Sức cầu trở lại, doanh nghiệp ngành xi măng vẫn chưa hết khó

Sau thời gian dài trầm lắng, thị trường vật liệu xây dựng đang bắt đầu có thêm điểm tựa khi đầu tư công được thúc đẩy và hoạt động xây dựng phục hồi.

Theo Cục Thống kê (Bộ Tài chính), khu vực công nghiệp và xây dựng tiếp tục duy trì đà tăng trưởng tích cực, trong đó hiệu ứng lan tỏa từ đầu tư công là một trong những yếu tố quan trọng hỗ trợ tăng trưởng. Khi các dự án hạ tầng được đẩy nhanh tiến độ, nhu cầu đối với xi măng, đá xây dựng và nhiều loại vật liệu đầu vào cũng bắt đầu cải thiện.

Xi măng là một trong những ngành hưởng lợi khá rõ từ diễn biến này. Kết quả kinh doanh quý 2/2026 của nhóm doanh nghiệp xi măng trên sàn cho thấy sức cầu đã tốt hơn đáng kể so với cùng kỳ.

ĐẦU TƯ CÔNG KÉO SỨC CẦU TRỞ LẠI

Thống kê cho thấy, 16 doanh nghiệp xi măng đã công bố báo cáo tài chính quý 2 ghi nhận tổng doanh thu gần 6.900 tỷ đồng, tăng 12% so với cùng kỳ. Đây cũng là mức doanh thu cao nhất của nhóm trong 14 quý.

Tuy nhiên, sự phục hồi về doanh thu chưa chuyển hoàn toàn thành tăng trưởng lợi nhuận. Tổng lợi nhuận ròng quý 2 chỉ đạt hơn 184 tỷ đồng, giảm 15% so với cùng kỳ. Biên lợi nhuận gộp cũng thu hẹp từ 12% xuống 11%.

Dù vậy, việc nhóm doanh nghiệp duy trì lợi nhuận trong quý thứ 5 liên tiếp cho thấy ngành xi măng đang từng bước thoát khỏi giai đoạn khó khăn kéo dài trước đó.

Tính chung 6 tháng đầu năm, doanh thu thuần của 16 doanh nghiệp đạt hơn 12.300 tỷ đồng, tăng 11%. Lợi nhuận ròng đạt hơn 229 tỷ đồng, tăng 160% so với cùng kỳ. Đáng chú ý, tăng trưởng đang tập trung khá rõ ở một số doanh nghiệp có lợi thế về thị trường tiêu thụ.

Công ty Cổ phần Xi măng Vicem Hà Tiên (mã chứng khoán: HT1), là cái tên nổi bật nhất trong quý 2. Doanh nghiệp đạt doanh thu 2.425 tỷ đồng, lợi nhuận sau thuế hơn 138 tỷ đồng, tăng 23% so với cùng kỳ. Đây cũng là mức lợi nhuận quý 2 cao nhất của HT1 trong 5 năm.

HT1 cho biết sản lượng tiêu thụ xi măng tăng hơn 6% so với cùng kỳ là động lực chính giúp kết quả kinh doanh cải thiện. Bên cạnh hoạt động cốt lõi, doanh nghiệp còn ghi nhận nguồn thu từ phí hoàn vốn dự án xây dựng đường nối từ đường Nguyễn Duy Trinh vào Khu công nghiệp Phú Hữu, TP.HCM.

Sau 6 tháng, HT1 đạt 4.121 tỷ đồng doanh thu thuần, tăng 17%, trong khi lợi nhuận sau thuế đạt hơn 216 tỷ đồng, gấp 2,1 lần cùng kỳ. Doanh nghiệp đã thực hiện 52% kế hoạch doanh thu và 54% kế hoạch lợi nhuận cả năm.

Ở nhóm quy mô nhỏ hơn, Công ty Cổ phần Xi măng La Hiên VVMI (mã chứng khoán: CLH), cũng ghi nhận kết quả tích cực khi lợi nhuận quý 2 tăng 47%, đạt hơn 20 tỷ đồng. Động lực chủ yếu đến từ giá bán sản phẩm bình quân tăng. Sau nửa đầu năm, CLH đã hoàn thành khoảng 93% kế hoạch lợi nhuận cả năm.

Công ty Cổ phần VICEM Thạch cao Xi măng (mã chứng khoán: TXM), thậm chí ghi nhận lợi nhuận quý 2 tăng 431%, lên hơn 700 triệu đồng nhờ sản lượng tiêu thụ tăng mạnh. Lũy kế 6 tháng, lợi nhuận đạt hơn 800 triệu đồng, tăng 287% và vượt kế hoạch cả năm.

Ở quy mô toàn ngành, tín hiệu phục hồi đang rõ nét hơn. Tổng Công ty Xi măng Việt Nam (VICEM) sau 6 tháng đầu năm đạt gần 529 tỷ đồng lợi nhuận trước thuế, thực hiện hơn 55% kế hoạch năm.

Sản lượng clinker sản xuất đạt gần 9,3 triệu tấn, tăng 17% so với cùng kỳ. Sản lượng xi măng sản xuất trực tiếp đạt gần 12,2 triệu tấn, tăng 12%, trong khi tổng sản phẩm tiêu thụ đạt gần 13,4 triệu tấn, tăng 11%. Riêng lượng xi măng tiêu thụ trong nước đạt gần 11,5 triệu tấn, tăng 13%.

Đà tăng này gắn khá rõ với tiến độ của các dự án hạ tầng. Cao tốc Bắc - Nam phía Đông, sân bay Gia Bình, các tuyến vành đai, công trình giao thông liên vùng, cầu vượt sông hay cảng biển đều là những công trình tiêu thụ lượng lớn xi măng và vật liệu xây dựng.

KHÓ KHĂN VẪN CHƯA DỪNG LẠI

Những con số này cho thấy khi nhu cầu cải thiện, các doanh nghiệp có khả năng tận dụng tốt công suất và thị trường tiêu thụ đang có cơ hội phục hồi khá nhanh. Tuy nhiên, đây mới chỉ là một phần của bức tranh ngành xi măng.

Không ít nhà sản xuất vẫn phải đối mặt với giá nguyên vật liệu, nhiên liệu tăng cao trong khi giá bán khó tăng tương ứng. Cạnh tranh giữa các thương hiệu cũng khiến doanh nghiệp không dễ chuyển toàn bộ chi phí đầu vào sang khách hàng.

Công ty Cổ phần Xi măng Bỉm Sơn (mã chứng khoán: BCC), là một ví dụ. Dù thị trường chung đã có dấu hiệu phục hồi, lợi nhuận quý 2 của doanh nghiệp giảm tới 83%, còn 11 tỷ đồng. Tình trạng tương tự cũng xuất hiện tại Công ty Cổ phần VICEM Thương mại Xi măng (mã chứng khoán: TMX) và Công ty Cổ phần Xi măng Sài Sơn (mã chứng khoán: SCJ), khi lợi nhuận quý 2 cùng giảm khoảng 70%, lần lượt còn hơn 600 triệu đồng và 1,7 tỷ đồng.

Công ty Cổ phần Xi măng Quán Triều VVMI (mã chứng khoán: CQT), cũng chỉ đạt hơn 2 tỷ đồng lợi nhuận sau thuế, giảm 73% so với cùng kỳ.

Doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ của CQT trong quý 2 đạt 145,6 tỷ đồng, giảm 10,7%. Sản lượng clinker sản xuất giảm 6.916 tấn, sản lượng xi măng sản xuất giảm 21.273 tấn, trong khi sản lượng tiêu thụ giảm 4.949 tấn.

Giá bán bình quân có tăng nhẹ nhưng không đủ bù đắp chi phí nguyên vật liệu và nhiên liệu. Lợi nhuận gộp vì vậy giảm 35,12%, tương đương giảm 7,6 tỷ đồng.

Sau khi trừ các khoản chi phí, CQT chỉ còn 2,4 tỷ đồng lợi nhuận sau thuế trong quý 2, giảm 73%. Lũy kế 6 tháng, doanh thu thuần đạt 298,7 tỷ đồng, tăng nhẹ, nhưng lợi nhuận sau thuế chỉ còn 3,5 tỷ đồng, giảm 48,5%.

Như vậy, câu chuyện của ngành hiện không còn đơn thuần là “cầu tăng hay giảm”. Khi sản lượng tiêu thụ cải thiện, khả năng kiểm soát giá vốn và duy trì biên lợi nhuận mới quyết định doanh nghiệp nào thực sự hưởng lợi từ chu kỳ phục hồi. Điều này càng rõ hơn ở nhóm vẫn đang thua lỗ.

Công ty Cổ phần Xi măng VICEM Hải Vân (mã chứng khoán: HVX) lỗ hơn 7 tỷ đồng trong quý 2, đánh dấu quý thứ 13 liên tiếp thua lỗ. Doanh nghiệp chưa thể sản xuất clinker do lò nung đang được bảo dưỡng, sửa chữa.

Trong thời gian dừng sản xuất, chi phí cố định của Nhà máy Xi măng Vạn Ninh được hạch toán vào chi phí khác, lên tới gần 10 tỷ đồng. Trong khi đó, chi phí bán hàng tiếp tục tăng do cạnh tranh gay gắt tại khu vực miền Trung - Tây Nguyên, nơi nhiều thương hiệu xi măng giá rẻ đang đẩy mạnh thâm nhập.

Công ty Cổ phần Xi măng Phú Thọ (mã chứng khoán: PTE), cũng chưa thoát khỏi khó khăn khi tiếp tục lỗ gần 9 tỷ đồng trong quý 2, kéo dài chuỗi thua lỗ lên 21 quý liên tiếp. Nguyên nhân chính vẫn là sản lượng tiêu thụ giảm.

Trong khi đó, Công ty Cổ phần Tấm lợp Vật liệu Xây dựng Đồng Nai chịu thêm sức ép từ chi phí tài chính. Với lãi suất vay lên tới 12,5%/năm, doanh nghiệp lỗ gần 13 tỷ đồng trong quý 2, đánh dấu quý thứ 17 liên tục thua lỗ.

Những trường hợp này cho thấy đà phục hồi của ngành chưa đủ mạnh để kéo tất cả doanh nghiệp ra khỏi khó khăn. Với những doanh nghiệp có chi phí cố định lớn, hiệu suất sử dụng nhà máy thấp hoặc sức cạnh tranh yếu, việc thị trường tăng cầu chưa chắc đã lập tức chuyển thành lợi nhuận.

Dữ liệu từ Trung tâm Thông tin và Dữ liệu Xi măng (CIDC) cũng cho thấy thị trường đang phục hồi trên diện rộng. Tổng lượng xi măng và clinker tiêu thụ trong 6 tháng đầu năm đạt gần 61 triệu tấn, tăng 16% so với cùng kỳ.

Trong đó, tiêu thụ nội địa đạt gần 41,6 triệu tấn, tăng 16%; xuất khẩu đạt 19,4 triệu tấn, tăng 15%. Thị trường trong nước chiếm hơn 68% tổng lượng tiêu thụ và tiếp tục là động lực chính của ngành.

Riêng quý 2, lượng tiêu thụ nội địa tăng gần 26% so với quý trước. Tuy nhiên, CIDC lưu ý tốc độ phục hồi đã có dấu hiệu chậm lại trong tháng 5 và tháng 6, sau khi sản xuất và tiêu thụ tăng mạnh trong tháng 3 và tháng 4.

Đây là điểm cần lưu ý bởi ngành xi măng vẫn đang trong tình trạng dư công suất. Khi sức cầu chưa đủ lớn để hấp thụ toàn bộ năng lực sản xuất, cuộc cạnh tranh về giá sẽ tiếp tục gây sức ép lên biên lợi nhuận.

Vì vậy, đầu tư công đang mở ra một nhịp phục hồi mới cho ngành xi măng, nhưng chưa phải “tấm vé” đảm bảo lợi nhuận cho mọi doanh nghiệp. Những cái tên có thị trường tiêu thụ tốt, công suất được khai thác hiệu quả và kiểm soát được chi phí sẽ có nhiều khả năng hưởng lợi trước, trong khi nhóm yếu về tài chính hoặc vẫn phải gánh chi phí cố định lớn sẽ cần thêm thời gian để thực sự thoát khỏi vòng xoáy khó khăn.