Tái thiết đô thị: Tạo dựng không gian sống hiện đại, thông minh

Căn nhà chưa đầy 20 m² của gia đình bà Nguyễn Thị Hảo trên phố Hàng Bạc, phường Hoàn Kiếm có đến 5 người cùng sinh sống. Gắn bó với phố cổ hơn 40 năm, bà từng nhiều lần mơ ước chuyển đổi sang nơi ở rộng rãi hơn, bởi vậy, đối với kế hoạch di dời dân trong phố cổ, bà Hảo rất đồng tình.

Bà Nguyễn Thị Hảo chia sẻ: "Gia đình chúng tôi hoàn toàn nhất trí và ủng hộ chủ trương giãn dân phố cổ của Nhà nước. Dù phải rời xa nơi gắn bó lâu nay, nhưng đổi lại, chúng tôi sẽ có một cuộc sống mới trong những ngôi nhà trọn vẹn, khang trang và vững chắc hơn. Đây không chỉ là sự thay đổi về chỗ ở, mà còn là nền móng bền vững cho tương lai của con cháu sau này."

Tương tự, bà Bạch Thị Bình, phường Hoàn Kiếm đã cùng gia đình ba thế hệ sinh sống trong căn phòng chỉ 10m² chật chội, ẩm thấp nên bà rất hào hứng nếu Nhà nước có chính sách tạo điều kiện chỗ ở cho gia đình bà.

Bà Bạch Thị Bình bộc bạch: "Ở những nơi khác thì tôi không rõ, nhưng riêng với gia đình tôi, nguyện vọng lớn nhất là sớm được di dời để cải thiện chất lượng sống. Sống trong điều kiện chật hẹp và ô nhiễm như hiện nay, tôi lo nhất là sức khỏe của các cháu; nếu cứ tiếp tục hít thở khói bụi và môi trường độc hại này thì lá phổi của trẻ con sẽ hỏng mất. Chúng tôi mong muốn một nơi ở mới trong lành hơn, nơi mà sức khỏe của cả gia đình, đặc biệt là thế hệ tương lai, được đảm bảo vẹn tròn."

Bên cạnh những người mong muốn di dời, nhiều gia đình vẫn còn băn khoăn bởi không chỉ là nơi ở, phố cổ hay những phố xá nội đô còn là nơi giúp họ tạo thu nhập kiếm sống. Ông Nguyễn Văn Minh, phường Hoàn Kiếm cho hay: "Sống ở phố cổ tuy có phần chật hẹp, nhưng bù lại việc mưu sinh lại rất thuận lợi. Chỉ cần bước ra vỉa hè hay chạy quanh các tuyến phố là người dân đã có thể buôn bán, kiếm sống dễ dàng; mọi sinh hoạt từ ăn uống đến mua sắm đều đầy đủ, không thiếu thứ gì. Chính vì vậy, khi chuyển sang một nơi ở mới, điều khiến người dân chúng tôi băn khoăn nhất là sự đồng bộ về hạ tầng. Nếu những tiện ích cơ bản như điện nước, mạng lưới trường học cho trẻ nhỏ hay các dịch vụ dân sinh chưa thực sự ổn định và sẵn sàng, thì tâm lý e ngại là điều khó tránh khỏi. Chúng tôi mong muốn nơi ở mới không chỉ là một ngôi nhà, mà phải là một hệ sinh thái hoàn chỉnh để mọi người có thể an tâm ổn định cuộc sống lâu dài."

Kiến trúc sư Đào Ngọc Nghiêm - Phó Chủ tịch Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam cho biết, yêu cầu giãn dân trong khu vực đô thị lõi của Hà Nội được đặt ra từ hơn 30 năm trước. Thành phố Hà Nội cũng đã phê duyệt những đề án giãn dân, nhưng chưa thực hiện được. Đề án giãn dân lần này cũng là tái khởi động những yêu cầu rất quan trọng của quy hoạch đô thị, với mục tiêu cốt lõi là nhằm nâng cao chất lượng sống cho người dân.

Để di dân thành công, góp phần “giải nén” đô thị lõi, theo PGS.TS Nguyễn Đức Lộc - Viện trưởng Viện Nghiên cứu đời sống xã hội, cần lưu ý việc di dời không chỉ là chỗ ở, mà đó là di dời không gian sống của người dân, đó là những yếu tố tiềm ẩn, là vô hình, không dễ nhìn thấy, nhưng có khả năng gây những e ngại về mặt tâm lý cho các cư dân phải di dời.

Các chuyên gia cho rằng, giãn dân chỉ thực sự hiệu quả khi đi cùng hệ thống giao thông kết nối nhanh, đặc biệt là đường sắt đô thị và xe buýt công cộng. Khi nơi ở gắn với nơi làm việc, người dân mới không phải quay lại trung tâm mỗi ngày, và khi đó áp lực lên hạ tầng mới thực sự giảm. Từ những căn nhà phố cổ chật hẹp đến các khu đô thị mới khang trang, hành trình di dời không chỉ là thay đổi địa chỉ, đó còn là sự dịch chuyển tư duy phát triển đô thị – từ “nén chặt” sang “mở rộng”, từ quá tải sang bền vững. Và khi người dân sẵn sàng rời đi để tìm một không gian sống tốt hơn, Hà Nội cũng đang có thêm cơ hội để thở, để xanh hơn và đáng sống hơn từng ngày.

Trần Hằng