Sửa Luật Nuôi con nuôi: Đơn giản thủ tục, đẩy mạnh chuyển đổi số

Chuẩn hóa quy trình nhận con nuôi

Theo dự thảo, định nghĩa "giải quyết nuôi con nuôi" là một quá trình pháp lý bao gồm tiếp nhận hồ sơ; đánh giá, xác nhận điều kiện; ghép trẻ và đánh giá việc ghép trẻ; ra quyết định; đăng ký, giao nhận trẻ và cấp giấy xác nhận theo quy định của pháp luật Việt Nam và điều ước quốc tế có liên quan.

Cách quy định này cho thấy, việc giải quyết nuôi con nuôi không chỉ được nhìn nhận đơn thuần là một thủ tục đăng ký, mà là một quá trình có nhiều khâu liên tiếp, trong đó mỗi bước đều có ý nghĩa đối với việc bảo đảm an toàn và lợi ích của trẻ em. Đây cũng là cơ sở để việc cải cách thủ tục được thực hiện theo hướng đơn giản, thuận tiện nhưng vẫn bảo đảm kiểm soát đầy đủ các điều kiện cần thiết.

Ảnh minh họa.

Bên cạnh đó, dự thảo quy định việc "ghép trẻ" được thực hiện đối với cả nuôi con nuôi trong nước và nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài, trừ trường hợp nuôi con nuôi trong phạm vi gia đình. Trẻ được ghép phải đáp ứng các điều kiện theo quy định; đối với trẻ bị bỏ rơi, phải được cơ quan công an xác minh trước khi thực hiện ghép trẻ.

Việc ghép trẻ đồng thời phải dựa trên đánh giá toàn diện về điều kiện kinh tế, gia đình, xã hội, năng lực và nguyện vọng của người nhận con nuôi với nhu cầu, hoàn cảnh, giới tính, dân tộc, tôn giáo, ngôn ngữ của trẻ em.

Với con nuôi có yếu tố nước ngoài, dự thảo quy định việc ghép trẻ chỉ thực hiện đối với người Việt Nam định cư ở nước ngoài hoặc người nước ngoài thường trú tại quốc gia có hợp tác với Việt Nam về nuôi con nuôi theo văn bản hợp tác song phương.

Cùng với việc chuẩn hóa quy trình, dự thảo cũng phân định lại thẩm quyền giải quyết nhằm phù hợp với yêu cầu tổ chức bộ máy hiện nay. Theo đó, một số thẩm quyền được giao cho chính quyền địa phương, trong đó UBND cấp xã quyết định việc nuôi con nuôi trong nước, trừ trường hợp thuộc thẩm quyền khác theo dự thảo; UBND cấp tỉnh quyết định việc nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài; cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài giải quyết trường hợp nuôi con nuôi giữa công dân Việt Nam đang tạm trú ở nước ngoài.

Chuyển đổi số để quản lý xuyên suốt, bảo vệ quyền lợi trẻ em

Trong lĩnh vực nuôi con nuôi, thông tin không chỉ cần thiết tại thời điểm giải quyết việc nhận con nuôi mà còn có ý nghĩa trong suốt quá trình sau đó. Vì vậy, dự thảo dành nhiều quy định cho việc quản lý thông tin về trẻ, người nhận con nuôi, quá trình giải quyết và tình trạng của trẻ sau khi được giao nhận.

Dự thảo quy định trong 3 năm kể từ ngày giao nhận con nuôi, định kỳ 6 tháng, cha mẹ nuôi phải thông báo tình hình phát triển của con nuôi cho cơ quan có thẩm quyền theo từng trường hợp. Đối với trẻ em được nhận làm con nuôi ở nước ngoài, việc theo dõi cũng được thực hiện thông qua các cơ chế phù hợp.

Đối với trẻ em được nhận làm con nuôi trong nước, UBND cấp xã có trách nhiệm kiểm tra, theo dõi và đánh giá tình hình thực hiện việc nuôi con nuôi. Khi cần thiết, cơ quan này có thể đề nghị cơ sở giáo dục và người làm công tác xã hội hỗ trợ trẻ hòa nhập với môi trường gia đình.

Đáng chú ý, việc chia sẻ thông tin trong quá trình theo dõi phải tuân thủ quy định về bảo vệ dữ liệu cá nhân và quyền riêng tư, không làm ảnh hưởng đến sự phát triển bình thường của trẻ. Đây là yêu cầu quan trọng trong bối cảnh chuyển đổi số, khi việc quản lý và chia sẻ thông tin được thực hiện trên nền tảng dữ liệu nhưng đồng thời phải bảo đảm an toàn, bảo mật thông tin cá nhân.

Theo Bộ Tư pháp, chuyển đổi số trong dự thảo Luật Nuôi con nuôi (sửa đổi) không chỉ đơn thuần là đưa thủ tục lên môi trường điện tử mà quan trọng hơn là yêu cầu tổ chức lại việc quản lý thông tin để quá trình giải quyết nuôi con nuôi được theo dõi xuyên suốt, hạn chế tình trạng thông tin bị phân tán, thất lạc, đồng thời tạo điều kiện để cơ quan nhà nước thực hiện tốt hơn trách nhiệm bảo vệ trẻ em.

Việc quản lý thông tin xuyên suốt trên môi trường số cũng giúp bảo đảm một quyền quan trọng của trẻ được ghi nhận trong dự thảo, đó là quyền được biết về nguồn gốc của mình. Theo dự thảo, con nuôi có quyền được biết về nguồn gốc; không ai được cản trở việc thực hiện quyền này và việc cung cấp thông tin phải tuân thủ quy định của pháp luật.