'Tấm bằng không còn là vé bảo đảm': Vì sao nhiều cử nhân vẫn thất nghiệp?

Khoảng cách giữa giảng đường và thực tế doanh nghiệp

Giữa bối cảnh kinh tế chuyển đổi mạnh mẽ và nhu cầu nhân lực liên tục gia tăng, thị trường lao động đang xuất hiện nghịch lý “thừa cử nhân, thiếu nhân sự phù hợp”. Nhiều doanh nghiệp cho biết họ không thiếu ứng viên có bằng đại học, nhưng thiếu những người trẻ đủ khả năng đáp ứng yêu cầu công việc thực tế.

Theo chuyên gia Quang Huy, nguyên nhân khiến nhiều sinh viên thất nghiệp hiện nay không phải vì “không có việc để làm”, mà do người học chưa chuẩn bị đầy đủ hành trang trước khi bước vào môi trường nghề nghiệp.

Chuyên gia Nguyễn Quang Huy – CEO khoa Tài chính – Ngân hàng trường Đại học Nguyễn Trãi

Một trong những hạn chế phổ biến nhất là kỹ năng giao tiếp. Không ít sinh viên có kiến thức chuyên môn nhưng gặp khó khăn trong việc trình bày ý tưởng, phản hồi hay ứng xử chuyên nghiệp. Trong môi trường doanh nghiệp, giao tiếp không chỉ là kỹ năng mềm mà còn là năng lực nền tảng để phối hợp công việc, xây dựng niềm tin và duy trì quan hệ nghề nghiệp.

Bên cạnh đó, ông Huy cho rằng, khả năng làm việc nhóm của nhiều sinh viên còn hạn chế. Việc quen với tư duy học tập cá nhân khiến không ít người khó hòa nhập khi làm việc tập thể, thiếu kỹ năng phối hợp hoặc tiếp nhận góp ý. Trong khi đó, doanh nghiệp hiện đại ngày càng coi trọng năng lực cộng tác hơn năng lực cá nhân đơn lẻ.

Không ít sinh viên có kiến thức chuyên môn nhưng gặp khó khăn trong việc trình bày ý tưởng, phản hồi hay ứng xử chuyên nghiệp.

Ông Huy nhận định, thiếu kỷ luật và khả năng chịu áp lực cũng là điểm yếu được nhiều nhà tuyển dụng nhắc đến. Một bộ phận người trẻ mong muốn thành công nhanh, thu nhập cao và môi trường thoải mái ngay từ đầu, nhưng chưa sẵn sàng đi qua những giai đoạn khó khăn của công việc. Chỉ cần áp lực doanh số, bị nhắc nhở hoặc công việc không như kỳ vọng, nhiều người dễ chán nản, nghỉ việc hoặc liên tục “nhảy việc”.

Ngoài ra, cũng theo ông Huy, sức khỏe thể chất và tinh thần cũng trở thành yếu tố đáng lo ngại. Nhiều sinh viên thiếu vận động, thể lực hạn chế, khó thích nghi với cường độ làm việc cao. Theo các chuyên gia, trong môi trường cạnh tranh hiện nay, sức khỏe không còn là vấn đề cá nhân mà là một phần của năng lực nghề nghiệp.

Muốn có việc, người trẻ cần nhiều hơn một tấm bằng

Theo ông Huy, tinh thần tự học cũng tạo ra sự phân hóa lớn giữa các lao động trẻ. Khi công nghệ thay đổi từng ngày, kiến thức đại học chỉ còn là nền tảng ban đầu. Người không chủ động học hỏi, cập nhật kỹ năng mới sẽ nhanh chóng tụt lại phía sau.

Đặc biệt, thiếu kỹ năng số đang khiến nhiều sinh viên mất lợi thế ngay từ vòng tuyển dụng đầu tiên. Không ít người còn lúng túng với các công cụ văn phòng, quản trị dữ liệu, nền tảng số hay ứng dụng trí tuệ nhân tạo vào công việc. Trong khi đó, chuyển đổi số đã trở thành yêu cầu ở hầu hết lĩnh vực.

Tinh thần tự học cũng tạo ra sự phân hóa lớn giữa các lao động trẻ.

Ngoài ra theo ông Huy, một khoảng trống khác là thiếu trải nghiệm thực tế trong quá trình học tập. Nhiều sinh viên chưa chủ động đi làm thêm hoặc tham gia môi trường lao động từ sớm. Theo giới tuyển dụng, công việc bán thời gian không chỉ giúp tăng thu nhập mà còn là cơ hội để người trẻ rèn kỹ năng giao tiếp, giải quyết vấn đề, tác phong lao động và khả năng thích nghi.

Ngoài chuyên môn và kỹ năng, thái độ sống và văn hóa ứng xử cũng được xem là yếu tố quyết định sự phát triển nghề nghiệp lâu dài. Nhiều doanh nghiệp cho rằng năng lực có thể tạo ra cơ hội ban đầu, nhưng sự tử tế, tinh thần cầu thị và thái độ biết ơn mới là điều giúp một người đi xa.

Tấm bằng đại học hiện nay chỉ còn là “tấm vé” bước vào thị trường lao động.

Dưới góc nhìn của mình ông Huy thẳng thắn nhận định, tấm bằng đại học hiện nay chỉ còn là “tấm vé” bước vào thị trường lao động, không còn là bảo chứng cho thành công nghề nghiệp như trước. Trong bối cảnh công nghệ, trí tuệ nhân tạo và cạnh tranh toàn cầu thay đổi nhanh chóng, doanh nghiệp không chỉ tìm kiếm người học giỏi mà cần những nhân sự biết học hỏi, biết hợp tác, có trách nhiệm và tạo ra giá trị thực tế.

“Để giảm tình trạng thất nghiệp của sinh viên, cần sự thay đổi đồng bộ từ nhà trường, doanh nghiệp, gia đình và chính người học. Tuy nhiên, điều quan trọng nhất vẫn là sự chủ động của mỗi người trẻ trong việc chuẩn bị năng lực sống, kỹ năng làm việc và thái độ nghề nghiệp trước khi bước vào thị trường lao động” ông Huy kết luận.