Sức sống không gian văn hoá

Từ đầu tháng 7/2026 đến nay, đều đặn vào mỗi tối thứ Bảy hằng tuần, không gian văn hóa đường Hùng Vương, phường Lương Văn Tri lại rộn ràng tiếng đàn hát. Không cần sân khấu lớn hay những tấm vé, văn hóa hiện diện giữa đời sống để bất cứ ai cũng có thể hòa mình và cảm nhận. Nơi đây không chỉ tạo thêm không gian sinh hoạt cộng đồng ý nghĩa, mà còn góp phần gìn giữ, lan tỏa các loại hình nghệ thuật truyền thống và những giá trị văn hóa đặc sắc của xứ Lạng.

Thành viên các câu lạc bộ dân ca trên địa bàn tỉnh biểu diễn hát then, đàn tính tại Không gian văn hoá đường Hùng Vương, phường Lương Văn Tri

Những tiếng đàn tính, điệu then, những tiết mục hát chầu văn, di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại hay các tiết mục múa dân gian giờ đây không còn bó hẹp trên sân khấu mà đã đến gần hơn với công chúng. Chia sẻ về sức hút này, chị Lô Thị Hồng, Câu lạc bộ dân gian truyền thống xứ Lạng cho biết: “Điều mà chúng tôi vui nhất là ngày càng có nhiều bạn trẻ và khách du lịch đến xem, giao lưu và yêu thích nghệ thuật truyền thống. Đó là động lực để chúng tôi tiếp tục gìn giữ, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc.”

Tiếp nối thành công của Phố đi bộ Kỳ Lừa, không gian văn hóa đường Hùng Vương đã và đang trở thành điểm hẹn cuối tuần quen thuộc của người dân và du khách. Tại khu vực đô thị, các hoạt động biểu diễn then, sli, múa sư tử mèo tại Phố đi bộ Kỳ Lừa hay phố đi bộ Đồng Đăng thời gian gần đây cũng trở thành điểm nhấn thu hút du khách, tạo điều kiện để các nghệ nhân dân gian trình diễn, quảng bá và thể hiện trọn bản sắc văn hóa độc đáo của dân tộc mình.

Đến với Lạng Sơn và trực tiếp trải nghiệm những không gian này, chị Nguyễn Thu Hà, du khách đến từ Hà Nội chia sẻ: Nhìn thấy các cô, các chị mặc những bộ trang phục truyền thống hát then, hát sli… và được thưởng thức các món ăn đặc sản của địa phương, tôi thấy rất thú vị.

Công tác bảo tồn di sản văn hoá (DSVH) dân tộc thông qua việc tổ chức các không gian văn hoá sinh hoạt truyền thống đã góp phần không nhỏ trong việc tạo ra các sản phẩm du lịch độc đáo riêng biệt, thu hút du khách khi đến Lạng Sơn. Trong đó phải kể đến nhiều hoạt động văn hóa, thể thao và du lịch thường xuyên được tổ chức hằng năm trên địa bàn tỉnh, từ năm 2020 đến nay, hàng loạt sự kiện văn hoá du lịch, lễ hội lớn đã được tổ chức thu hút đông đảo du khách như: tuần văn hóa - du lịch, lễ hội Hoa đào, lễ hội đền Kỳ Cùng - Tả Phủ; lễ hội văn hóa các dân tộc; lễ hội mùa vàng Bắc Sơn…

Chính những sắc màu văn hóa bản địa đặc sắc được cộng đồng bền bỉ giữ gìn, trao truyền và phát huy trong các không gian văn hoá đã trở thành những sản phẩm du lịch đặc sắc, góp phần tích cực trong việc quảng bá hình ảnh, thu hút khách du lịch đến Lạng Sơn. Trong 7 tháng đầu năm 2026, tỉnh Lạng Sơn đón gần 4,3 triệu lượt khách,(tăng 27,2% so với cùng kỳ 2025). Trong đó khách quốc tế đạt 206.000 lượt, khách trong nước đạt trên 4 triệu lượt. Tổng thu ước đạt 3.955 tỷ đồng (tăng 23,2 % so với cùng kỳ năm 2025).

Đưa di sản vào đời sống

Để đạt được những kết quả trên, những năm qua, tỉnh đã có nhiều nỗ lực để gìn giữ và phát huy giá trị DSVH các dân tộc thiểu số gắn với phát triển kinh tế, du lịch, tổ chức các không gian văn hoá cộng đồng bảo đảm hài hòa, hợp lý giữa bảo tồn DSVH với yêu cầu phát triển kinh tế.

Ông Lưu Bá Mạc, Phó Giám đốc Sở Văn hoá, Thể thao và Du lịch (VHTT&DL) cho biết: Để các không gian văn hóa thực sự “sống” trong đời sống cộng đồng và trở thành nguồn lực phát triển kinh tế - du lịch, thời gian qua, Sở VHTT&DL đã tham mưu UBND tỉnh triển xây dựng các chương trình, kế hoạch, đề án và triển khai các hoạt động để phát huy giá trị di sản văn hoá. Trong đó, đẩy mạnh khuyến khích người dân, chủ thể của di sản trực tiếp tham gia gìn giữ, thực hành văn hóa thông qua việc tổ chức các không gian trình diễn văn hoá tại các địa phương, mở các lớp truyền dạy, thành lập các CLB tại cơ sở. Cùng với đó, ngành tăng cường tuyên truyền, nâng cao nhận thức cộng đồng trong việc thực hiện Luật Di sản văn hóa và các nghị quyết chuyên đề của tỉnh, qua đó nâng cao ý thức bảo tồn thành hành động tự giác, giúp không gian văn hóa không chỉ là nơi sinh hoạt cộng đồng ý nghĩa mà còn lan tỏa giá trị di sản bền vững.

Theo đó, Sở VHTT&DL đã tích cực tham mưu UBND tỉnh ban hành và triển khai nhiều kế hoạch, đề án dài hạn. Tiêu biểu như Kế hoạch số 117 về thực hiện Đề án “Bảo tồn, phát huy trang phục truyền thống các dân tộc thiểu số” với kinh phí dự kiến 35,3 tỷ đồng; Đề án “Bảo tồn, phát huy giá trị múa sư tử dân tộc Tày, Nùng giai đoạn 2021 - 2030” và Kế hoạch số 42 về bảo tồn dân ca, dân vũ gắn với phát triển du lịch với tổng kinh phí hơn 80 tỷ đồng.

Nghệ nhân ưu tú Thìn Thu Hương và thành viên các câu lạc bộ dân ca trên địa bàn tỉnh biểu diễn tiết mục múa Chầu tại Không gian văn hoá đường Hùng Vương, phường Lương Văn Tri

Đặc biệt, Dự án 6 về “Bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của các dân tộc thiểu số gắn với phát triển du lịch” đã tạo ra nguồn lực quan trọng để các địa phương triển khai hoạt động hỗ trợ thiết bị, mở lớp truyền dạy kỹ năng thêu dệt, đàn hát cho thế hệ trẻ. Tính từ năm 2020 đến nay, toàn tỉnh đã phát triển được hơn 450 câu lạc bộ văn hóa với trên 8.500 hội viên, đóng vai trò nòng cốt trong việc giữ gìn di sản tại cộng đồng.

Song song với đó, từ năm 2020 đến nay, Sở VHTT&DL đã chủ trì, phối hợp với UBND các huyện, thành phố (cũ), các xã, phường tổ chức lớp tập huấn tuyên truyền, phổ biến và thực hiện Luật DSVH và các văn bản liên quan tới hàng nghìn lượt người. Cùng đó, các cơ quan liên quan đã tổ chức được hơn 20 hội thảo, hội nghị tập huấn về công tác quản lý, bảo vệ, phát huy giá trị DSVH các dân tộc trên địa bàn tỉnh; biên tập, đăng tải 5.000 tin, bài, phóng sự về công tác bảo tồn và phát huy vốn DSVH các dân tộc.

Tại mỗi địa phương, tùy vào đặc thù bản sắc mà những mô hình bảo tồn DSVH các dân tộc gắn với phát triển du lịch và đang phát huy hiệu quả. Bà Hoàng Thùy Ninh, Trưởng phòng Văn hóa - Xã hội phường Kỳ Lừa cho biết: “Trong chiến lược phát triển du lịch bền vững, chúng tôi xác định việc bảo tồn và phát huy DSVH các dân tộc là nền tảng cốt lõi, lấy người dân làm chủ thể sáng tạo. Với lợi thế địa bàn rộng lớn, phường đang thực hiện lộ trình kết nối trục Phố đi bộ Kỳ Lừa sầm uất với các làng nghề truyền thống lâu đời như: làng hương Thảm Chẳng, Bắc Nga và làng cao khô Phố Ngầu, Tân Liên. Đây chính là cách đánh thức những giá trị di sản đang tiềm ẩn, biến mỗi người dân thành một đại sứ văn hóa, góp phần đưa bản sắc dân tộc trở thành nguồn lực kinh tế - xã hội quan trọng của địa phương”.

Có thể thấy, khi người dân thực sự là chủ thể nắm giữ, thực hành và tự hào về bản sắc của dân tộc mình, mỗi con đường, mỗi góc phố hay mỗi nhịp đàn tính, điệu then sẽ tiếp tục là sợi dây bền chặt kết nối quá khứ với hiện tại. Đó chính là chìa khóa vững chắc để Lạng Sơn biến nguồn tài nguyên văn hóa quý giá thành nội lực phát triển kinh tế - xã hội bền vững, để hành trình đến với miền đất xứ Lạng luôn để lại những dấu ấn khó phai trong lòng mỗi du khách gần xa.