Tại sao trẻ nói lắp?

Nói lắp khá thường gặp ở trẻ nhỏ, đặc biệt trong giai đoạn 2-6 tuổi khi khả năng ngôn ngữ phát triển nhanh. Trẻ có thể lặp lại âm hoặc từ, kéo dài âm hay bất ngờ "kẹt" lại khi đang nói. Phần lớn trẻ sẽ cải thiện theo thời gian, nhưng một số trường hợp cần được đánh giá sớm.

Nguyên nhân khiến trẻ nói lắp

Theo Cleveland Clinic, nói lắp là dạng rối loạn độ trôi chảy của lời nói. Trẻ có thể lặp âm, âm tiết hoặc từ, kéo dài một âm hoặc xuất hiện những khoảng ngắt đột ngột trong câu. Đáng chú ý, trẻ thường biết mình muốn nói gì nhưng gặp khó khăn trong việc tạo ra dòng lời nói trôi chảy.

Tình trạng này xuất hiện phổ biến nhất ở trẻ 2-6 tuổi, đúng giai đoạn trẻ đang mở rộng vốn từ, học cách ghép câu và diễn đạt ngày càng nhiều ý tưởng. Theo Viện Quốc gia về Điếc và Các Rối loạn Giao tiếp Mỹ (NIDCD), khoảng 5-10% trẻ từng trải qua một giai đoạn nói lắp trong thời thơ ấu. Khoảng 75% trẻ sẽ dần hết nói lắp.

Nguyên nhân chính xác vẫn chưa được xác định hoàn toàn. Các chuyên gia cho rằng nói lắp liên quan đến sự kết hợp của nhiều yếu tố, trong đó có quá trình phát triển và phối hợp của các vùng não tham gia vào việc lập kế hoạch, điều khiển lời nói. Yếu tố di truyền cũng đóng vai trò đáng kể, bởi nói lắp có xu hướng xuất hiện ở nhiều thành viên trong cùng gia đình.

Ở một số trẻ, tình trạng nói lắp có thể biểu hiện rõ hơn khi trẻ quá phấn khích, có nhiều điều muốn kể, phải nói nhanh hoặc chịu áp lực khi giao tiếp. Tuy nhiên, cha mẹ không nên hiểu rằng trẻ nói lắp là do nhát, thiếu tự tin hay do cách nuôi dạy.

Nói lắp là tình trạng trẻ thường biết mình muốn nói gì nhưng gặp khó khăn trong việc tạo ra dòng lời nói trôi chảy. Ảnh: Shutterstock.

Nói lắp không đồng nghĩa trẻ kém thông minh

Một quan niệm phổ biến là trẻ nói lắp do suy nghĩ chậm hoặc khả năng ngôn ngữ kém. Thực tế, nói lắp không phản ánh trí thông minh của trẻ.

Trẻ có thể hiểu câu hỏi, biết chính xác điều muốn nói nhưng gặp khó khăn trong việc tạo ra lời nói trôi chảy. Nói lắp cũng không đơn giản là hậu quả của một cú sốc tâm lý. NIDCD cho biết dạng nói lắp do nguyên nhân tâm lý rất hiếm, nói lắp ở trẻ nhỏ thường thuộc nhóm nói lắp phát triển.

Cha mẹ vì thế không nên liên tục nhắc trẻ "nói chậm thôi", "nói lại cho rõ", "đừng nói lắp" hoặc nói thay khi trẻ đang cố diễn đạt. Những phản ứng này có thể khiến trẻ chú ý quá mức đến cách mình nói và trở nên căng thẳng khi giao tiếp.

Điều quan trọng nhất là tạo cho trẻ cảm giác an toàn khi trò chuyện. Cha mẹ nên kiên nhẫn lắng nghe, duy trì giao tiếp bằng mắt và tập trung vào nội dung trẻ muốn truyền đạt thay vì chú ý quá nhiều đến những lần trẻ lặp từ hoặc bị ngắt quãng.

Người lớn có thể nói chậm, tự nhiên và dành thêm thời gian để trẻ hoàn thành câu. Một môi trường trò chuyện thoải mái, ít bị thúc giục có thể giúp giảm áp lực giao tiếp cho trẻ. Khi đó, cha mẹ không ngắt lời hoặc hoàn thành câu thay trẻ.

Không phải trẻ nào nói lắp cũng cần điều trị ngay. Tuy nhiên, cha mẹ nên đưa trẻ đến chuyên gia âm ngữ trị liệu nếu tình trạng kéo dài khoảng 3-6 tháng, ngày càng tăng, trẻ có biểu hiện căng thẳng khi nói, hoặc gia đình có tiền sử nói lắp.