Súng máy PK huyền thoại vẫn phục vụ bền bỉ sau 65 năm kể từ khi ra đời

Vào ngày 20/10/1961, tức là cách đây 65 năm, một sắc lệnh của Hội đồng Bộ trưởng Liên Xô đã thông qua việc đưa súng máy đa năng Kalashnikov 7,62mm (PK) và phiên bản gắn trên xe cơ giới PKS vào biên chế Quân đội Liên Xô.

Đây là sự kiện được đánh giá mang tính bước ngoặt khi lần đầu tiên Quân đội Liên Xô nhận được một khẩu súng máy đa năng tiên tiến, có khả năng phục vụ linh hoạt như súng máy hạng nhẹ và súng máy gắn trên xe cơ giới.

Ý tưởng về một loại súng máy thống nhất lần đầu xuất hiện vào thập niên 1950, khi Quân đội Liên Xô cần một loại vũ khí sử dụng đạn súng trường mạnh mẽ, có thể nhanh chóng điều chỉnh cho nhiều nhiệm vụ khác nhau, từ hỗ trợ tiểu đội đến lắp trên xe bọc thép.

Cuộc cạnh tranh đã quy tụ những thiết kế tốt nhất của Liên Xô. Vào năm 1960, khẩu PK đã cho thấy sự vượt trội so với đối thủ đến từ Tula, khi doanh nghiệp này giới thiệu súng máy Nikitin - Sokolov.

Một trong những yếu tố quyết định là khả năng tương thích khi PK sử dụng dây đạn kim loại tiêu chuẩn từ các loại súng máy hiện có, ví dụ như Maxim, trong khi các nhà chế tạo súng ở Tula lại yêu cầu dây đạn riêng biệt, điều này làm phức tạp và tăng chi phí sản xuất.

Quá trình phát triển khẩu PK được thực hiện bởi một nhóm công tác từ Nhà máy Chế tạo Máy Izhevsk do Mikhail Kalashnikov dẫn đầu, cùng với các kỹ sư V.V. Krupin, V.N. Pushin, A.D. Kryakushin và A.A. Polshchak.

Họ đã lấy thiết kế đã được chứng minh của súng trường tấn công AK-47 như vận hành bằng trích khí và khóa nòng xoay làm cơ sở, nhưng tiến hành điều chỉnh để sử dụng dây đạn và có tốc độ bắn nhanh hơn.

Lô súng đầu tiên được sản xuất tại Izhmash, và sau khi phê duyệt, việc sản xuất hàng loạt diễn ra Nhà máy Cơ khí Kovrov. Năm 1969 vũ khí này được hiện đại hóa, dẫn đến sự ra đời của phiên bản nhẹ hơn, đó là khẩu PKM và súng máy gắn trên giá đỡ PKMS.

Các nhà thiết kế đã giảm trọng lượng và tinh chỉnh nòng súng cũng như giá 3 chân kiểu Stepanov mà không làm giảm độ chính xác hoặc độ bền. Khẩu PKM trở thành vũ khí chủ lực của bộ binh Liên Xô/Nga trong nhiều thập kỷ sau đó.

Súng máy PK và các biến thể đã trải qua hàng chục cuộc xung đột, khi hiện diện trong chiến hào và vùng núi ở Afghanistan, giữ những cuộc giao tranh đô thị ở Chechnya, ở sa mạc và vùng núi Syria, và ngày nay còn tham gia chiến dịch quân sự đặc biệt tại Ukraine.

Tính linh hoạt của vũ khí này cho phép sử dụng trong nhiều vai trò khác nhau - Khẩu PK cơ sở là súng máy hỗ trợ hỏa lực chính cho tiểu đội, trong khi phiên bản gắn trên xe (PKS) được sử dụng để bắn liên tục ở cự ly xa và áp chế mục tiêu trong thời gian dài.

Biến thể với cò điện được sử dụng trong xe tăng, thiết giáp chở quân, xe chiến đấu bộ binh và pháo tự hành. Ngày nay PKM và các biến thể nâng cấp, bao gồm cả súng máy Pecheneg vẫn đang được Quân đội Nga và nhiều lực lượng vũ trang khác sử dụng.

Các binh sĩ đều đánh giá cao độ tin cậy và tính đơn giản của súng máy PK, bởi trên chiến trường, những phẩm chất này là yêu cầu tối quan trọng quan trọng.

Khẩu PK giống như tất cả các loại vũ khí do kỹ sư Mikhail Timofeevich Kalashnikov chế tạo, được thiết kế cho điều kiện khắc nghiệt và có thể hoạt động trong thời gian dài mà không cần bảo trì nhiều.

Nòng súng có thể thay thế nhanh chóng, cho phép bắn liên tục. Dung lượng băng đạn lớn giúp duy trì hỏa lực áp chế trong thời gian dài. Ngay cả trên chiến trường, khẩu PK cũng dễ dàng tháo rời, làm sạch và lắp ráp lại mà không cần dụng cụ đặc biệt.

Điều này đồng nghĩa khẩu PK đã chứng tỏ là "vị cứu tinh" trong các cuộc giao tranh chớp nhoáng, khi tấn công vào cứ điểm, trong phòng thủ và khi yểm trợ các cuộc hành quân của bộ binh, nó được đánh giá cao vì hoạt động tốt ngay cả trong điều kiện không lý tưởng.

Bên cạnh Quân đội Liên Xô và Nga, súng máy PK/PKM cũng rất nổi tiếng ở nước ngoài khi được xuất khẩu, sản xuất theo giấy phép và sử dụng rộng rãi bởi nhiều lực lượng vũ trang trên khắp thế giới.

Các quân nhân và thợ chế tạo súng nước ngoài nhấn mạnh một số ưu điểm của PK, chủ yếu là cơ cấu đơn giản. Số lượng tối thiểu các bộ phận phức tạp giúp súng máy này có thể chống chịu điều kiện khắc nghiệt và người sử dụng thiếu kinh nghiệm.

Nhiều chuyên gia quân sự phương Tây cũng lưu ý rằng với việc sử dụng đạn súng trường 7,62 × 54 mm, khẩu PK có thể tiêu diệt mục tiêu ở tầm trung một cách hiệu quả và chế áp hỏa lực rất tốt.

Tuy nhiên vũ khí này cũng tồn tại một số nhược điểm, điển hình như trọng lượng ở một số cấu hình còn khá lớn và tính tiện dụng của một vài bộ phận so với các mẫu súng hiện đại của phương Tây không thể sánh bằng.

Nhưng trên hết, đánh giá tổng thể vẫn không thay đổi đó là khẩu PK đã đặt ra tiêu chuẩn cao cho các loại súng máy đa năng và ảnh hưởng đáng kể đến sự phát triển của loại vũ khí này trên toàn thế giới.

Ngày nay khi các mẫu PK mới ra mắt, chúng vẫn được đánh giá cao nhờ sự kết hợp giữa tính đơn giản, độ tin cậy và hỏa lực. Đây là một vũ khí bộ binh đa năng, đáng tin cậy, đã chứng minh tính hữu dụng của mình sau nhiều thập kỷ, trong nhiều điều kiện khác nhau.