiên cứu, phát triển trong lĩnh vực đo lường.

Quang cảnh hội nghị. (Ảnh: PV)

Theo cơ quan soạn thảo, việc tăng cường sự tham gia của doanh nghiệp không chỉ giúp huy động nguồn lực xã hội mà còn góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế, đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế và phát triển các ngành công nghiệp công nghệ cao.Cùng đó, theo hồ sơ dự án Luật, các nội dung sửa đổi, bổ sung dự kiến sẽ cắt giảm, đơn giản hóa 8 thủ tục hành chính tại các văn bản quy định chi tiết.

Dự thảo cũng phân định lại trách nhiệm quản lý nhà nước giữa Trung ương và địa phương theo mô hình chính quyền địa phương hai cấp, bảo đảm rõ thẩm quyền, rõ trách nhiệm và tăng cường trách nhiệm giải trình.

Theo Bộ KH&CN, việc sửa đổi Luật Đo lường lần này nhằm thể chế hóa các chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; đồng thời khắc phục những bất cập phát sinh trong thực tiễn, hiện đại hóa công tác quản lý đo lường, đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính và giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp.

Nếu được Quốc hội thông qua, Luật sẽ tạo nền tảng pháp lý quan trọng để xây dựng hệ thống đo lường hiện đại, minh bạch, dựa trên dữ liệu, góp phần nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và thúc đẩy phát triển kinh tế số trong giai đoạn mới.