Sức ép trong cuộc đua trí tuệ nhân tạo

Robot hình người của Trung Quốc tại Hội nghị Internet thế giới ở Chiết Giang, Trung Quốc. Ảnh: XINHUA

Mức giá cạnh tranh

Nền tảng cổng kết nối AI trung gian OpenRouter có trụ sở tại New York ghi nhận 5 mô hình được sử dụng nhiều nhất gần đây đều đến từ Trung Quốc. Trong tháng 7-2026, ứng dụng Kimi đã đạt hơn 930.000 lượt tải chỉ trong tuần đầu ra mắt bản K3 (tăng 200%), riêng thị trường Mỹ đạt 86.000 lượt tải (tăng 387%). Nhu cầu tăng vọt buộc công ty sở hữu ứng dụng Kimi của Trung Quốc tạm dừng nhận đăng ký mới vì quá tải hệ thống.

Khi các doanh nghiệp chuyển sang sử dụng AI tác nhân để tự động hóa các quy trình phức tạp, lượng token (chuỗi mã ký tự số hoặc tài sản số) tiêu tốn tăng lên gấp nhiều lần. Theo chuyên gia Alex Colville thuộc Viện Chính sách chiến lược Australia (ASPI), các mô hình AI của Trung Quốc hiện có khả năng lập trình và nghiên cứu tiệm cận các mô hình AI của Mỹ nhưng giá lại rẻ hơn rất nhiều. Thay vì phải trả 30, 40 hay 50USD cho mỗi triệu token đầu ra như các dịch vụ của Mỹ, người dùng chỉ mất vài cent đối với AI của Trung Quốc.

Bên cạnh giá cả, chiến lược mã nguồn mở của các mô hình AI do các công ty Trung Quốc phát triển đang phát huy tác dụng trước mô hình mã nguồn đóng của các công ty AI ở Mỹ như OpenAI, Anthropic. Việc Mỹ siết xuất khẩu các mô hình tiên tiến như Fable và Mythos vô tình tạo khoảng trống cho các công ty đối thủ của Trung Quốc. Làn sóng cạnh tranh lan sang lĩnh vực AI hiện thân, khi mới đây Mỹ cấm nhập khẩu một số robot hình người, robot bốn chân mới từ Trung Quốc vì lo ngại an ninh dữ liệu.

Chiến lược tối ưu

Trước sức ép cạnh tranh, các tập đoàn lớn như Microsoft, Meta và Nvidia ký thư ngỏ công khai ủng hộ phát triển AI mã nguồn mở bởi chi phí đắt đỏ của các mô hình mã nguồn đóng. Các tập đoàn như Microsoft và nhà thầu quốc phòng Palantir Technologies cho rằng khách hàng có thể tự vận hành mô hình trong trung tâm dữ liệu nội bộ để kiểm soát chi phí. Trong khi đó, các công ty như OpenAI và Anthropic vận động chính phủ siết quy định nhằm hạn chế mô hình AI giá rẻ từ Trung Quốc.

Tuy nhiên, chuyên gia Anastasios Angelopoulos nhìn nhận, các mô hình AI của Trung Quốc vẫn chưa theo kịp các hãng công nghệ Mỹ về năng lực tổng thể và khả năng xử lý đa tác vụ phức tạp. Kimi K3 từng đứng thứ 4 trên bảng xếp hạng của nền tảng độc lập chuyên đánh giá, so sánh và xếp hạng AI Artificial Analysis (Mỹ), trước khi lùi xuống thứ 7. Hay như trường hợp của Z.ai, dù doanh thu tăng 132%, đạt 107 triệu USD nhưng lỗ ròng tăng 60%, tới 694 triệu USD trong năm qua.

Trước diễn biến này, Mỹ tăng sức ép nhằm hạn chế Trung Quốc tiếp cận công nghệ tiên tiến, trong đó có chip AI. Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent cảnh báo, Washington có thể áp thêm trừng phạt để bảo vệ sở hữu trí tuệ. Tuy nhiên, theo giới phân tích, cạnh tranh không thể chỉ dựa vào cấm đoán mà cần kết hợp quản trị linh hoạt trong nước với hợp tác quốc tế an toàn. Cố vấn AI Nhà Trắng David Sacks cùng các tập đoàn Meta, Microsoft và Nvidia cũng cảnh báo quy định hành chính quá chặt có thể làm suy yếu hệ sinh thái đổi mới của Thung lũng Silicon.

Chuyên gia Yasir Atalan tại Trung tâm Nghiên cứu chiến lược và quốc tế (CSIS) khuyến nghị Mỹ thúc đẩy AI mã nguồn mở và hỗ trợ doanh nghiệp tối ưu chi phí tính toán để hạ giá thành dịch vụ, giữ chân người dùng. ASPI đánh giá Mỹ và Trung Quốc vẫn có lợi ích chung về an toàn công nghệ. Giải pháp thiết thực nhất là duy trì đối thoại về AI giữa hai quốc gia để thống nhất các chuẩn đánh giá an toàn và cơ chế kiểm thử độc lập.