Nhà nước – Nhà trường – Doanh nghiệp: Chung sức phát triển nguồn nhân lực văn hóa

Hội thảo quy tụ các nhà quản lý, nhà khoa học, chuyên gia và đại diện doanh nghiệp trong nước và quốc tế. Đây là diễn đàn học thuật và thực tiễn để các bên cùng nhìn lại kết quả hợp tác thời gian qua, đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp thúc đẩy mô hình hợp tác ba bên trong đào tạo nhân lực văn hóa.

Đất nước đang bước vào kỷ nguyên phát triển mới, với yêu cầu đẩy mạnh chuyển đổi số, hội nhập quốc tế, phát triển công nghiệp văn hóa và kinh tế sáng tạo. Trong tiến trình đó, văn hóa ngày càng khẳng định vai trò là nền tảng tinh thần của xã hội, nguồn lực nội sinh và động lực của phát triển bền vững.

Sự phát triển của công nghiệp văn hóa, công nghệ số và trí tuệ nhân tạo đang làm thay đổi cơ cấu nghề nghiệp, chuẩn năng lực và phương thức tổ chức lao động trong lĩnh vực văn hóa. Bên cạnh tri thức chuyên môn, người lao động cần năng lực số, kỹ năng sáng tạo, tư duy liên ngành, ngoại ngữ và ý thức bảo vệ các giá trị văn hóa. Những yêu cầu ấy vượt ra ngoài khả năng đáp ứng riêng lẻ của bất kỳ chủ thể nào.

Trước những biến đổi đó, Trường Đại học Văn hóa Hà Nội đã chủ động mở rộng hợp tác với các cơ quan, đơn vị và doanh nghiệp. Nhà trường coi đây là cách thức quan trọng để chuyển hướng đào tạo, từ “dạy những gì nhà trường có” sang “đào tạo những gì xã hội cần”.

Gần đây, trường đã ký kết hợp tác với nhiều doanh nghiệp như Công ty Cổ phần Giải pháp DiHotel, Công ty Cổ phần Senplus, Công ty TNHH Đầu tư Xây dựng và Thương mại Việt Tú, Công ty Cổ phần sản phẩm thiên nhiên và hữu cơ Ona Global, Công ty TNHH Dịch vụ Du lịch Tam Chúc, Công ty Cổ phần sách Alpha (Alpha Books)…

Trong khuôn khổ Hội thảo quốc tế lần này, nhà trường cũng tiến hành ký thỏa thuận hợp tác với 4 doanh nghiệp: Tổng Công ty Truyền thông đa phương tiện VTC, Tập đoàn Thịnh Phát - Adamo Hotel, Công ty Cổ phần Du lịch Văn hóa Ngọa Vân Yên Tử, Viện Lãnh đạo ABG.

Qua các hợp tác này, sinh viên có cơ hội tìm hiểu môi trường doanh nghiệp, nhận thức rõ nhu cầu và thách thức của công việc, từ đó định hướng đúng đắn việc phát triển kiến thức, kỹ năng.

Doanh nghiệp không chỉ tiếp nhận sinh viên thực tập và tuyển dụng, mà đang dần trở thành đối tác cùng nhà trường góp ý chương trình, chia sẻ chuyên gia và xác định chuẩn đầu ra. Nhờ vậy, khoảng cách giữa giảng đường và thực tiễn nghề nghiệp từng bước được thu hẹp.

Từ hiệu quả thực tiễn đó, Hội thảo được tổ chức nhằm nhận diện những vấn đề lý luận và thực tiễn của mô hình hợp tác ba bên. Trong đó, Nhà nước giữ vai trò kiến tạo thể chế và hoạch định chính sách. Nhà trường đào tạo, nghiên cứu và bồi dưỡng năng lực nghề nghiệp.

Phát triển nguồn nhân lực văn hóa cần sự đồng hành của cả ba bên

Doanh nghiệp cung cấp tín hiệu nhu cầu, môi trường thực hành và nguồn lực. Liên kết ba bên vì vậy cần vượt qua các thỏa thuận hình thức hay những đợt thực tập ngắn hạn, để trở thành quan hệ hợp tác thực chất: các bên cùng xác định nhu cầu, thiết kế chương trình, tổ chức đào tạo, sử dụng nhân lực và đánh giá tác động xã hội.

Tại Hội thảo, các đại biểu sẽ tập trung trao đổi ba nhóm vấn đề chính:

Thứ nhất, mô hình và cơ chế phối hợp giữa Nhà nước – Nhà trường – Doanh nghiệp. Các đại biểu làm rõ cơ sở lý luận, khung thể chế và các mô hình vận hành của quan hệ hợp tác ba bên: hoàn thiện chính sách, tháo gỡ điểm nghẽn pháp lý trong liên kết đào tạo; cơ chế đặt hàng đào tạo và sử dụng nhân lực; quyền tự chủ và trách nhiệm giải trình của cơ sở giáo dục đại học.

Từ mô hình “vòng xoắn ba” và kinh nghiệm quốc tế, Hội thảo hướng tới làm rõ vai trò kiến tạo của Nhà nước, vai trò của chính quyền địa phương và các tổ chức trung gian, cũng như cách để doanh nghiệp, kể cả doanh nghiệp vừa và nhỏ, tham gia từ khâu xây dựng chuẩn đầu ra đến đánh giá chất lượng đào tạo. Mục tiêu là chuyển hợp tác từ quan hệ tự phát sang mô hình liên kết ổn định, có thể nhân rộng.

Thứ hai, đổi mới chương trình và phương thức đào tạo gắn với thực tiễn nghề nghiệp. Trục thảo luận này đặt người học và năng lực nghề nghiệp ở vị trí trung tâm, trong bối cảnh chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo.

Các mô hình như học kỳ doanh nghiệp, đào tạo theo đơn đặt hàng, học tập qua dự án, thực hành tại di sản và thiết chế văn hóa, giảng dạy với sự tham gia của chuyên gia, nghệ nhân và nhà quản lý thực tiễn được xem xét cả về điều kiện triển khai lẫn hiệu quả.

Phương thức đánh giá cũng cần dịch chuyển từ kiểm tra kiến thức sang đánh giá năng lực qua sản phẩm sáng tạo, hồ sơ dự án và quá trình thực hành. Việc cập nhật chương trình đồng thời phải giữ vững nền tảng tri thức nhân văn và chiều sâu văn hóa, tránh đồng nhất hiện đại hóa đào tạo với việc bổ sung đơn thuần các học phần kỹ thuật.

Thứ ba, xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, nghiên cứu ứng dụng và khởi nghiệp trong lĩnh vực văn hóa. Hợp tác ba bên được nhìn nhận là điều kiện hình thành một hệ sinh thái sáng tạo, từ vườn ươm ý tưởng, chuyển giao tri thức đến hợp tác phát triển sản phẩm, dịch vụ văn hóa sáng tạo.

Các hướng trao đổi nổi bật gồm số hóa di sản, phát triển sản phẩm du lịch văn hóa và truyền thông, xây dựng không gian đồng sáng tạo, liên kết giữa trường đại học với doanh nghiệp, địa phương, bảo tàng và cộng đồng.

Đổi mới sáng tạo trong văn hóa không chỉ đo bằng số lượng sản phẩm thương mại, mà còn ở khả năng tạo sinh kế bền vững, nuôi dưỡng tài năng, bảo vệ quyền của chủ thể sáng tạo và tôn trọng giá trị di sản.

Trên cơ sở nội dung các tham luận, Hội thảo kỳ vọng hình thành các nhóm khuyến nghị có tính khả thi: tăng cường cơ chế phối hợp và đặt hàng theo nhu cầu; phát triển chương trình đào tạo đồng thiết kế với đơn vị sử dụng lao động; mở rộng các dự án nghiên cứu, thực hành và đổi mới sáng tạo có sự tham gia của nhiều chủ thể; xây dựng cơ chế theo dõi, đánh giá và chia sẻ kết quả hợp tác.

Việc tham khảo kinh nghiệm quốc tế được đặt trong điều kiện thể chế, văn hóa và nguồn lực của Việt Nam, tránh sao chép mô hình một cách cơ học.

Đối với Trường Đại học Văn hóa Hà Nội, kết quả Hội thảo là nguồn tham chiếu khoa học và thực tiễn quan trọng để tiếp tục gắn kết đào tạo, nghiên cứu với nhu cầu xã hội; mở rộng hợp tác với các cơ quan quản lý, địa phương, doanh nghiệp và đối tác quốc tế.

Quan trọng hơn, Hội thảo góp phần tạo dựng một cách tiếp cận chung: phát triển nguồn nhân lực văn hóa không chỉ là chuẩn bị đội ngũ cho thị trường lao động, mà còn là đầu tư cho năng lực sáng tạo, chất lượng đời sống văn hóa và tương lai phát triển bền vững của đất nước.

Đó cũng là cách nhà trường góp phần đáp ứng yêu cầu phát triển văn hóa, con người Việt Nam và công nghiệp văn hóa trong kỷ nguyên mới.