Tái cơ cấu doanh nghiệp nhà nước, dẫn dắt đà tăng trưởng

Hiệu quả chưa tương xứng với nguồn lực

Theo Bộ Tài chính, trong giai đoạn 2021-2025, cả nước mới cổ phần hóa được 5 doanh nghiệp với tổng giá trị khoảng 643 tỷ đồng.

Đối với công tác sắp xếp doanh nghiệp, trong 8 doanh nghiệp được phê duyệt phương án giai đoạn 2021-2025, có 6 doanh nghiệp đã hoàn thành sáp nhập, 2 doanh nghiệp đang thực hiện giải thể.

Về thoái vốn nhà nước, trong tổng số 146 doanh nghiệp thuộc diện phải thoái vốn, mới chỉ có 19 doanh nghiệp hoàn thành, đạt khoảng 13% kế hoạch giai đoạn 2022-2025.

Những con số trên cho thấy quá trình tái cơ cấu DNNN đang đối mặt với nhiều điểm nghẽn cả về cơ chế, chính sách lẫn khâu tổ chức thực hiện. Trong khi đó, yêu cầu phát huy vai trò dẫn dắt của khu vực này đối với tăng trưởng, đầu tư và đổi mới sáng tạo ngày càng trở nên cấp bách.

Phát biểu tại Hội thảo “Tái cơ cấu doanh nghiệp nhà nước: Từ sắp xếp nguồn lực đến dẫn dắt tăng trưởng” sáng 21/7, đại diện Cục Phát triển DNNN, Bộ Tài chính cho biết, không ít doanh nghiệp có quy mô vốn lớn nhưng hiệu quả kinh doanh và các chỉ tiêu sinh lời còn thấp hơn khu vực tư nhân. Năng lực quản trị, đổi mới sáng tạo, nghiên cứu và phát triển (R&D), chuyển đổi số còn hạn chế; tâm lý trông chờ vào cơ chế hỗ trợ của Nhà nước vẫn tồn tại ở một bộ phận doanh nghiệp.

Đặc biệt, cơ chế phân cấp, phân quyền chưa đủ mạnh đang là rào cản lớn đối với quyền tự chủ của doanh nghiệp. Nhiều quyết định đầu tư vẫn phải xin ý kiến hoặc chờ phê duyệt của cơ quan đại diện chủ sở hữu, khiến tiến độ triển khai dự án kéo dài, làm giảm khả năng nắm bắt cơ hội kinh doanh.

Bên cạnh đó, quá trình cổ phần hóa, thoái vốn còn chậm do vướng mắc trong xử lý đất đai, tài sản công, tồn tại tài chính và việc xây dựng phương án cổ phần hóa chưa đủ hấp dẫn nhà đầu tư. Vai trò, trách nhiệm của người đứng đầu ở một số doanh nghiệp và cơ quan đại diện chủ sở hữu cũng chưa được phát huy đầy đủ, ảnh hưởng đến tiến độ cơ cấu lại DNNN.

Để DNNN thực sự giữ vai trò dẫn dắt

Theo ông Nguyễn Đức Hiển - Phó trưởng Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương, Nghị quyết 79 của Bộ Chính trị không chỉ đặt ra yêu cầu tiếp tục sắp xếp DNNN mà còn hướng tới một cách tiếp cận mới là cơ cấu lại và phân bổ lại nguồn lực để DNNN thực sự đóng vai trò dẫn dắt nền kinh tế.

Ông cho rằng cần xác định rõ những lĩnh vực chiến lược như hạ tầng trọng yếu, công nghệ nền tảng, các ngành thiết yếu hoặc những lĩnh vực khu vực tư nhân chưa đủ năng lực đầu tư để tập trung nguồn lực cho DNNN phát triển.

Một yêu cầu quan trọng khác là hình thành các doanh nghiệp đầu tàu, đầu chuỗi, có khả năng kết nối và dẫn dắt doanh nghiệp tư nhân cũng như doanh nghiệp nhỏ và vừa tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị. Đồng thời, cần tách bạch rõ nhiệm vụ kinh doanh với nhiệm vụ chính trị và nhiệm vụ công ích để doanh nghiệp hoạt động theo cơ chế thị trường nhưng vẫn hoàn thành vai trò được Nhà nước giao.

Theo ông Hiển, Nghị quyết 79 đặt mục tiêu đến năm 2030, 100% DNNN áp dụng các tiêu chuẩn quản trị theo OECD. Vì vậy, cần thay đổi phương thức đánh giá doanh nghiệp, chuyển từ cách tiếp cận chủ yếu dựa trên chỉ tiêu tài chính hằng năm sang đánh giá toàn diện, tạo điều kiện để doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư vào khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và các lĩnh vực có tính đột phá.

Bên cạnh đó, cần tiếp tục đẩy mạnh cổ phần hóa, thoái vốn và hợp nhất DNNN theo lộ trình cụ thể; đồng thời đẩy nhanh việc cơ cấu lại Tổng công ty Đầu tư và Kinh doanh vốn nhà nước (SCIC), hướng tới thành lập Quỹ đầu tư quốc gia để nâng cao hiệu quả đầu tư vốn nhà nước, xử lý nhanh các doanh nghiệp yếu kém và hạn chế thất thoát nguồn lực.

Ông Hiển cho rằng, chúng ta muốn có nền kinh tế có năng lực tự chủ chiến lược nhưng doanh nghiệp chúng ta không mạnh thì rất khó. Doanh nghiệp vừa và nhỏ muốn phát triển phải có doanh nghiệp đủ mạnh dẫn dắt.