Sức khỏe học đường trước nhiều thách thức cần sớm tháo gỡ

Học sinh Phenikaa School.

Tuy nhiên, trong bối cảnh hiện nay, công tác chăm sóc sức khỏe học đường đang đứng trước nhiều thách thức, từ suy dinh dưỡng, thừa cân, béo phì, các bệnh học đường đến những vấn đề ngày càng đáng lo ngại về sức khỏe tinh thần, an toàn trường học và phòng chống dịch bệnh.

Thực tiễn tại các cơ sở giáo dục cho thấy, việc bảo đảm sức khỏe học đường cần được nhìn nhận theo hướng toàn diện hơn, với sự phối hợp chặt chẽ giữa gia đình, nhà trường và ngành y tế.

Những vấn đề cấp thiết về sức khỏe thể chất học đường

Theo cô Dương Thị Phương Bình, giáo viên Trường Mầm non Hoa Hồng (xã Ngũ Lạc, tỉnh Vĩnh Long), ở bậc học mầm non, vấn đề đầu tiên cần được quan tâm là bảo đảm dinh dưỡng và phòng chống đồng thời hai thái cực về thể chất: suy dinh dưỡng và thừa cân, béo phì.

Thực tiễn địa phương cho thấy, một bộ phận trẻ vẫn còn suy dinh dưỡng, thấp còi, đặc biệt ở vùng có điều kiện kinh tế còn khó khăn. Nhiều cha mẹ đi làm ăn xa, trẻ ở với ông bà nên việc phối hợp chăm sóc sức khỏe, chế độ dinh dưỡng và rèn luyện thói quen vệ sinh còn gặp khó khăn. Trong khi đó, tỷ lệ trẻ thừa cân, béo phì cũng có xu hướng tăng do chế độ ăn chưa hợp lý và ít vận động.

Theo cô Bình, việc xây dựng khẩu phần ăn khoa học, cân đối dinh dưỡng cần được quan tâm hơn. Cùng với đó là theo dõi thường xuyên để phát hiện sớm các vấn đề về thị lực, thính lực, sức khỏe răng miệng và sự phát triển của trẻ, từ đó có biện pháp can thiệp kịp thời.

Ở bậc phổ thông, những thách thức về sức khỏe học đường cũng ngày càng đa dạng. Cô Bùi Hồng Hạnh, nhân viên y tế Trường THCS&THPT Sư phạm (Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2) cho biết, tỷ lệ học sinh mắc các bệnh học đường như cận thị, cong vẹo cột sống, béo phì và suy dinh dưỡng vẫn ở mức cao. Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ thời gian học tập kéo dài, ít vận động và chế độ dinh dưỡng chưa hợp lý.

Bên cạnh đó, các nguy cơ từ bệnh truyền nhiễm, tai nạn thương tích cũng như việc sử dụng các chất kích thích trong lứa tuổi học sinh tiếp tục đặt ra nhiều thách thức đối với công tác chăm sóc sức khỏe trong trường học.

Bên cạnh dinh dưỡng và sức khỏe tinh thần, bảo đảm an toàn trường học vẫn là yêu cầu thường trực ở mọi cấp học.

Đối với trẻ mầm non, cô Dương Thị Phương Bình chỉ ra các nguy cơ như té ngã, hóc dị vật, bỏng hay đuối nước luôn hiện hữu. Vì vậy, giáo viên cần thường xuyên kiểm tra môi trường lớp học, đồ chơi, trang thiết bị và tổ chức cho trẻ các hoạt động giáo dục kỹ năng phòng tránh tai nạn.

Song song với đó, công tác phòng, chống dịch bệnh và bảo đảm an toàn thực phẩm vẫn phải được duy trì nghiêm túc. Các bệnh truyền nhiễm theo mùa như tay chân miệng, sốt xuất huyết, đau mắt đỏ hay cúm mùa vẫn thường xuyên xuất hiện. Điều này đòi hỏi các nhà trường phải thực hiện tốt việc vệ sinh, khử khuẩn, theo dõi sức khỏe trẻ hằng ngày và kiểm soát chặt chẽ chất lượng bữa ăn bán trú.

Trẻ em Trường Mầm non Hoa Hồng (xã Ngũ Lạc, tỉnh Vĩnh Long).

Sức khỏe tinh thần đối diện nhiều nguy cơ

Nếu trước đây, sức khỏe học đường chủ yếu được nhìn nhận ở khía cạnh thể chất thì hiện nay, sức khỏe tinh thần đang trở thành một trong những vấn đề được quan tâm hàng đầu.

Theo cô Dương Thị Phương Bình, ngay từ lứa tuổi mầm non đã xuất hiện những trẻ có biểu hiện nhút nhát, lo âu, khó hòa nhập hoặc dễ kích động. Một trong những nguyên nhân là việc sử dụng điện thoại, tivi quá nhiều tại gia đình, ảnh hưởng đến khả năng giao tiếp, tập trung và phát triển cảm xúc của trẻ. Vì vậy, nhà trường cần tăng cường giáo dục cảm xúc, kỹ năng xã hội, đồng thời phối hợp chặt chẽ với cha mẹ trong quá trình chăm sóc và giáo dục trẻ.

Ở lứa tuổi lớn hơn, những áp lực về tâm lý càng trở nên rõ nét.

Cô Nguyễn Thị Thương, chuyên viên Tâm lý học đường Phenikaa School nhận định, hiện nay nhiều học sinh hiện phải đối mặt với lo âu, căng thẳng liên quan đến học tập, thi cử và kỳ vọng về tương lai. Đây cũng là giai đoạn các em tìm hiểu bản thân, xây dựng bản sắc cá nhân và định hướng nghề nghiệp nên không ít học sinh cảm thấy bối rối, thiếu tự tin hoặc gặp khó khăn khi đưa ra lựa chọn.

Không chỉ chịu áp lực từ học tập, học sinh còn bị tác động mạnh bởi các mối quan hệ và môi trường sống. Thực tế tư vấn tâm lý tại trường học cho thấy nhiều em gặp khó khăn trong giao tiếp với cha mẹ, thiếu sự thấu hiểu từ gia đình hoặc chịu áp lực từ kỳ vọng quá lớn. Ở trường, các mâu thuẫn với bạn bè, trải nghiệm bị bắt nạt cũng có thể ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe tinh thần.

Ngoài ra, môi trường số và mạng xã hội cũng tạo ra nhiều áp lực mới, học sinh dễ bị lạm dụng game online, mạng xã hội.

Theo cô Thương, các yếu tố về đặc điểm tâm sinh lý lứa tuổi, môi trường gia đình, nhà trường và xã hội đan xen, tác động đến sức khỏe tinh thần của học sinh. Vì vậy, việc hỗ trợ các em cần được thực hiện đồng bộ từ gia đình, nhà trường và cộng đồng, thay vì chỉ tập trung vào bản thân học sinh.

Những điểm nghẽn cần sớm được tháo gỡ

Bên cạnh những thách thức về thể chất và tinh thần của học sinh, các ý kiến từ cơ sở giáo dục cũng chỉ ra nhiều "điểm nghẽn" đang ảnh hưởng đến hiệu quả triển khai công tác chăm sóc sức khỏe học đường.

Theo cô Dương Thị Phương Bình, một trong những khó khăn lớn nhất ở bậc mầm non là tình trạng thiếu nhân viên y tế trường học. Nhiều trường chưa có nhân viên y tế chuyên trách nên giáo viên vừa thực hiện nhiệm vụ nuôi dưỡng, chăm sóc, giáo dục trẻ, vừa theo dõi sức khỏe, cập nhật phần mềm và hoàn thiện nhiều loại hồ sơ.

Tại nhiều cơ sở giáo dục mầm non, số lượng giáo viên cũng chưa đáp ứng nhu cầu thực tế; có lớp chỉ bố trí một giáo viên phụ trách từ 34-35 trẻ, tạo áp lực lớn trong việc chăm sóc, theo dõi sức khỏe và bảo đảm an toàn cho trẻ. Đây cũng là một trong những nội dung Chính phủ đặt mục tiêu cải thiện trong Chương trình Sức khỏe học đường giai đoạn 2026-2035.

Bên cạnh đó, cơ sở vật chất phục vụ công tác y tế học đường ở nhiều nơi còn hạn chế. Một số trường thiếu khu vận động đạt chuẩn; trang thiết bị y tế, tủ thuốc và dụng cụ sơ cứu chưa được đầu tư đầy đủ, trong khi nguồn kinh phí dành cho công tác y tế trường học còn eo hẹp.

Một điểm nghẽn khác là sự phối hợp giữa gia đình và nhà trường chưa thật sự đồng đều. Cô Bình cho biết, vẫn còn phụ huynh chưa quan tâm đúng mức đến chế độ dinh dưỡng, giấc ngủ và việc rèn luyện kỹ năng tự phục vụ cho trẻ. Thậm chí, có trường hợp trẻ mắc bệnh nhưng gia đình chưa thông tin đầy đủ cho nhà trường, làm gia tăng nguy cơ lây lan dịch bệnh trong môi trường học đường.

Từ thực tiễn Trường THCS&THPT Sư phạm, cô Bùi Hồng Hạnh bày tỏ băn khoăn khi nhiều trường học vẫn chưa có đủ nhân viên y tế chuyên trách; cơ sở vật chất, trang thiết bị phục vụ chăm sóc sức khỏe còn hạn chế. Sự phối hợp giữa nhà trường, gia đình và ngành y tế ở một số nơi chưa chặt chẽ, dẫn đến việc phát hiện và can thiệp sớm các vấn đề sức khỏe chưa đạt hiệu quả như mong muốn. Trong khi đó, nguồn kinh phí dành cho y tế học đường còn hạn chế, hoạt động giáo dục sức khỏe và tư vấn tâm lý chưa được triển khai thường xuyên, đồng bộ.

Dưới góc độ tâm lý học đường, cô Nguyễn Thị Thương nhận định, nhận thức về sức khỏe tâm thần trong nhà trường và gia đình vẫn chưa thực sự đầy đủ. Nhiều biểu hiện lo âu, căng thẳng hay khủng hoảng cảm xúc của học sinh vẫn bị xem là tâm lý nhất thời, trong khi đây có thể là những dấu hiệu cần được hỗ trợ từ sớm.

Cô Thương cũng nêu thực trạng học sinh hiện chịu tác động đồng thời từ áp lực học tập, thi cử, kỳ vọng thành tích, mạng xã hội, tình trạng quá tải thông tin và các nguy cơ trên không gian mạng. Bên cạnh đó, khoảng cách trong giao tiếp giữa cha mẹ và con ở tuổi dậy thì, cùng việc thiếu những phương pháp đồng hành, kỷ luật tích cực cũng khiến nhiều khó khăn tâm lý của học sinh chưa được nhận diện và giải quyết kịp thời.

Trong khi đó, nhu cầu hỗ trợ tâm lý ngày càng tăng cả về số lượng lẫn mức độ phức tạp, đội ngũ chuyên viên tâm lý học đường ở nhiều cơ sở giáo dục vẫn còn mỏng, ảnh hưởng đến khả năng phát hiện sớm, hỗ trợ và theo dõi lâu dài đối với học sinh.