Sửa Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản: Rút ngắn thời gian thanh toán, tăng bảo vệ quyền lợi người dân

Quy định chặt chẽ thẩm quyền trưng mua, trưng dụng tài sản

Các đại biểu Quốc hội tham dự phiên họp sáng 23-10. Ảnh: Quochoi.vn

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, dự thảo Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản (sửa đổi) bổ sung cơ chế bảo vệ quyền lợi người có tài sản, rút ngắn thời gian thanh toán tiền trưng mua và phân quyền cho Chủ tịch UBND cấp xã quyết định trưng mua, trưng dụng tài sản trong một số trường hợp cấp thiết.

Theo Tờ trình số 817/TTr-CP ngày 2-10-2026 của Chính phủ, việc sửa đổi toàn diện Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản năm 2008 nhằm hoàn thiện cơ sở pháp lý để Nhà nước kịp thời huy động tài sản trong trường hợp thật cần thiết vì lý do quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, tình trạng khẩn cấp, phòng, chống thiên tai; đồng thời bảo đảm quyền sở hữu, quyền sử dụng hợp pháp của tổ chức, cá nhân.

Từ khi luật được ban hành đến nay, chưa phát sinh trường hợp trưng mua tài sản; việc trưng dụng mới được thực hiện tại 8 địa phương, chủ yếu phục vụ điều trị, cách ly người nhiễm hoặc nghi nhiễm Covid-19. Trong bối cảnh thiên tai, dịch bệnh và các nguy cơ an ninh phi truyền thống diễn biến phức tạp, việc hoàn thiện quy định về trưng mua, trưng dụng tài sản là cần thiết để chủ động nguồn lực ứng phó các tình huống cấp bách.

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn trình bày tờ trình. Ảnh: Quochoi.vn

Dự thảo Luật gồm 4 chương, 32 điều; giữ nguyên 1 điều, sửa đổi, bổ sung 25 điều, bổ sung 5 điều và lược bỏ 13 điều của luật hiện hành. Một nội dung đáng chú ý là hoàn thiện quy định về điều kiện, trường hợp và loại tài sản được trưng mua, trưng dụng.

Theo đó, dự thảo thu hẹp phạm vi tài sản trưng mua, chỉ áp dụng đối với những tài sản thực sự cần chuyển quyền sở hữu cho Nhà nước; đồng thời mở rộng các loại tài sản được trưng dụng để đáp ứng yêu cầu thực tiễn. Tài sản thuộc dự trữ quốc gia và tài sản công được loại trừ khỏi phạm vi trưng mua do đã thuộc sở hữu toàn dân, do Nhà nước đại diện chủ sở hữu.

Dự thảo cũng quy định nguyên tắc xác định giá trưng mua phù hợp với giá trị thị trường, cho phép áp dụng phương pháp định giá phù hợp với đặc điểm tài sản và thông tin có tại thời điểm trưng mua. Các quy định về bồi thường khi trưng dụng tài sản được hoàn thiện theo hướng làm rõ thời gian, kinh phí và trách nhiệm bồi thường.

Để bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người có tài sản, dự thảo bổ sung quy định bồi thường bằng tiền hoặc tài sản tương đương nếu tài sản trưng dụng bị mất hoặc hư hỏng không thể sửa chữa. Trường hợp việc trưng dụng ảnh hưởng trực tiếp đến chỗ ở, nơi sinh hoạt thiết yếu, cơ quan của người có thẩm quyền quyết định trưng dụng phải bảo đảm điều kiện sinh hoạt cho người có tài sản.

Đáng chú ý, nếu cơ quan có trách nhiệm chậm thanh toán tiền trưng mua hoặc tiền bồi thường thiệt hại do trưng dụng tài sản, phải trả thêm khoản tiền tính theo mức tiền chậm nộp quy định của Luật Quản lý thuế, tương ứng với số tiền và thời gian chậm thanh toán.

Dự thảo Luật cũng rút ngắn thời gian thanh toán tiền trưng mua: Từ 45 ngày xuống 30 ngày đối với trường hợp đất nước trong tình trạng chiến tranh hoặc tình trạng khẩn cấp về quốc phòng, thiết quân luật; từ 30 ngày xuống 20 ngày đối với các trường hợp còn lại. Thời hạn thanh toán tiền bồi thường khi trưng dụng tài sản cũng được quy định cụ thể.

Về phân cấp, phân quyền, dự thảo giao Chủ tịch UBND cấp xã quyết định trưng mua, trưng dụng tài sản trong trường hợp phục vụ trực tiếp công tác phòng, chống thiên tai, dịch bệnh, cứu hộ, cứu nạn trên địa bàn khi cấp trung ương, cấp tỉnh không tiếp cận hoặc chưa tiếp cận được. Thẩm quyền này có giới hạn, trong đó Chủ tịch UBND cấp xã không được quyết định trưng mua tài sản trên địa bàn xã khác, không được trưng dụng tài sản trên địa bàn từ hai xã trở lên và một số tài sản hạ tầng thiết yếu.

Dự thảo Luật dự kiến có hiệu lực từ ngày 1-3-2027, nhằm bảo đảm thời gian xây dựng văn bản hướng dẫn thi hành và đồng bộ với các quy định về tổ chức, nhiệm vụ, quyền hạn của chính quyền địa phương các cấp.

Quy định chặt chẽ thẩm quyền trưng mua, trưng dụng tài sản

Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Phan Chí Hiếu trình bày báo cáo thẩm tra. Ảnh: Quochoi.vn

Trình bày báo cáo thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Phan Chí Hiếu đề nghị tiếp tục hoàn thiện dự thảo Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản (sửa đổi), quy định rõ nguyên tắc, điều kiện, phạm vi, giới hạn thẩm quyền; bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của người có tài sản và tính thống nhất của hệ thống pháp luật.

Để bảo đảm minh bạch, rõ ràng trong thực hiện quyền, nghĩa vụ của các chủ thể, Ủy ban đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục rà soát, quy định đầy đủ ngay trong luật về nguyên tắc, điều kiện, phạm vi, giới hạn thẩm quyền trưng mua, trưng dụng tài sản; quyền, nghĩa vụ của người có tài sản và việc bồi thường thiệt hại. Nghị định của Chính phủ chỉ nên quy định về trình tự, thủ tục, tổ chức thực hiện, không mở rộng các giới hạn đã được luật quy định.

Đồng thời, cần rà soát dự thảo Luật với Bộ luật Dân sự và các luật, dự thảo luật có liên quan để bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật, phù hợp với chỉ đạo của Bộ Chính trị tại Kết luận số 09-KL/TW về xây dựng các quy phạm pháp luật điều chỉnh quan hệ giữa cơ quan nhà nước với cá nhân, tổ chức theo hướng cụ thể, chặt chẽ, minh bạch.

Về áp dụng pháp luật, đa số ý kiến trong Ủy ban tán thành quy định tại Điều 4 của dự thảo Luật nhằm làm rõ mối quan hệ giữa Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản với các luật có liên quan.

Tuy nhiên, Ủy ban đề nghị quy định rõ những nội dung về trưng mua, trưng dụng tài sản phải thực hiện theo luật này, gồm điều kiện, hình thức, hiệu lực của quyết định, giá trưng mua, thanh toán tiền trưng mua, hoàn trả tài sản trưng dụng, bồi thường thiệt hại và quyền của người có tài sản. Trường hợp luật khác quy định bảo đảm quyền, lợi ích của người có tài sản cao hơn thì áp dụng quy định của luật đó.

Các đại biểu Quốc hội tham dự phiên họp sáng 23-10. Ảnh: Quochoi.vn

Về chính sách trưng mua, trưng dụng tài sản, khoản 4 Điều 5 dự thảo Luật quy định người ra quyết định và người trực tiếp tổ chức thực hiện trưng mua, trưng dụng tài sản được xem xét miễn, giảm trách nhiệm. Nhiều ý kiến trong Ủy ban tán thành quy định này nhằm bảo vệ người thực thi công vụ dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung, tương tự quy định tại khoản 1 Điều 24 Luật Giám định tư pháp năm 2025.

Tuy nhiên, một số ý kiến đề nghị cân nhắc sự cần thiết của quy định trên. Theo báo cáo tổng kết thi hành Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản, từ năm 2008 đến nay chưa phát sinh trường hợp trưng mua tài sản; mới có 9 địa phương phát sinh việc trưng dụng tài sản và chưa có vi phạm pháp luật phải xem xét trách nhiệm của người ra quyết định hoặc người trực tiếp tổ chức thực hiện.

Về hủy bỏ quyết định trưng mua, trưng dụng tài sản, khoản 1 Điều 9 dự thảo Luật quy định 3 trường hợp hủy bỏ, nhưng trách nhiệm thực hiện đều thuộc về người có thẩm quyền đã ra quyết định.

Để bảo đảm quyền lợi của người có tài sản, Ủy ban đề nghị cân nhắc bổ sung quy định dẫn chiếu đến pháp luật về tổ chức Chính phủ, pháp luật về tổ chức chính quyền địa phương đối với việc đình chỉ, bãi bỏ quyết định trưng mua, trưng dụng tài sản trái pháp luật. Đối với các quyết định khác, cần nghiên cứu bổ sung thẩm quyền đình chỉ, bãi bỏ ngay trong luật.