Sửa Luật Kiến trúc: Đẩy mạnh phân cấp, cắt giảm thủ tục hành chính và điều kiện kinh doanh

Quang cảnh Hội thảo. Ảnh: Đ. KHOA

Sáng 03/7, Thường trực Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội phối hợp với Liên đoàn Thương mại và công nghiệp Việt Nam (VCCI) tổ chức Hội thảo về góp ý hoàn thiện Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kiến trúc.

Tập trung xử lý những vướng mắc đã được nhận diện rõ trong thực tiễn

Phát biểu mở đầu Hội thảo, đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Lê Trung Thành cho biết, sau hơn 5 năm triển khai thực hiện, Luật Kiến trúc năm 2019 đã tạo cơ sở pháp lý quan trọng cho công tác quản lý kiến trúc, quản lý hành nghề kiến trúc và định hướng phát triển kiến trúc Việt Nam. Tuy nhiên, thực tiễn thi hành Luật cũng cho thấy một số quy định đã bộc lộ những hạn chế, bất cập.

Đặc biệt, bối cảnh phát triển đất nước đã có nhiều thay đổi sâu sắc, nhất là việc triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp; yêu cầu đẩy mạnh phân cấp, phân quyền; chuyển đổi số quốc gia; phát triển đô thị xanh, đô thị thông minh; bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa trong không gian kiến trúc.

Đồng thời, hệ thống pháp luật liên quan như pháp luật về quy hoạch, xây dựng, nhà ở, di sản văn hóa và tổ chức chính quyền địa phương cũng đã được sửa đổi, bổ sung.

Trong bối cảnh đó, Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kiến trúc tập trung xử lý những vướng mắc đã được nhận diện rõ trong thực tiễn, bảo đảm đồng bộ với hệ thống pháp luật hiện hành và đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.

Từ góc nhìn cộng đồng doanh nghiệp, Phó Tổng Thư ký, Trưởng Ban Pháp chế VCCI Đậu Anh Tuấn cho rằng, Dự thảo Luật đang đi đúng ba hướng mà thực tiễn đang đòi hỏi.

Đó là tinh thần phân cấp, phân quyền mạnh mẽ. Theo đó, việc luật hóa các quy định phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp, trao quyền và trách nhiệm rõ ràng hơn cho địa phương theo tinh thần "địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm", sẽ giúp bộ máy vận hành thông suốt, giảm tầng nấc trung gian, rút ngắn thời gian cho các hoạt động đầu tư.

Dự thảo Luật cũng thể hiện quyết tâm cắt giảm thủ tục hành chính và điều kiện kinh doanh, đặc biệt là việc Dự thảo bỏ thủ tục sát hạch, giảm mạnh số lượng công việc thiết kế bắt buộc phải có chứng chỉ hành nghề, đơn giản hóa quy trình cấp chứng chỉ, và bỏ yêu cầu Ủy ban nhân dân cấp tỉnh phải trình Hội đồng nhân dân thông qua quy chế quản lý kiến trúc trước khi ban hành.

“Mỗi thủ tục được cắt giảm là một chi phí được tiết kiệm, một cơ hội được mở ra, và quan trọng hơn, đó là một biểu hiện cụ thể của niềm tin mà Nhà nước đặt vào thị trường và người hành nghề” - ông Đậu Anh Tuấn nhấn mạnh.

Cùng với đó, Dự thảo Luật đã thể hiện được tầm nhìn hội nhập và hiện đại. Theo ông Đậu Anh Tuấn, việc chuẩn hóa hành nghề theo thông lệ quốc tế, thúc đẩy chuyển đổi số, áp dụng mô hình thông tin công trình, cùng với những quy định mới về kiến trúc xanh, bền vững, thích ứng biến đổi khí hậu, cho thấy Dự thảo không chỉ giải quyết vấn đề của hôm nay mà còn chuẩn bị cho những đòi hỏi của ngày mai.

Cần cơ chế hậu kiểm minh bạch

Tại Hội thảo, các đại biểu cơ bản tán thành với sự cần thiết sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kiến trúc nhằm phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp, cắt giảm thủ tục hành chính trong hoạt động kiến trúc.

Ông Đỗ Nguyễn Hồng Linh phát biểu tại Hội thảo. Ảnh: Đ. KHOA

Về quy định bãi bỏ quy định sát hạch cấp chứng chỉ hành nghề, một số ý kiến cho rằng, việc bãi bỏ kỳ thi sát hạch và thay bằng cơ sở dữ liệu xác thực năng lực là bước tiến lớn về cải cách thủ tục hành chính, giảm tải chi phí cho xã hội.

Tuy nhiên, theo ông Đỗ Nguyễn Hồng Linh - chuyên gia của Viện Khoa học công nghệ và xây dựng cho rằng, khi bỏ sát hạch, "bộ lọc" năng lực sẽ dồn toàn bộ vào điều kiện "Phát triển nghề nghiệp liên tục" (CPD) và xác thực kinh nghiệm. Do đó, cơ chế hậu kiểm và tính pháp lý của Hệ thống dữ liệu quốc gia phải cực kỳ nghiêm ngặt, minh bạch để tránh trục lợi, khai khống hồ sơ kinh nghiệm.

Theo ông Douglas Snyder - Giám đốc điều hành của Hội đồng Công trình Xanh Việt Nam (VGBC), về quy chế quản lý kiến trúc, Dự thảo Luật chủ trương phân cấp cho UBND cấp xã là cần thiết. Tuy nhiên, thực tế cấp xã sẽ gặp những khó khăn, hạn chế về năng lực kỹ thuật để áp dụng các tiêu chí bền vững và khả năng chống chịu một cách nhất quán, dẫn đến sự không đồng đều giữa các địa phương.

Do đó, ông Douglas Snyder khuyến nghị cần có quy định yêu cầu Bộ Xây dựng ban hành quy chế quản lý kiến trúc mẫu, bao gồm các tiêu chí mẫu về hiệu quả môi trường và khả năng chống chịu, để ủy ban nhân dân cấp tỉnh và cấp xã tham khảo.

Về thi tuyển và tuyển chọn phương án thiết kế kiến trúc, các ý kiến đề nghị bổ sung điều kiện yêu cầu các dự án được miễn thi tuyển vẫn phải chứng minh tuân thủ các yêu cầu về hiệu quả môi trường và khả năng chống chịu trước khi phương án thiết kế được phê duyệt…

Bên cạnh đó, các ý kiến cũng tập trung góp ý vào các quy định về bản sắc văn hóa dân tộc trong kiến trúc; chuyển đổi số trong quản lý kiến trúc; kiến trúc xanh, thích ứng biến đổi khí hậu; thẩm quyền cấp chứng chỉ hành nghề kiến trúc…