Tái khởi động dự án bảo tồn đồng muối Sa Huỳnh gắn với du lịch cộng đồng

Những cánh đồng muối Sa Huỳnh ở thị xã Đức Phổ, tỉnh Quảng Ngãi. (Ảnh: TTXVN phát)

Ủy ban Nhân dân phường Sa Huỳnh (tỉnh Quảng Ngãi) thông tin, địa phương vừa ban hành quyết định thành lập Ban điều hành và tái khởi động Dự án “Bảo tồn đồng muối truyền thống gắn với phát triển du lịch cộng đồng tại phường Sa Huỳnh” do Chương trình Phát triển Liên hợp quốc phối hợp với Chương trình tài trợ các dự án nhỏ - Quỹ Môi trường Toàn cầu (UNDP/ GEF SGP) tài trợ.

Dự án được triển khai từ tháng 4 đến tháng 9/2026 với tổng kinh phí hơn 1,93 tỷ đồng (trong đó kinh phí từ GEF SGP là hơn 1,17 tỷ đồng; kinh phí lồng ghép, đối ứng của tỉnh là hơn 740 triệu đồng).

Trước đây, dự án do Ủy ban Nhân dân tỉnh Quảng Ngãi làm chủ quản, giao Hội Nông dân phường Phổ Thạnh, thị xã Đức Phổ (cũ), nay là phường Sa Huỳnh tổ chức thực hiện, trong khoảng thời gian từ tháng 5/2024 - 10/2025.

Dự án hình thành dựa trên kết quả quá trình tham vấn cộng đồng, mong muốn, nguyện vọng của người dân bản địa trong việc gìn giữ nghề muối truyền thống và nâng cao giá trị hạt muối Sa Huỳnh.

Tuy nhiên, do chủ trương hợp nhất đơn vị hành chính nên dự án buộc phải tạm ngừng hoạt động trong thời gian dài.

Cánh đồng muối truyền thống Sa Huỳnh hiện có diện tích quy hoạch khoảng 120 ha, trong đó có 64 ha canh tác với hơn 500 diêm dân tham gia sản xuất.

Đây là làng nghề có lịch sử lâu đời, nơi nghề làm muối được lưu truyền qua nhiều thế hệ. Không chỉ mang lại giá trị kinh tế, đồng muối Sa Huỳnh còn lưu giữ nhiều nét văn hóa đặc trưng như các điệu hát sắc bùa ca ngợi nghề muối và tín ngưỡng thờ Tổ nghề, được tổ chức vào rằm tháng 7 âm lịch hằng năm để tưởng nhớ người khai hoang.

Bên cạnh đó, khu vực này còn sở hữu hệ sinh thái phong phú, đa dạng với nhiều loài động, thực vật như chim, cá, cua, rong và tảo... góp phần tạo nên nét đặc trưng riêng của vùng đất Sa Huỳnh.

Diêm dân Sa Huỳnh vẫn duy trì phương thức sản xuất muối trên nền đất tự nhiên - một nét truyền thống độc đáo góp phần tạo nên hạt muối có vị mặn đặc trưng, thân thiện với môi trường và giảm thiểu rác thải nhựa.

Nghề làm muối Sa Huỳnh đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể Quốc gia ngàyn 10/12/2024.

Thời gian gần đây, các sản phẩm muối Sa Huỳnh, đặc biệt là hoa muối nền đất, đã được đưa ra thị trường và nhận được sự quan tâm, đón nhận của người tiêu dùng trên cả nước.

Chính vì vậy, việc bảo tồn và phát huy giá trị đồng muối truyền thống không chỉ góp phần bảo vệ môi trường, giữ gìn nguồn nước biển, nâng cao chất lượng sản phẩm mà còn tạo sinh kế bền vững cho diêm dân, hướng tới thích ứng hiệu quả với biến đổi khí hậu.

Trong bối cảnh tỉnh Quảng Ngãi định hướng phát triển du lịch gắn với bảo tồn hệ sinh thái và văn hóa truyền thống Sa Huỳnh, việc khai thác mô hình du lịch học tập tại đồng muối được xem là chìa khóa thúc đẩy du lịch gắn với sinh kế bền vững cho người dân địa phương.

Với lợi thế là cái nôi của Văn hóa Sa Huỳnh, cùng hệ thống di tích quốc gia đặc biệt và hệ sinh thái đa dạng trải dài từ biển, sông phía Đông đến đầm và rừng phía Tây, Sa Huỳnh có đầy đủ điều kiện để phát triển du lịch học tập cộng đồng.

Mô hình này tận dụng hiệu quả các tài nguyên và giá trị sẵn có của cộng đồng mà không đòi hỏi nguồn vốn đầu tư lớn. Du lịch học tập cộng đồng còn góp phần nâng cao nhận thức và năng lực của người dân trong việc bảo tồn văn hóa truyền thống và các hệ sinh thái quan trọng.

Ông Trần Phụng Duy - Chủ tịch Hội Nông dân phường Sa Huỳnh, cho hay trong khuôn khổ dự án, các thành viên sẽ đảm nhiệm nhiều nhiệm vụ quan trọng nhằm nâng cao nhận thức cộng đồng và thúc đẩy phát triển bền vững tại khu vực Sa Huỳnh.

Trước hết, dự án tập trung xây dựng đội ngũ tuyên truyền, vận động người dân tích cực tham gia các hoạt động bảo vệ môi trường; đồng thời nâng cao ý thức cộng đồng về gìn giữ hệ sinh thái thông qua các kênh truyền thông xã hội và hệ thống truyền thông của chính quyền, Hội Phụ nữ, Hội Nông dân…

Bên cạnh đó, dự án sẽ tổ chức các chương trình tham quan, học tập tại Sa Huỳnh nhằm giúp người dân nhận thức rõ hơn về giá trị của việc bảo vệ môi trường và hệ sinh thái địa phương.

Hoạt động tập huấn về quản lý rác thải sinh hoạt, phân loại rác tại nguồn cũng sẽ được triển khai và kết hợp với chính quyền địa phương trong việc tuyên truyền, hạn chế tình trạng xả rác xuống biển và đầm phá.

Đồng thời, dự án còn hướng đến việc phát triển kinh tế gắn với bảo tồn, thông qua việc phát huy giá trị nghề muối truyền thống Sa Huỳnh, xây dựng mô hình sản xuất “hoa muối”, chăm sóc cây ngập mặn và thúc đẩy chứng nhận OCOP cho sản phẩm địa phương.

Trong lĩnh vực du lịch cộng đồng, dự án sẽ xây dựng mô hình homestay theo lối sống sinh thái, phát triển các tour trải nghiệm, tổ chức đón khách tham quan học tập cộng đồng.

Các hạng mục như bản đồ du lịch cộng đồng Sa Huỳnh, sơ đồ đồng muối và các điểm check-in phục vụ du khách cũng sẽ được lắp đặt nhằm tăng sức hấp dẫn cho điểm đến.

Hoạt động quảng bá du lịch cộng đồng Sa Huỳnh sẽ được đẩy mạnh thông qua website, mạng xã hội và các kênh truyền thông của tỉnh, góp phần lan tỏa hình ảnh một Sa Huỳnh xanh, bền vững và giàu giá trị văn hóa - sinh thái đến du khách trong và ngoài nước...

Chương trình Tài trợ các dự án nhỏ (Small Grants Programme - SGP) là một sáng kiến do Global Environment Facility (GEF) tài trợ và được thực hiện bởi United Nations Development Programme (UNDP) từ năm 1992 tại khoảng 125 quốc gia.

Chương trình nhằm hỗ trợ các hoạt động ở cấp cơ sở, góp phần giải quyết các vấn đề môi trường toàn cầu thông qua việc cung cấp hỗ trợ kỹ thuật và tài chính trực tiếp cho các tổ chức xã hội và tổ chức quần chúng, với mức tài trợ tối đa khoảng 50.000 USD cho mỗi dự án.

Các lĩnh vực được ưu tiên tài trợ bao gồm bảo tồn đa dạng sinh học và sử dụng bền vững tài nguyên, thích ứng và giảm thiểu biến đổi khí hậu, bảo vệ các vùng nước quốc tế, quản lý chất thải và hóa chất khó phân hủy, cũng như quản lý đất bền vững.

Tại Việt Nam, SGP được triển khai từ năm 1999 và đã hỗ trợ hơn 170 dự án tại hơn 40 tỉnh, thành trên cả nước, góp phần thúc đẩy các sáng kiến bảo vệ môi trường ở cộng đồng địa phương.

Ở góc độ quản lý, ông Nguyễn Quang Trung - Phó giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Quảng Ngãi thông tin, ngành nông nghiệp đang triển khai khảo sát, đề xuất đưa các hạng mục nâng cấp cơ sở hạ tầng nghề muối Sa Huỳnh vào danh mục đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026 - 2030.

Trên cơ sở đó, hoàn thiện đề án trình Ủy ban Nhân dân tỉnh xem xét bố trí nguồn vốn thực hiện, trọng tâm là xây dựng, sửa chữa và nâng cấp hệ thống đê điều, thủy lợi... hướng tới mục tiêu ổn định, nâng cao hiệu quả sản xuất của diêm dân cũng như phát huy tối đa tiềm năng và phát triển bền vững nghề muối truyền thống Sa Huỳnh./.