Sức sống mới trên miền cao nguyên

Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Phan Sơn Mai Hồng Đăng tham quan mô hình của Hợp tác xã lúa Mẹ Phan Lâm. (Ảnh: Thanh Hải)

Nhiều xã miền núi tỉnh Lâm Đồng đang đẩy mạnh các chương trình hỗ trợ, tư vấn giúp đồng bào dân tộc thiểu số phát triển nông nghiệp phù hợp với thế mạnh của địa phương và nhu cầu thị trường. Đồng thời, các địa phương chú trọng đẩy mạnh sản xuất nông nghiệp hiện đại, bền vững, có giá trị gia tăng cao, ứng dụng công nghệ cao gắn với liên kết theo chuỗi giá trị, từng bước giúp người dân vươn lên.

Thay đổi thói quen sản xuất nông sản

Với khí hậu ôn hòa, xã miền núi La Dạ có thế mạnh về cây ăn trái như măng cụt, bơ, bưởi, cà-phê, vú sữa, sầu riêng... Trong đó, thương hiệu sầu riêng Đa Mi ngày càng khẳng định được vị thế trên thị trường. Tuy nhiên, người dân vẫn còn sản xuất manh mún, canh tác theo thói quen, liên kết tiêu thụ còn lỏng lẻo. Sau khi chính quyền địa phương hai cấp đi vào hoạt động, xã tăng cường tập huấn kỹ thuật theo từng loại cây trồng, đồng thời cử cán bộ đến các vườn có năng suất thấp để tư vấn chuyển đổi sang cây trồng phù hợp, có hiệu quả kinh tế cao hơn.

Mới trồng xen cà-phê trong vườn sầu riêng, ông Trần Văn Mi (dân tộc Cơ Ho) cho biết, với diện tích 1 ha, nếu chăm sóc tốt có thể đạt khoảng 5 tấn cà-phê nhân; cây có thời gian cho thu hoạch dài. Đây cũng là nông sản có thị trường tiêu thụ rộng, giá được tham chiếu trên các sàn giao dịch hàng hóa quốc tế. Bên cạnh đó, chi phí chăm sóc, bảo vệ cây cà-phê thấp hơn so với cây sầu riêng. Sau hơn 2 năm trồng, cây bắt đầu cho thu hoạch, giúp người dân có thêm kỳ vọng sớm thu hồi vốn. Thời gian qua, việc tiếp cận nguồn vốn vay của người dân cũng thuận lợi hơn trước.

Cán bộ xã La Dạ tư vấn nông dân trồng cà-phê nhằm phát triển kinh tế địa phương. Ảnh: Thanh Hải

Ở xã Phan Sơn, đồng bào dân tộc thiểu số vẫn kiên trì gieo trồng cây lúa Mẹ. Được canh tác trên vùng cao, giống lúa địa phương có hạt gạo to, màu trắng sữa, thơm và mang vị ngọt. Do năng suất và hiệu quả kinh tế thấp, nhiều hộ đã giảm diện tích lúa Mẹ. Tuy nhiên, một số hộ vẫn duy trì để giữ gìn truyền thống văn hóa bản địa, bởi đây không chỉ là cây lương thực mà còn gắn với phong tục của đồng bào nơi đây.

Trước nguy cơ giống lúa mai một, ông Nguyễn Văn Chung, Giám đốc Hợp tác xã Lúa Mẹ Phan Lâm cho biết, từ năm 2024, Viện Khoa học kỹ thuật nông nghiệp miền Nam đã phối hợp người dân trồng phục tráng lúa Mẹ theo hướng hữu cơ với mong muốn bảo tồn giống bản địa. Đến đầu năm 2026, hợp tác xã được thành lập, liên kết với doanh nghiệp để hỗ trợ vật tư, vốn, quy trình sản xuất hữu cơ và bao tiêu sản phẩm. Việc tổ chức lại sản xuất tạo thêm niềm tin cho người dân trở lại với giống lúa truyền thống.

Đến nay, diện tích lúa Mẹ đã mở rộng hơn 10ha với sự tham gia của nhiều hộ dân. Nhờ sản xuất theo quy trình hữu cơ và có đầu ra ổn định, giá trị sản phẩm được nâng lên, góp phần tăng thu nhập cho người dân. Do lúa Mẹ chỉ sản xuất một vụ/năm, nông dân kết hợp trồng lúa ST25 theo hướng hữu cơ để nâng hiệu quả sử dụng đất.

Bên cạnh đó, với lợi thế gần hồ thủy lợi sông Lũy, hơn 1 năm nay, khu vực hạ lưu của xã Phan Sơn trở thành “điểm đến” cho nhiều công ty thuê trồng chuối xuất khẩu, góp phần nâng diện tích cây chuối lên hơn 200ha.

Nằm ở thượng nguồn sông La Ngà, xã Đồng Kho được xem là vựa lúa lớn nhất tỉnh, với diện tích hơn 7.000ha. Lúa ở khu vực này sản xuất được 4 vụ/năm, nhiều hộ đã chuyển sang các mô hình canh tác theo hướng hữu cơ. Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Nguyễn Ngọc Vũ cho biết, địa phương định hướng nông dân sản xuất giảm mùa vụ, nâng cao chất lượng; đồng thời, để cho đất “nghỉ” nhằm tái tạo dinh dưỡng. Thời gian tới, Đồng Kho sẽ liên hệ với các viện, trường tổ chức tập huấn chuyên sâu, ứng dụng khoa học-kỹ thuật vào sản xuất.

Cầu nối phát triển kinh tế

Đến cuối năm 2026, vùng lúa Mẹ ở Phan Sơn sẽ mở rộng hơn 50ha, dự kiến sản lượng đạt 150 tấn, tạo việc làm ổn định cho 50 lao động, với thu nhập 8-10 triệu đồng/tháng. Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Phan Sơn Mai Hồng Đăng cho hay, xã phối hợp trưởng thôn, người có uy tín tuyên truyền đồng bào dân tộc thiểu số thay đổi tư duy sản xuất, kết hợp với hợp tác xã và tuân thủ các cam kết trong sản xuất, tiêu thụ; qua đó từng bước hình thành vùng nguyên liệu ổn định, tạo sinh kế bền vững.

Nông dân xã Đồng Kho trồng lúa giống cung cấp trên địa bàn. (Ảnh: Thanh Hải)

Để hỗ trợ hợp tác xã phát triển, địa phương phối hợp các cơ quan chức năng tạo điều kiện tiếp cận vốn ưu đãi, tập huấn kỹ năng quản lý, xúc tiến thị trường; đồng thời hỗ trợ hoàn thiện thủ tục pháp lý, xây dựng mã số vùng trồng và đăng ký sản phẩm OCOP.

Việc hạ tầng giao thông ngày càng được hoàn thiện đã góp phần hình thành các vùng sản xuất nông nghiệp, thu hút doanh nghiệp đầu tư và giảm chi phí vận chuyển. Trong 5 năm qua, xã La Dạ hoàn thành 32 tuyến đường với tổng chiều dài gần 13km. Với diện tích hơn 4.300ha, xã dự kiến chuyển đổi hàng trăm ha cây hằng năm có năng suất thấp sang những cây trồng phù hợp lợi thế địa phương.

Bí thư Đảng ủy xã La Dạ Nguyễn Minh Phương cho biết, địa phương đẩy mạnh các hoạt động quảng bá, xúc tiến để đưa nông sản tiêu biểu đến gần hơn với người tiêu dùng và doanh nghiệp, mở rộng cơ hội liên kết tiêu thụ, hướng đến xuất khẩu. La Dạ xây dựng vùng trồng tập trung, cấp mã số vùng trồng, đẩy mạnh chế biến sâu, truy xuất nguồn gốc và kết nối chuỗi giá trị nông sản. Do đó, tỉnh cần sớm bổ sung nguồn vốn đầu tư hạ tầng giao thông nông thôn và các chương trình hỗ trợ phát triển sản xuất.

Đồng hành cùng nông dân, ông Nguyễn Văn Chương, Giám đốc Trung tâm Khuyến nông tỉnh Lâm Đồng cho hay, đơn vị thường xuyên triển khai các mô hình phù hợp điều kiện sinh thái, quy hoạch, tiềm năng và lợi thế của từng địa phương. Qua đó, nhiều hộ đã mạnh dạn đầu tư, chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi và ứng dụng khoa học-kỹ thuật vào canh tác.

Cuối tháng 7 vừa qua, Lâm Đồng đã ban hành Nghị quyết về hỗ trợ lãi suất đối với hộ gia đình đồng bào dân tộc thiểu số giai đoạn 2026-2030. Đây là chính sách đặc thù khuyến khích người đồng bào dân tộc thiểu số làm giàu, phát triển kinh tế gia đình, từng bước thu hẹp tỷ lệ hộ nghèo, cận nghèo.

Theo kế hoạch, cuối năm 2026, tỉnh phấn đấu tỷ lệ hộ nghèo vùng đồng bào dân tộc thiểu số giảm 2-3%. Ông Lê Trọng Yên, Phó Chủ tịch Thường trực Ủy ban nhân dân tỉnh Lâm Đồng cho biết, các cơ quan sẽ tăng cường lồng ghép các chương trình, dự án và chính sách hỗ trợ sản xuất, khuyến nông, phát triển hợp tác xã, qua đó nâng cao hiệu quả nguồn lực đầu tư. Sở Nông nghiệp và Môi trường sẽ ưu tiên hỗ trợ hợp tác xã sản xuất theo hướng hữu cơ, kinh tế tuần hoàn, phát thải thấp; đồng thời bám sát cơ sở, hướng dẫn và tháo gỡ kịp thời khó khăn cho các dự án.

Cán bộ xã Đông Giang hướng dẫn nông dân trồng cà-phê theo hướng kinh tế tuần hoàn và liên kết tiêu thụ sản phẩm. (Ảnh: Thanh Hải)

Hành trình vươn lên của các xã miền núi gắn liền việc Nhà nước lồng ghép nhiều chính sách để “một đồng vốn” đầu tư công sử dụng đúng lúc, trở thành “đòn bẩy” phát triển nhiều mặt kinh tế-xã hội. Những công trình đưa vào vận hành đã tạo nền tảng vững chắc cho sản xuất nông nghiệp xanh, bền vững gắn với chuỗi liên kết tiêu thụ, mang một luồng “sức sống mới” cho người đồng bào dân tộc thiểu số nơi đây. Sự đồng hành của Nhà nước, doanh nghiệp, chuyên gia chính là điểm tựa vững chắc giúp người dân phát triển kinh tế trên chính mảnh đất quê hương.