Sức sống mới từ di sản giấy ngàn năm

Một công đoạn trong quy trình làm giấy Đông Ba tại Lệ Giang, Trung Quốc. Ảnh: XINHUA

Từng dành riêng để ghi chép kinh thư của dân tộc Nạp Tây (Naxi) hơn 1.000 năm trước, giấy Đông Ba nay trở thành món quà lưu niệm độc đáo, theo chân du khách đi khắp thế giới. Đằng sau mỗi tờ giấy Đông Ba là một hành trình dài khởi điểm từ những dãy núi quanh Lệ Giang.

Nguyên liệu chính làm nên loại giấy này là vỏ cây bụi Wikstroemia (Chi Niệt dó), thường mọc ở độ cao trên 2.200m. Các sợi thực vật dai, chắc cùng khả năng kháng sâu bệnh tự nhiên của cây đã mang lại cho thành phẩm độ bền đặc trưng.

Sau khi tước vỏ khỏi cành, người ta chỉ giữ lại lớp vỏ bên trong. Công đoạn thu hoạch vỏ cây đòi hỏi người làm phải hết sức cẩn trọng, tỉ mỉ.

Chế tác giấy Đông Ba đòi hỏi sự kiên nhẫn. Theo phương pháp truyền thống, phải đun nấu vỏ cây 2 lần. Lần đầu khoảng 1 ngày để làm bung lớp vỏ bên ngoài. Lần thứ hai mất 5-6 ngày, đôi khi lâu hơn để các sợi phân rã hoàn toàn, trở nên mềm mại, dẻo dai. Giữa 2 lần đun nấu, vỏ cây được rửa sạch, ủ lên men rồi lại tiếp tục được rửa sạch. Quy trình gồm nhiều công đoạn, không thể bỏ qua bất kỳ bước nào để đảm bảo sợi giấy không kết dính lại với nhau.

Những phương pháp cầu kỳ nhất thậm chí có thể lên tới 90 bước, với nhiều vòng rửa, ủ lên men và giã sợi lặp đi lặp lại để tạo ra bề mặt giấy mịn màng hơn. Sau khi đun nấu và lên men, phần vỏ cây đã mềm sẽ được đưa vào cối gỗ để giã. Bột giấy sau đó được hòa với nước đựng trong thùng lớn.

Nghệ nhân nhúng khung tre vào hỗn hợp, nhấc lên và lắc nhẹ tay để các xơ sợi dàn đều. Nước thoát qua mắt lưới, để lại một lớp bột giấy mỏng trên khung. Sau khi tờ giấy ướt được ép ráo, nghệ nhân chuyển giấy sang bảng gỗ và phơi dưới ánh nắng mặt trời. Khi khô hoàn toàn, giấy được bóc ra bằng phương pháp thủ công.

Giấy Đông Ba có màu ngà tự nhiên. Sợi thực vật hiện trên bề mặt tạo nên những hoa văn hữu cơ độc bản. Qua nhiều năm, giấy ngả sang màu đồng ấm áp, lưu giữ trọn vẹn dấu vết của tự nhiên. Khả năng chống mối mọt và độ bền tự nhiên vượt trội giúp giấy Đông Ba tồn tại qua hàng trăm năm. Chính đặc tính bền bỉ đó lại tạo nên sức hút hiện đại cho sản phẩm ngày nay.

Anh Hàn Vũ Trần, người phụ trách quảng bá sản phẩm giấy tại Lệ Giang, chia sẻ, du khách quốc tế rất ngạc nhiên khi biết loại giấy này có thể tồn tại nhiều thế kỷ. Những chiếc bưu thiếp in cảnh đẹp Lệ Giang kết hợp chữ Đông Ba, ghi kèm lời chúc viết tay mang lại cảm giác ấm áp mà các loại bưu thiếp sản xuất hàng loạt không thể có được.

Bên cạnh đó, những cuốn sổ tay bọc da cao cấp tuy có giá khoảng 27USD nhưng rất được ưa chuộng. Du khách dùng sổ để ghi nhật ký hành trình, dán vào đó vé tàu, vé máy bay, vé tham quan và hình ảnh kỷ niệm. Cuốn sổ nhờ vậy trở thành một phần ký ức sống động trong mỗi chuyến đi.