Sức mạnh 'cường quốc tầm trung' của Singapore

Singapore là quốc gia liên tục bảo vệ chủ nghĩa đa phương với nhận thức rằng các luật lệ và thể chế quốc tế đóng vai trò thiết yếu đối với sự tồn tại của đất nước. Thông qua việc thúc đẩy các sáng kiến đa phương như các hiệp định thương mại và các nhóm hợp tác giữa các quốc gia nhỏ, Singapore cho thấy khả năng định hình các kết quả trên trường quốc tế. Tuy nhiên, ảnh hưởng đó vẫn bị giới hạn bởi cạnh tranh giữa các cường quốc và xu hướng phân mảnh của trật tự toàn cầu - vốn đang thu hẹp không gian ngoại giao của nước này.

Quốc kỳ Singapore được treo dọc theo đập Marina Barrage ở Singapore Ảnh: SPH Media

Trong bối cảnh cạnh tranh giữa các cường quốc ngày càng gia tăng, sự chú ý đang hướng tới các cường quốc tầm trung - những quốc gia không sở hữu năng lực tổng hợp như các siêu cường nhưng vẫn có thể tạo ảnh hưởng thông qua ngoại giao, xây dựng liên minh và vai trò dẫn dắt. Singapore là ví dụ cho thấy các cường quốc tầm trung quy mô nhỏ vẫn có thể thúc đẩy lợi ích quốc gia bằng cách bảo vệ và củng cố chủ nghĩa đa phương.

Không lớn về diện tích nhưng vượt trội về năng lực

Singapore có lẽ không phải cái tên đầu tiên xuất hiện trong bất kỳ danh sách nào về các cường quốc tầm trung. Xét cho cùng, đây là một trong những quốc gia nhỏ nhất thế giới - diện tích chỉ bằng khoảng một phần mười thành phố Thượng Hải - với dân số khoảng 6 triệu người, bao gồm một lực lượng lao động nước ngoài đáng kể. Các nhà lãnh đạo nước này cũng không chủ động mô tả Singapore là một cường quốc tầm trung mà thay vào đó nhấn mạnh vai trò của quốc gia như một thành viên chủ động và mang tính xây dựng trong hệ thống quốc tế.

Tuy nhiên, nếu bỏ qua quy mô lãnh thổ và dân số để đánh giá bằng các thước đo khác về sức mạnh quốc gia, Singapore lại hiện lên rất khác. Quốc đảo này nằm trong nhóm những nền kinh tế giàu nhất thế giới, đồng thời có thể được xem là một trong những quốc gia kết nối mạnh nhất toàn cầu, giữ vai trò nút trung tâm của thương mại và giao thương quốc tế.

Singapore sở hữu một sân bay, hệ thống cảng biển và các cơ sở lọc dầu thường xuyên được xếp vào nhóm tốt nhất - nếu không muốn nói là tốt nhất - trong các lĩnh vực tương ứng. Dân số của nước này cũng thuộc nhóm có trình độ giáo dục cao nhất thế giới. Mô hình quản trị của Singapore, dù không hoàn hảo, vẫn thường được xem là hình mẫu tham khảo đối với nhiều quốc gia thuộc Nam bán cầu.

Đó cũng là lý do tạp chí The Economist nhận định rằng Singapore có khả năng “đấm vượt hạng cân”. Dù các nhà lãnh đạo Singapore tránh dùng thuật ngữ “cường quốc tầm trung”, nhiều nhà lãnh đạo thế giới vẫn sử dụng khái niệm này khi nhắc tới quốc đảo nhằm ghi nhận vai trò nổi bật của Singapore trong việc thúc đẩy chủ nghĩa đa phương.

Vì sao chủ nghĩa đa phương mang ý nghĩa sống còn?

Hiện nay, ngày càng rõ ràng rằng trật tự đa phương toàn cầu đang rơi vào khủng hoảng. Trong bối cảnh các chuyển đổi lớn trên phạm vi toàn cầu tạo ra những thay đổi xã hội và xáo trộn chính trị, Singapore vẫn duy trì quan điểm rằng việc bảo vệ chủ nghĩa đa phương là ưu tiên hàng đầu. Chính phủ nước này cũng khẳng định sẽ sử dụng mọi công cụ sẵn có để củng cố các trụ cột cốt lõi của trật tự đa phương - gồm luật pháp quốc tế, hợp tác quốc tế và hệ thống thương mại toàn cầu mở.

Đối với một quốc gia nhỏ, những yếu tố đó mang tính bắt buộc, thậm chí có ý nghĩa sống còn. Việc bảo vệ chúng càng trở nên cấp thiết hơn khi các cường quốc ngày càng có xu hướng xem nhẹ hoặc bỏ qua lợi ích của các quốc gia nhỏ.

Như cựu Thủ tướng Singapore Lý Hiển Long từng giải thích: “Đối với các quốc gia nhỏ như Singapore, các thể chế, hệ thống và luật lệ đa phương có ý nghĩa sống còn. Chúng giúp chúng tôi có phần trong các lợi ích chung toàn cầu, đồng thời tạo điều kiện để bảo vệ và thúc đẩy lợi ích quốc gia. Một hệ thống dựa trên luật lệ đặt ra trách nhiệm cho tất cả các quốc gia và tạo môi trường ổn định cho mọi bên. Đó là lý do Singapore luôn là người ủng hộ mạnh mẽ Liên Hợp Quốc, luật pháp quốc tế và hệ thống đa phương”.

Từ quốc gia tham gia thành quốc gia khởi xướng

Singapore đã hiện thực hóa các nguyên tắc này thông qua hoạt động ngoại giao đa phương. Quốc gia này từ lâu không chỉ là thành viên tích cực của cộng đồng quốc tế mà còn là bên khởi xướng nhiều sáng kiến và cơ chế hợp tác quy mô nhỏ.

Các sáng kiến đó bao gồm Nhóm Quản trị Toàn cầu (Global Governance Group), Hiệp định Đối tác Kinh tế số (Digital Economic Partnership Agreement), Diễn đàn các quốc gia nhỏ (Forum of Small States) và P4 - tiền thân của Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương, sau này phát triển thành Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP).

Trong giai đoạn đỉnh điểm của đại dịch Covid-19 toàn cầu, khi thiếu vắng vai trò dẫn dắt từ các cường quốc, Singapore đã đứng ra khởi xướng và đồng chủ trì nhóm Những người bạn của Cơ chế COVAX cùng Thụy Sĩ. Cơ chế này đóng vai trò quan trọng trong việc điều phối phân phối vaccine Covid-19 trên toàn cầu.

Singapore cũng từng giữ vai trò chủ tịch một nhóm công tác của Liên Hợp Quốc về công nghệ thông tin - truyền thông, an ninh mạng và hợp tác số, đồng thời dẫn dắt nhiều sáng kiến liên quan đến biến đổi khí hậu.

Những giới hạn của quyền lực

Dù rõ ràng đã tận dụng tốt năng lực của mình để đóng vai trò vượt trội trong các vấn đề toàn cầu, Singapore vẫn - giống như mọi cường quốc tầm trung khác - chịu những giới hạn mang tính cấu trúc về cả phạm vi hành động lẫn mức độ ảnh hưởng đối với hệ thống quốc tế.

Là một cường quốc tầm trung, Singapore vẫn hoạt động trong một hệ thống chủ yếu do các cường quốc định hình. Điều đó đồng nghĩa với việc dù nỗ lực gia tăng ảnh hưởng trên trường quốc tế, nước này cuối cùng vẫn phải thích ứng với - thay vì định hình - chính sách của các cường quốc như Mỹ và Trung Quốc.

Thực tế này khiến Singapore dễ bị tác động bởi cạnh tranh nước lớn, hạn chế dư địa ngoại giao và buộc phải đưa ra những lựa chọn đánh đổi có thể làm suy giảm ảnh hưởng toàn cầu của mình.

Cũng giống nhiều cường quốc tầm trung khác, Singapore vẫn cam kết hoạt động trong khuôn khổ các thể chế đa phương, vì vậy ảnh hưởng của nước này phụ thuộc nhiều vào việc các thể chế đó vận hành hiệu quả. Điều này có nghĩa rằng tình trạng bế tắc thể chế - như sự đình trệ kéo dài tại Tổ chức Thương mại Thế giới - sẽ trực tiếp hạn chế khả năng tạo ảnh hưởng của Singapore.

Ứng xử trong một trật tự thế giới phân mảnh

Danh tiếng của Singapore như một cường quốc tầm trung được xây dựng trong bối cảnh quốc tế tương đối ổn định, toàn cầu hóa sâu rộng và ngày càng phụ thuộc lẫn nhau. Nhưng bối cảnh đó hiện đang thay đổi căn bản, trở nên phân mảnh hơn, cạnh tranh hơn và có xu hướng tách rời.

Sự phân mảnh của trật tự đa phương sẽ tiếp tục thu hẹp không gian hành động của Singapore. Tuy nhiên, chính những áp lực này cũng sẽ tạo ra nhu cầu lớn hơn đối với các bên trung gian đáng tin cậy - những quốc gia sẵn sàng bảo vệ nhu cầu duy trì luật lệ để điều chỉnh quan hệ quốc tế trong điều kiện địa chính trị đang thay đổi. Đó vẫn là thế mạnh cốt lõi và nguồn lực tạo ảnh hưởng của Singapore - được xây dựng trên nền tảng kết nối, năng lực và uy tín.