Tác động từ đề xuất bán ra thị trường 412 triệu thùng dầu dự trữ?

Trong tuần thứ hai của cuộc xung đột Trung Đông, Cơ quan Năng lượng Quốc tế đã đề xuất giải phóng lượng dự trữ dầu chiến lược lớn nhất trong lịch sử. Ba mươi hai quốc gia sẽ bán tổng cộng 412 triệu thùng dầu từ trữ lượng của họ trong vòng bốn tháng, bắt đầu từ cuối tháng 3/2026.

Khái niệm kho dự trữ dầu chiến lược có từ đầu thế kỷ 20, khi Hải quân Hoa Kỳ lần đầu tiên thay thế than đá bằng dầu mỏ làm nhiên liệu cho tàu chiến. Từ năm 1912, Quốc hội Hoa Kỳ đã dành riêng một số khu vực giàu dầu mỏ ở nước này, bao gồm Elk Hills ở California và Teapot Dome ở Wyoming. Khi cần thiết, các giếng dầu có thể được khoan ở những khu vực đó để sản xuất nhiên liệu cho Hải quân.

Hệ thống hiện tại liên quan đến dầu đã được sản xuất và lưu trữ để có thể nhanh chóng đưa ra thị trường. Cách tiếp cận này được Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) tạo ra ngay sau khi thành lập, sau cuộc khủng hoảng dầu mỏ năm 1973-1974.

Hiện dự trữ chiến lược là một hệ thống dự trữ dầu quốc gia nhằm thay thế ít nhất 90 ngày nhập khẩu của mỗi quốc gia. Chẳng hạn, lượng dự trữ của Nhật Bản có thể đáp ứng hơn 200 ngày, trong khi lượng dự trữ 415 triệu thùng dầu của Mỹ tính đến ngày 13/3/2026 chỉ đáp ứng 64 ngày.

Các nguồn dự trữ này có hai mục đích: thay thế một phần nguồn cung bị gián đoạn và hạn chế sự tăng giá.

Trong trường hợp nguồn cung dầu thế giới bị thiếu hụt nghiêm trọng, IEA sẽ đề xuất việc xả dầu phối hợp từ các nước thành viên. Đến nay đã có năm lần xả dầu như vậy, gần đây nhất vào năm 2022 khi xung đột Nga - Ukraine đẩy giá dầu vượt 120 USD.

Tổng cộng, các quốc gia thành viên nắm giữ khoảng 1,2 tỷ thùng dầu dự trữ của chính phủ, cùng với 600 triệu thùng khác do công ty tư nhân lưu trữ. Lượng dầu dự kiến Hoa Kỳ đóng góp là 172 triệu thùng, gần bằng một nửa lượng dầu sắp được giải phóng.

Để bổ sung vào kho dự trữ của Mỹ, Bộ Năng lượng nước này mua dầu trên thị trường mở, sử dụng tiền từ các giao dịch bán dầu trước đó và ngân sách do Quốc hội phê duyệt. Khi giải phóng dầu từ kho dự trữ, họ bán cho người trả giá cao nhất trên thị trường dầu mỏ thông thường, giống như bất kỳ nhà sản xuất dầu nào khác.

Lợi ích từ việc giải phóng một lượng lớn nguồn dự trữ?

Việc thả dầu chiến lược là một biện pháp ngắn hạn để giảm thiểu tác động của việc thiếu hụt nguồn cung đột ngột. Mỗi đợt thả dầu cung cấp một lượng dầu nhất định – trong trường hợp hiện tại, có lẽ từ 3 đến 4 triệu thùng mỗi ngày – trong thời gian vài tháng.

Nhưng lượng đó không đủ để thay thế khoảng 10 triệu thùng dầu mỗi ngày hoặc hơn, hiện đang bị giữ lại do eo biển Hormuz đóng cửa.

Tuy nhiên, nghiên cứu của tác giả bài viết về lịch sử các đợt phát hành dầu của Mỹ cho thấy việc giải phóng nguồn dự trữ có thể ngăn giá dầu tăng lên mức cực đoan ở giai đoạn đầu và duy trì ở mức đó. Điều này là do giá dầu chủ yếu được xác định bởi các hợp đồng tương lai – các thỏa thuận ràng buộc về mặt pháp lý để mua hoặc bán một lượng dầu với giá đã thỏa thuận, giao hàng trong vòng một đến ba tháng tới.

Nếu người mua và người bán dầu biết sẽ có thêm dầu được đưa ra thị trường trong giai đoạn đó, họ có thể sẽ đồng ý với mức giá thấp hơn. Vì vậy, việc giải phóng dầu theo chiến lược tạm thời làm giảm bớt sự tăng giá.

Dự trữ của Mỹ sẽ ra sao?

Quốc hội Mỹ đã thành lập Kho Dự trữ Dầu mỏ Chiến lược như một phần của Đạo luật Chính sách và Bảo tồn Năng lượng năm 1975. Dầu mỏ của kho được lưu trữ dưới lòng đất trong một loạt các vòm muối lớn tại bốn địa điểm dọc theo bờ biển Vịnh Mexico, thuộc Texas và Louisiana.

Ban đầu, Quốc hội tuyên bố kho dự trữ này nên chứa tới 1 tỷ thùng dầu thô và các sản phẩm dầu mỏ tinh chế. Mặc dù chưa bao giờ đạt đến quy mô đó, nhưng đến năm 2025, kho dự trữ của Mỹ vẫn là lớn nhất thế giới, với khối lượng tối đa là 713,5 triệu thùng.

Tuy nhiên, trong thập kỷ qua, Trung Quốc đã mạnh mẽ mở rộng trữ lượng dầu mỏ của mình lên ước tính 1,4 tỷ thùng. Khối lượng khổng lồ này có thể được xem là dấu hiệu cho thấy mối quan ngại sâu sắc của Bắc Kinh về an ninh dầu mỏ, khi Trung Quốc phụ thuộc vào nhập khẩu để đáp ứng hơn 70% nhu cầu tiêu thụ của mình .

Trong khi đó, giữa tháng 3/2026, dự trữ dầu của Mỹ chỉ đạt 60%, ở mức 415 triệu thùng. Năm 2022, chính quyền Tổng thống Biden đã tung ra 180 triệu thùng dầu để đối phó với sự tăng giá.

Một phân tích của Bộ Tài chính Hoa Kỳ kết luận việc giải phóng nhiên liệu đã làm giảm sự biến động của thị trường và giảm giá xăng dầu từ 30 đến 40 cent mỗi gallon. Tuy nhiên, việc bổ sung kho dự trữ này không phải là ưu tiên dưới thời Tổng thống Biden hay Tổng thống Donald Trump.

Do đó, việc giải phóng 172 triệu thùng dầu theo lệnh của Nhà Trắng gần đây sẽ tạm thời làm giảm dự trữ dầu của Mỹ xuống còn 243 triệu thùng – chỉ bằng 34% dung lượng tối đa. Mức này là thấp nhất kể từ đầu những năm 1980.

Bộ trưởng Năng lượng Mỹ Chris Wright cho biết đã có kế hoạch bổ sung thêm 200 triệu thùng dầu vào kho dự trữ vào cuối năm 2026. Tuy nhiên, việc này chỉ giúp khôi phục kho dự trữ về mức trước chiến tranh.

****

Tác giả bài viết, Scott L. Montgomery, là giảng viên ngành nghiên cứu quốc tế tại Đại học Washington.

(Theo The Conversation)

Minh Hà