“Tâm son, chí thép” – Một bản hùng ca về những người giữ bình yên Tổ quốc!

 Nhiều nhân chứng lịch sử, thân nhân gia đình có công với cách mạng đã tham gia sự kiện...

Trong những phòng giam lạnh lẽo của Nhà tù Hỏa Lò, nơi từng chứng kiến biết bao cuộc tra tấn, đày ải, trưng bày chuyên đề “Tâm son, chí thép” đưa người xem trở lại một thời đấu tranh gian khổ nhưng hào hùng. Qua những tư liệu, hình ảnh và câu chuyện có thật, chân dung các thế hệ cán bộ, chiến sĩ Công an nhân dân hiện lên với lòng trung thành son sắt, khí phách kiên cường và đức hy sinh thầm lặng vì độc lập dân tộc, vì cuộc sống bình yên của nhân dân.

1- Từ mùa thu độc lập đến lực lượng bảo vệ chính quyền cách mạng

Nhân kỷ niệm 81 năm Cách mạng Tháng Tám thành công, Quốc khánh 2/9 và 81 năm Ngày truyền thống Công an nhân dân Việt Nam, sáng 12/8/2026, Ban Quản lý Di tích Nhà tù Hỏa Lò khai mạc trưng bày chuyên đề “Tâm son, chí thép”.

Tên gọi của trưng bày như một sự khái quát cô đọng về phẩm chất của người chiến sĩ Công an nhân dân: trái tim son sắt với Đảng, với Tổ quốc và nhân dân; ý chí vững vàng trước mọi gian nan, thử thách. Đó cũng là phẩm chất được hun đúc qua hơn tám thập kỷ xây dựng, chiến đấu và trưởng thành của một lực lượng ra đời từ nhân dân, dựa vào nhân dân và vì nhân dân phục vụ.

Trưng bày gồm ba nội dung: “Sự ra đời của lực lượng Công an nhân dân”; “Tâm son, chí thép”; “Tiếp bước cha anh – Giữ vững bình yên Tổ quốc”. Ba phần nội dung nối tiếp nhau như ba chương của một bản trường ca: từ buổi đầu hình thành lực lượng, qua những năm tháng chiến đấu, tù đày, hy sinh, đến trách nhiệm tiếp nối truyền thống của các thế hệ hôm nay.

Ngay từ năm 1930, dưới sự lã đạo của Đảng, nhiều tổ chức vũ trang và bán vũ trang như Đội Tự vệ, Đội Danh dự trừ gian, Đoàn Hộ lương diệt ác, Đội Trinh sát… lần lượt ra đời. Trong điều kiện hoạt động bí mật, bị mật thám và bộ máy đàn áp của thực dân, phong kiến truy lùng gắt gao, những tổ chức ấy vừa bảo vệ cơ sở cách mạng, bảo vệ cán bộ, vừa đấu tranh trấn áp những phần tử nguy hiểm, góp phần chuẩn bị lực lượng cho cuộc Tổng khởi nghĩa.

Thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám năm 1945 đưa dân tộc Việt Nam từ thân phận nô lệ trở thành người làm chủ đất nước. Tuy nhiên, chính quyền cách mạng non trẻ lập tức phải đối mặt với muôn vàn hiểm nguy. Trong tình thế “ngàn cân treo sợi tóc”, nhiệm vụ bảo vệ Đảng, bảo vệ chính quyền, giữ gìn trật tự xã hội và bảo vệ thành quả cách mạng trở nên vô cùng cấp bách.

Một video clip ngắn được ghi bằng điện thoại về sự kiện.

Các tổ chức Công an nhân dân được thành lập ở cả ba miền: Sở Liêm phóng tại Bắc Bộ, Sở Trinh sát tại Trung Bộ và Quốc gia tự vệ cuộc tại Nam Bộ. Dù tên gọi khác nhau, các lực lượng đều mang chung một sứ mệnh: đấu tranh chống phản cách mạng, giữ gìn an ninh, trật tự, bảo vệ tính mạng và tài sản của nhân dân. Ngày 19/8/1945 sau đó được xác định là Ngày truyền thống Công an nhân dân Việt Nam.

Ngày 21/2/1946, Chủ tịch Hồ Chí Minh ký Sắc lệnh số 23/SL, hợp nhất các Sở Cảnh sát và Sở Liêm phóng thành Việt Nam Công an vụ. Dấu mốc ấy thể hiện tầm nhìn của Đảng, Nhà nước và Chủ tịch Hồ Chí Minh trong việc xây dựng một lực lượng bảo vệ an ninh quốc gia thống nhất, chính quy, đặt dưới sự lãnh đạo của chính quyền cách mạng.

Từ những tổ chức tiền thân còn đơn sơ về lực lượng và phương tiện, Công an nhân dân Việt Nam đã trưởng thành trong lửa đạn. Mỗi chiến công đều gắn với sự đùm bọc của nhân dân; mỗi bước trưởng thành đều thấm mồ hôi, nước mắt và cả máu của biết bao cán bộ, chiến sĩ.

2- Chín cuộc đời – một lời thề son sắt

Phần trung tâm của trưng bày giới thiệu chín cán bộ tiêu biểu, có nhiều đóng góp đối với quá trình xây dựng, phát triển lực lượng Công an nhân dân cũng như sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc, bảo vệ an ninh Tổ quốc.

Mỗi người có một quê hương, một hoàn cảnh và một con đường hoạt động khác nhau, nhưng tất cả cùng gặp nhau ở lòng trung thành tuyệt đối với cách mạng. Có người trở thành nhà lãnh đạo cấp cao của lực lượng Công an; có người làm nhiệm vụ tình báo, điệp báo giữa vòng vây kẻ thù; có người lặng lẽ bảo vệ Chủ tịch Hồ Chí Minh; có người ngã xuống khi tuổi đời còn rất trẻ. Dù ở vị trí nào, họ đều đặt lợi ích của Tổ quốc và nhân dân lên trên sự sống của mình.

Đó là đồng chí Trần Quốc Hoàn, Bộ trưởng đầu tiên của Bộ Công an. Trong những năm hoạt động cách mạng, đồng chí từng bị thực dân Pháp bắt, giam tại Nhà tù Hỏa Lò, Nhà tù Sơn La và nhiều nơi khác. Chính xiềng xích và chế độ lao tù tàn bạo không khuất phục được người cộng sản, mà trái lại càng tôi luyện bản lĩnh của một nhà lãnh đạo sau này có nhiều đóng góp quan trọng trong xây dựng lực lượng Công an nhân dân.

Đó là đồng chí Mai Chí Thọ, Đại tướng đầu tiên của Công an nhân dân Việt Nam. Cuộc đời hoạt động cách mạng của ông trải qua những chặng đường khốc liệt, từ các nhà tù Nam Định, Hỏa Lò, Sơn La đến Khám Lớn Sài Gòn và Côn Đảo. Nhà tù thực dân vốn được dựng lên để nghiền nát ý chí con người, nhưng đối với những chiến sĩ cộng sản, nơi ấy lại trở thành trường học đặc biệt về lý tưởng, bản lĩnh và tình đồng chí. Từ một người tù chính trị, Mai Chí Thọ trưởng thành thành nhà lãnh đạo xuất sắc, cả cuộc đời gắn bó với sự nghiệp cách mạng và lực lượng Công an nhân dân.

Trưng bày còn nhắc đến đồng chí Nguyễn Tạo, người chiến sĩ kiên trung của ngành Tình báo Công an nhân dân; đồng chí Hoàng Hữu Kháng, người cận vệ có hơn hai thập kỷ được sống, chiến đấu và làm việc bên Chủ tịch Hồ Chí Minh; đồng chí Lê Giản, Tổng Giám đốc đầu tiên của Nha Công an Việt Nam; đồng chí Phan Trọng Tuệ, Tư lệnh đầu tiên của lực lượng Công an nhân dân vũ trang; đồng chí Nguyễn Sỹ Huynh với những chiến công thầm lặng; đồng chí Nguyễn Đức Minh, người điệp báo hoạt động giữa chiến trường Khu 6 đầy gian khổ, hiểm nguy.

Có những chiến công được ghi trong sử sách, nhưng cũng có biết bao nhiệm vụ mãi mãi nằm trong hồ sơ mật hoặc chỉ còn được lưu giữ qua ký ức đồng đội. Đặc thù của lực lượng Công an khiến sự hy sinh nhiều khi diễn ra trong lặng lẽ. Người chiến sĩ có thể phải sống dưới một tên khác, xa gia đình, không được công khai thân phận; khi hoàn thành nhiệm vụ cũng không thể kể lại chiến công của mình. Chính sự thầm lặng ấy làm nên chiều sâu đặc biệt của lòng tận trung và đức hy sinh.

3- Người đội viên “Hành động” và hai án tử hình

Trong chín nhân vật được giới thiệu, câu chuyện về đồng chí Trần Bình, tên khai sinh Trần Văn Tích, để lại nhiều xúc động. Câu chuyện ấy được tái hiện bằng một tiểu phẩm sân khấu ngay trong không gian phòng giam Hỏa Lò xưa.

Không còn là những dòng tiểu sử nằm im trên bảng trưng bày, quá khứ được đánh thức qua tiếng bước chân, lời đối thoại và không khí ngột ngạt của chốn lao tù. Người xem như được chứng kiến một thanh niên yêu nước đối diện với kẻ thù, đối diện với bản án tử hình nhưng vẫn giữ nguyên khí tiết.

Sớm giác ngộ cách mạng, năm 18 tuổi, Trần Bình tình nguyện gia nhập Công an quận 6, Hà Nội và được lựa chọn vào đội “Hành động”. Cái tuổi mà nhiều thanh niên còn đang ấp ủ những ước mơ riêng, anh đã tự nguyện bước vào cuộc chiến đấu đầy hiểm nguy, nơi chỉ một sơ suất nhỏ cũng có thể phải trả giá bằng mạng sống.

Tháng 12/1947, khi đang thực hiện nhiệm vụ, Trần Bình bị địch bắt và đưa về giam tại Nhà tù Hỏa Lò. Những trận đòn tra tấn, những thủ đoạn dụ dỗ và bức cung không thể khuất phục người chiến sĩ trẻ. Tháng 6/1948, tòa án thực dân kết án anh hai án tử hình.

Tiểu phẩm về Anh hùng LLVTND liệt sĩ Trần Bình  được thể hiện trong lễ khai mạc...

Hai án tử hình dành cho một chàng trai mới ngoài hai mươi tuổi cho thấy kẻ thù có thể khiếp sợ trước ý chí và hoạt động cách mạng của anh đến mức nào. Nhưng bản án ấy cũng không khiến người chiến sĩ đầu hàng. Điều Trần Bình và những đồng đội giữ gìn đến phút cuối không chỉ là bí mật của tổ chức, mà còn là danh dự của một người cách mạng.

Ngày 19/5/1949, thực dân Pháp xử bắn Trần Bình tại khu vực cầu Đuống. Anh ra đi khi tuổi đời còn rất trẻ, chưa kịp hưởng một ngày hòa bình. Năm 1995, đồng chí được Nhà nước truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Giữa phòng giam Hỏa Lò hôm nay, câu chuyện ấy khiến người xem lặng đi. Đằng sau những mốc thời gian ngắn ngủi là một cuộc đời đã hiến dâng trọn vẹn. Trần Bình không chỉ là người anh hùng của lực lượng Công an nhân dân. Anh còn là hình ảnh tiêu biểu cho một thế hệ thanh niên Việt Nam đã đem tuổi xuân của mình đặt vào vận mệnh của đất nước.

Những bức tường đá Hỏa Lò từng chứng kiến sự tàn bạo của chế độ thực dân, nhưng cũng chứng kiến những con người vượt lên trên nỗi đau thể xác. Nhà tù có thể giam giữ thân thể, song không thể cầm tù niềm tin; án tử hình có thể cướp đi sự sống, song không thể xóa bỏ lý tưởng và lòng yêu nước.

4- Giữ bình yên hôm nay bằng sự tiếp nối những hy sinh

Phần cuối “Tiếp bước cha anh – Giữ vững bình yên Tổ quốc” đưa câu chuyện từ quá khứ trở về với hiện tại. Truyền thống không phải là điều chỉ để nhắc nhớ trong những ngày kỷ niệm. Truyền thống chỉ thực sự sống khi được các thế hệ sau tiếp nhận bằng trách nhiệm và những hành động cụ thể.

Đất nước hòa bình nhưng nhiệm vụ của lực lượng Công an nhân dân chưa bao giờ nhẹ nhàng. Những nguy cơ đối với an ninh quốc gia, tội phạm có tổ chức, ma túy, tội phạm công nghệ cao, thiên tai, dịch bệnh và các tình huống khẩn cấp tiếp tục đặt cán bộ, chiến sĩ trước nhiều thử thách. Trong cuộc chiến không tiếng súng ấy, vẫn có những người phải làm việc ngày đêm, đối mặt với hiểm nguy, thậm chí hy sinh để bảo vệ tính mạng và tài sản của nhân dân.

Nhà văn Đặng Vương Hưng và MC nhà báo Tạ Bích Loan cùng được mời tham gia sự kiện.

Kỷ niệm với MC Hải Yến - Người dẫn chuyện chương trình "Tâm son, chí thép".

Từ những người chiến sĩ bị cùm chân trong ngục tối năm xưa đến cán bộ, chiến sĩ đang ngày đêm giữ gìn bình yên hôm nay là một mạch nguồn không đứt đoạn. Đó là lời thề trung thành với Tổ quốc; là tinh thần “vì nước quên thân, vì dân phục vụ”; là ý thức rằng sức mạnh và chỗ dựa vững chắc nhất của lực lượng Công an chính là niềm tin yêu của nhân dân.

“Tâm son, chí thép” vì thế không chỉ kể lại lịch sử của một lực lượng. Trưng bày còn là một không gian tri ân, nơi mỗi người có thể nghiêng mình trước những cuộc đời đã chịu đựng tù đày, chấp nhận hy sinh để đất nước có được độc lập và nhân dân được sống trong bình yên.

Với thế hệ trẻ, nhất là những cán bộ, chiến sĩ Công an nhân dân hôm nay, những câu chuyện tại Hỏa Lò là lời nhắc nhở sâu sắc: màu áo đang mang trên mình được trao truyền bằng máu, lòng tin và danh dự của nhiều thế hệ. Muốn xứng đáng với cha anh, mỗi người phải biết giữ mình trong sạch, gần dân, trọng dân, lắng nghe nhân dân và tận tụy phụng sự nhân dân.

Rời khỏi những phòng giam cũ, người xem trở lại với phố phường Hà Nội thanh bình. Ngoài kia, nhịp sống vẫn nối tiếp dưới bầu trời độc lập. Và chính trong khoảnh khắc ấy, ta càng thấm thía rằng sự bình yên hôm nay không tự nhiên mà có. Nó được đánh đổi bằng tuổi trẻ của Trần Bình, bằng những năm tháng tù đày của Trần Quốc Hoàn, Mai Chí Thọ và biết bao cán bộ, chiến sĩ mà lịch sử còn nhớ tên hoặc chưa thể gọi hết tên.

Trưng bày “Tâm son, chí thép” diễn ra đến hết ngày 30/12/2026 tại Di tích Nhà tù Hỏa Lò – một địa chỉ đỏ giữa lòng Thủ đô, nơi những câu chuyện về lòng yêu nước, khí phách và sự hy sinh tiếp tục được trao truyền cho các thế hệ mai sau.

Hà Nội, 12/8/2026
Đặng Vương Hưng