Syria muốn biến vị trí địa lý thành tuyến dầu khí thay thế Hormuz

Những đoàn xe bồn chở dầu đang liên tục di chuyển qua vùng Al-Qaryatayn của Syria, trên tuyến đường xuyên sa mạc về phía tây tới cảng Baniyas bên bờ Địa Trung Hải.

Tuyến vận chuyển được hình thành từ tháng 4, khi Iraq tìm phương án khác để xuất khẩu dầu sau khi eo biển Hormuz bị Iran phong tỏa.

Dòng xe qua sa mạc cho thấy tham vọng của chính quyền Tổng thống ông Ahmed al-Sharaa trong việc tận dụng vị trí địa lý để đưa Syria trở lại vai trò trung chuyển quan trọng của khu vực.

Kế hoạch này cũng nhận được sự ủng hộ từ Mỹ, trong bối cảnh nhiều đồng minh của Washington tại vùng Vịnh muốn giảm phụ thuộc vào Hormuz.

Tổng thống ông Donald Trump ngày 3/9 viết trên mạng xã hội rằng Syria muốn trở thành tuyến đường thay thế cho eo biển Hormuz và đánh giá đây là điều tích cực.

Chính quyền ông Trump hồi tháng 7 cũng thông báo hỗ trợ dự án đường ống do tập đoàn dầu khí Mỹ Chevron dẫn đầu, nối Basrah của Iraq với Baniyas theo hành lang tương tự tuyến xe tải hiện nay.

Đường ống dự kiến dài 1.600 km, trị giá 5,7 tỷ USD và có công suất 2 triệu thùng dầu mỗi ngày. Dự án cần 2,5 năm để hoàn thiện.

Công trình không thể thay thế hoàn toàn vận chuyển dầu bằng đường biển qua Hormuz nhưng sẽ tạo thêm tuyến đưa dầu Iraq ra thị trường.

Ông Tom Barrack, đặc phái viên Mỹ, cho rằng đường ống có thể khiến Hormuz trở thành ‘chuyện không đáng bận tâm’.

Phó giám đốc Tập đoàn Dầu mỏ Quốc doanh Syria (SPC) ông Ahmad Qubbaji cho biết hợp đồng dự kiến được ký trong tháng 9 và SPC sẽ vận hành hệ thống. Các bên cũng thảo luận phương án bảo đảm an ninh với sự hỗ trợ của Mỹ.

Syria còn muốn mở rộng mạng lưới này. Ông Qubbaji đã trao đổi với giới chức Qatar về khả năng kéo dài đường ống tới nước này.

Doha cũng quan tâm tới một đường ống khác xuyên Syria để vận chuyển khí tự nhiên hóa lỏng tới Baniyas. Kuwait và Bahrain có thể quan tâm đến việc kết nối với tuyến Iraq - Syria để đưa dầu tới Địa Trung Hải.

Syria cũng hướng tới khôi phục các tuyến giao thông khác. Nước này đã ký thỏa thuận với Thổ Nhĩ Kỳ và Arab Saudi nhằm khôi phục tuyến đường sắt từ thời Ottoman, nối châu Âu với biển Đỏ qua Syria.

Damascus và Baghdad cũng ký các thỏa thuận tạo điều kiện cho xe tải vận chuyển hàng hóa từ vùng Vịnh tới châu Âu.

Tuy nhiên, chiến tranh kéo dài 14 năm để lại nhiều trở ngại. Một trạm bơm thuộc tuyến đường ống Iraq - Syria từ những năm 1950 hiện vẫn là đống đổ nát sau khi từng bị IS chiếm giữ và bị Mỹ không kích phá hủy.

Bom mìn còn sót lại vẫn được rà phá, trong khi tàn dư IS thỉnh thoảng tấn công lực lượng chính phủ.

Chuyên gia năng lượng ông Gabriel Mitchell cảnh báo an ninh sẽ là thách thức lớn đối với bất kỳ đường ống nào đi qua Syria.

Các vấn đề khác gồm cơ sở hạ tầng xuống cấp, ngành năng lượng chịu thiệt hại và đường sá kém chất lượng. Dù vậy, nhân viên an ninh ông Abu Ahmad cho rằng Syria đang trở lại vị trí vốn có: ‘ngã tư của Trung Đông’.