Sukhoi T-4 - Hành trình ngắn ngủi của oanh tạc cơ Mach 3 sở hữu 600 bằng sáng chế

Đầu thập niên 1960, trong bối cảnh Chiến tranh Lạnh leo thang, Liên Xô đối mặt với sức ép ngày càng lớn từ các nhóm tác chiến tàu sân bay Mỹ hoạt động trên đại dương.

Nhu cầu đặt ra là phải có một phương tiện đủ nhanh, đủ cao và đủ mạnh để xuyên thủng hệ thống phòng không và tung ra đòn tấn công phủ đầu.

Năm 1962, chính phủ Liên Xô chính thức giao nhiệm vụ cho Cục thiết kế Sukhoi phát triển một loại máy bay ném bom siêu thanh mới mang mật danh T-4.

Thiết kế của Sukhoi hướng tới một oanh tạc cơ siêu thanh có khả năng bay với tốc độ khoảng 3.000 km/h, tương đương Mach 3, ở độ cao hơn 20 km.

Để đạt mục tiêu này, nhóm kỹ sư phải giải quyết hàng loạt thách thức về nhiệt độ bề mặt, độ bền vật liệu và điều khiển bay.

Chỉ riêng chương trình T-4 đã tạo ra khoảng 600 bằng sáng chế trong các lĩnh vực vật liệu titan chịu nhiệt, hệ thống điều khiển điện tử và động cơ phản lực công suất lớn.

Về cấu hình kỹ thuật, oanh tạc cơ Sukhoi T-4 có chiều dài 44 m, sải cánh 22 m, chiều cao 11,2 m.

Trọng lượng rỗng khoảng 55 tấn, trọng lượng cất cánh tối đa 135 tấn. Máy bay trang bị 4 động cơ phản lực Kolesov RD-36-41, cho tổng lực đẩy đủ để đạt tốc độ tối đa khoảng 3.200 km/h ở độ cao lớn. Trần bay thiết kế khoảng 22 km, tầm hoạt động dự kiến khoảng 7.000 km.

Khoang vũ khí được thiết kế mang 2 tên lửa hành trình chống hạm siêu thanh Kh-45, mỗi quả có khối lượng gần 1 tấn, dùng để tấn công mục tiêu mặt nước ở khoảng cách hàng trăm km.

Ngoài ra, máy bay còn có thể mang bom rơi tự do hoặc vũ khí hạt nhân chiến thuật với tổng tải trọng khoảng 9 tấn tùy cấu hình nhiệm vụ. Đây là điểm then chốt trong chiến lược chống lại các nhóm tàu sân bay Mỹ.

Ngày 22/8/1972, nguyên mẫu T-4 số hiệu 101 cất cánh lần đầu tại sân bay Zhukovsky gần Moscow.

Trong các chuyến bay thử nghiệm kéo dài đến ngày 19/1/1974, máy bay thực hiện 10 chuyến bay với tổng thời gian hơn 10 giờ.

Các bài thử cho thấy cấu trúc thân titan và hệ thống điều khiển bay điện tử 4 kênh hoạt động ổn định ở tốc độ cao. Thiết kế mũi gập xuống giúp tăng tầm nhìn khi cất hạ cánh, một giải pháp kỹ thuật tiên tiến thời bấy giờ.

Tuy nhiên, dù đạt nhiều kết quả tích cực, chương trình T-4 nhanh chóng vấp phải rào cản chiến lược. Thứ nhất, chi phí sản xuất một oanh tạc cơ siêu thanh 135 tấn là rất lớn trong bối cảnh kinh tế Liên Xô phải ưu tiên cho tên lửa đạn đạo và tàu ngầm hạt nhân.

Thứ hai, sự thay đổi học thuyết quân sự khiến vai trò của máy bay ném bom tốc độ Mach 3 không còn được coi là tối ưu so với vũ khí răn đe phóng từ mặt đất và dưới biển.

Bên cạnh đó, sự cạnh tranh giữa các cục thiết kế trong ngành hàng không Liên Xô cũng ảnh hưởng tới số phận của T-4.

Dòng máy bay ném bom cánh cụp cánh xòe Tu-22M của Tupolev được đánh giá có tính khả thi và chi phí hợp lý hơn. Trước những yếu tố đó, dự án Sukhoi T-4 bị hủy bỏ vào ngày 19/12/1975, trước khi bước vào sản xuất loạt.

Chỉ 1 nguyên mẫu hoàn chỉnh được giữ lại và hiện trưng bày tại Bảo tàng Không quân Trung tâm ở Monino. Không quốc gia nào ngoài Liên Xô từng sử dụng dòng máy bay này trong biên chế chiến đấu.

Dù không tham chiến và không được sản xuất hàng loạt, Sukhoi T-4 vẫn được xem là một trong những dự án táo bạo nhất của ngành hàng không quân sự Liên Xô. 600 bằng sáng chế từ chương trình này đã đặt nền tảng cho nhiều công nghệ sau đó, góp phần định hình thế hệ máy bay chiến đấu và ném bom hiện đại của Nga.

Việt Hùng