Sửa luật về kế toán, kiểm toán: Giảm giấy tờ, thủ tục nhưng không để con số có hai mặt

Sáng ngày 13/11, Quốc hội đã thảo luận tại hội trường về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kế toán và Luật Kiểm toán độc lập.

Giảm thủ tục, mở rộng khả năng tiếp cận dịch vụ

Thảo luận tại phiên họp, các đại biểu cơ bản thống nhất với sự cần thiết sửa đổi, bổ sung hai luật nhằm đơn giản hóa thủ tục, mở rộng khả năng tiếp cận dịch vụ kế toán và chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm.

Đại biểu Phạm Trọng Nhân (đoàn TP. Hồ Chí Minh) bày tỏ rất tán thành việc dự thảo nới lỏng điều kiện kinh doanh dịch vụ kế toán, bỏ đăng ký hành nghề. Tuy nhiên, đại biểu lưu ý phải bảo đảm tính trung thực, thống nhất của thông tin tài chính khi mở rộng thị trường dịch vụ.

Đại biểu Phạm Trọng Nhân (đoàn TP. Hồ Chí Minh).

Từ trải nghiệm từng làm doanh nghiệp, đại biểu cho biết vẫn nhận được email chào mời dịch vụ lập báo cáo tài chính vay vốn ngân hàng, giúp doanh nghiệp trình bày khả năng tài chính tốt nhất, thuế nộp ít nhất. Giấy tờ đầu vào được yêu cầu lại chính là báo cáo tài chính đã làm cho thuế. Nghĩa là một doanh nghiệp trong cùng một năm có thể có một bản báo cáo cho cơ quan thuế và một bản khác cho ngân hàng.

Theo đại biểu, Luật Kế toán đã nghiêm cấm cung cấp, công bố báo cáo tài chính có số liệu không đồng nhất trong cùng một kỳ kế toán. Dự thảo còn cấm người làm dịch vụ kế toán thông đồng với khách hàng để xác nhận số liệu sai sự thật. Tuy nhiên, cần có cách phát hiện hiệu quả, đối chiếu được báo cáo đã nộp cho thuế với báo cáo cung cấp cho ngân hàng.

Để hoàn thiện dự thảo, đại biểu đề nghị tổ chức cơ sở dữ liệu báo cáo tài chính năm đã nộp, cho phép bên được doanh nghiệp đồng ý tra cứu, đối chiếu; giao Chính phủ quy định cách thức thực hiện. Đại biểu cũng đề nghị nghiêm cấm sản xuất, cung cấp phần mềm kế toán cho phép xóa, sửa số liệu đã ghi sổ mà không lưu vết; cấm phần mềm chạy song song hai bộ sổ cho cùng một kỳ.

“Một doanh nghiệp có thể có nhiều ngân hàng, nhiều đối tác, nhưng trong cùng một kỳ kế toán chỉ được có một con số thật. Bỏ bớt giấy phép nhưng không được bỏ chữ ký; mở cửa vào nghề nhưng không được phép để cho con số có hai mặt”, đại biểu Phạm Trọng Nhân nhấn mạnh.

Cùng đồng tình với việc bỏ điều kiện kinh doanh dịch vụ kế toán, đại biểu Phạm Văn Hòa (đoàn Đồng Tháp) cho rằng đây là việc cần thiết để loại bỏ thủ tục hành chính. Đại biểu cũng tán thành mở rộng chủ thể cung cấp dịch vụ, song nhấn mạnh trách nhiệm của cơ quan quản lý nhà nước về hậu kiểm phải thật rõ ràng để không phát sinh những sai sót đáng tiếc.

Về chất lượng hành nghề, đại biểu cho rằng các điều cấm là rất quan trọng, nhất là đối với hành vi làm sai lệch hồ sơ, giấu giếm sổ sách nhằm trốn thuế. Thực tế có trường hợp kế toán chịu áp lực, sự chỉ đạo, không độc lập được trong thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn, dẫn đến sai phạm.

Đại biểu đề nghị quy định rạch ròi trách nhiệm của cá nhân, tổ chức hành nghề; làm rõ tiêu chuẩn của người ký báo cáo tài chính và trách nhiệm liên đới giữa người trực tiếp làm kế toán với người cung cấp dịch vụ, bảo đảm xác định được trách nhiệm khi có sai sót.

Đại biểu Trần Mạnh Huy (đoàn Đà Nẵng)

Ghi nhận Bộ Tài chính đã tiếp thu nhiều ý kiến, đại biểu Trần Mạnh Huy (đoàn Đà Nẵng) cho biết tên gọi Giấy chứng nhận năng lực kinh doanh dịch vụ kế toán đã được xác định rõ; việc lưu giữ hồ sơ, bảo vệ dữ liệu khi cung cấp dịch vụ qua biên giới và thời hạn chuyển tiếp hợp đồng cũng đã được bổ sung.

Nội dung đại biểu tập trung góp ý là quy định về việc bỏ giấy phép kinh doanh dịch vụ kế toán. Theo đại biểu, phải có dữ liệu để quản lý, nhưng cần xác định rõ khai báo thông tin không phải thủ tục xin chấp thuận. Đại biểu đề nghị bổ sung nguyên tắc: khai báo thông tin để phục vụ quản lý, không phải thủ tục chấp thuận trước; việc cơ quan nhà nước chưa tiếp nhận hoặc hệ thống gặp sự cố không làm đình lại quyền kinh doanh hợp pháp.

Về đình chỉ kinh doanh, đại biểu đề nghị luật xác lập mức tối đa, nguyên tắc phân biệt sai sót có thể khắc phục với hành vi gian lận, quyền giải trình và trách nhiệm thông báo, bàn giao công việc, dữ liệu cho khách hàng.

Kế toán, kiểm toán đóng vai trò then chốt nâng cao năng lực quản trị doanh nghiệp

Thay mặt cơ quan soạn thảo giải trình, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn đã phát biểu tiếp thu, giải trình các vấn đề đại biểu quan tâm.

Theo Bộ trưởng, các đại biểu thống nhất rất cao về cơ bản nội dung dự thảo luật, đồng thời nhấn mạnh vai trò đặc biệt quan trọng của báo cáo kế toán. Báo cáo phải bảo đảm cung cấp thông tin trung thực, hợp lý cho tất cả các bên có quyền lợi và nghĩa vụ liên quan, không chỉ chủ sở hữu mà còn gồm ngân hàng, người cho vay, cơ quan thuế, người cung cấp dịch vụ và hàng hóa.

Tại Việt Nam, nhu cầu dịch vụ kế toán đang có xu hướng tăng rất cao. Cả nước có khoảng 1.080.000 doanh nghiệp đang hoạt động, trong đó có 12.500 doanh nghiệp đang thuê dịch vụ kế toán, kiểm toán.

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn phát biểu tiếp thu, giải trình. Ảnh: Đức Thanh

Trước xu hướng phát triển mạnh mẽ của doanh nghiệp Việt Nam, cùng với cơ chế khuyến khích hộ kinh doanh chuyển đổi thành doanh nghiệp và Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa cho phép thành lập doanh nghiệp một người, nhu cầu thuê ngoài các dịch vụ kế toán là rất lớn.

Trong khi đó, cả nước có khoảng 2.500 kế toán viên có chứng chỉ hành nghề, nhưng thực tế chỉ có hơn 500 người trực tiếp hành nghề cung cấp dịch vụ kế toán; có 129 doanh nghiệp kinh doanh dịch vụ kế toán và 118 doanh nghiệp dịch vụ kiểm toán có cung cấp dịch vụ kế toán.

Thực hiện định hướng cải cách hành chính theo Nghị quyết 66/NQ-CP và các chủ trương cắt giảm điều kiện kinh doanh, mở rộng đối tượng, dự thảo luật lần này cụ thể hóa các điều kiện để những kế toán viên có đủ năng lực được quyền cung cấp dịch vụ, đáp ứng kịp thời đòi hỏi của thị trường.

Trước sự quan tâm của các đại biểu về kiểm soát chất lượng, Bộ trưởng khẳng định sẽ tiếp thu để quy định thật rõ quyền, nghĩa vụ của người hành nghề cung cấp dịch vụ kế toán; rà soát kỹ các điều kiện, hành vi bị nghiêm cấm và xung đột lợi ích, bảo đảm luật có tính khả thi cao nhất, mang lại dịch vụ chất lượng tốt nhất và phục vụ hiệu quả yêu cầu quản lý.

Bộ trưởng cũng thẳng thắn nhìn nhận năng lực quản trị của doanh nghiệp Việt Nam so với mặt bằng chung khu vực còn ở mức thấp. Đối với các công ty cổ phần niêm yết, xét theo tiêu chuẩn quản trị của OECD, Việt Nam hiện đứng thứ 6 trong 6 quốc gia ASEAN hàng đầu.

Vì vậy, nâng cao năng lực quản trị doanh nghiệp là đòi hỏi hết sức cấp bách; trong đó kế toán, kiểm toán đóng vai trò then chốt bảo đảm hoạt động công khai, minh bạch, phù hợp pháp luật Việt Nam và thông lệ quốc tế, Bộ trưởng nhấn mạnh.