Từ di tích thành không gian trải nghiệm văn hóa

Trò diễn Xuân Phả biểu diễn tại Khu di tích Lam Kinh.

Khi di sản được cảm nhận bằng trải nghiệm

Về Lam Kinh, là dịp để du khách tìm đến một không gian đậm dấu ấn lịch sử, nơi lưu giữ những giá trị gắn với Cuộc khởi nghĩa Lam Sơn và triều Hậu Lê. Những công trình, cảnh quan cùng câu chuyện về các nhân vật lịch sử tạo nên sức hấp dẫn riêng của di tích quốc gia đặc biệt này.

Nhưng với du khách hôm nay, tham quan và nghe thuyết minh đôi khi chưa phải là tất cả. Một chuyến đi sẽ trở nên đáng nhớ hơn khi những câu chuyện lịch sử được cảm nhận bằng nhiều giác quan, thông qua những hoạt động phù hợp với không gian và thời điểm.

Tại Lam Kinh, các hoạt động trải nghiệm văn hóa được tổ chức vào những thời điểm phù hợp, từ nghi lễ, diễn xướng trong mùa lễ hội đến hoạt động cho chữ, trò chơi, trò diễn dân gian đầu xuân. Những hoạt động này không chỉ góp phần tái hiện không gian văn hóa của vùng đất Lam Kinh, mà còn mở thêm cách để du khách tiếp cận lịch sử, cảm nhận những giá trị truyền thống một cách trực quan và gần gũi hơn.

Sức hấp dẫn của một di tích hôm nay không chỉ nằm ở những gì còn lại của quá khứ, mà còn ở cách những giá trị ấy được kể lại và kết nối với con người hiện tại.

Đưa học sinh "bước" vào lịch sử

Một hướng tiếp cận mới đáng chú ý hiện nay là đưa các hoạt động trải nghiệm lịch sử vào chương trình dành cho học sinh. Tại Lam Kinh, những câu chuyện về Cuộc khởi nghĩa Lam Sơn hiện nay được một số đơn vị tổ chức sự kiện chuyển hóa thành các trò chơi vận động, thử thách đồng đội, giải mã lịch sử, tái hiện quá trình dựng cờ, luyện binh, vượt qua khó khăn để đi đến thắng lợi.

Các em học sinh tham gia trò chơi, hoạt động trải nghiệm lịch sử tại Khu di tích Lam Kinh.

Với cách tiếp cận này, học sinh không còn chỉ đứng ngoài quan sát. Các em được chia đội, cùng phối hợp, suy luận, vận động và giải quyết nhiệm vụ. Kiến thức lịch sử vì thế được tiếp nhận theo cách tự nhiên hơn. Các chương trình team building lấy cảm hứng từ cuộc khởi nghĩa Lam Sơn như “Lam Sơn tụ nghĩa”, “Nếm mật nằm gai, phát triển lực lượng”, “Công phá”, “Đại cáo công thành” được xây dựng với những trò chơi như vận chuyển lương thực, vượt chướng ngại vật, luyện binh...

Ông Đoàn Hữu Ngọ, Giám đốc Công ty Cổ phần sự kiện và du lịch Đông Sơn chia sẻ: “Điểm đáng nói là các trò chơi không phải mục đích cuối cùng, mà đó là phía sau mỗi thử thách là một câu chuyện lịch sử, ban tổ chức, các nhà trường muốn truyền tải thông điệp tới các em học sinh.

Chúng tôi cho rằng, khi các em hiểu hơn về lịch sử của quê hương mình thì sẽ dần hình thành tình yêu, niềm tự hào và từ đó biết trân trọng hơn những giá trị mà các thế hệ đi trước để lại”.

Lam Kinh với không gian giáo dục di sản, lịch sử thu hút đông đảo học sinh trong và ngoài tỉnh.

Để di tích không “ngủ yên”

Phát huy giá trị di sản văn hóa Lam Kinh vì thế không chỉ nằm ở việc tổ chức thêm các hoạt động, mà ở cách lựa chọn những hình thức phù hợp để câu chuyện di sản có thể tiếp cận nhiều nhóm công chúng hơn. Từ nhà trường, doanh nghiệp du lịch đến cộng đồng địa phương, mỗi chủ thể có thể tham gia vào một mắt xích trong hành trình đưa những giá trị lịch sử, văn hóa của Lam Kinh bước ra khỏi không gian di tích và hiện diện trong đời sống đương đại.

Theo ông Lê Văn Trung, Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Thanh Hóa, phát huy giá trị Lam Kinh phải đi song song với bảo tồn. Không gian di tích cần được giữ gìn đúng giá trị, nhưng cách đưa di sản đến với công chúng cần được đổi mới, phù hợp hơn với nhu cầu của du khách, nhất là thế hệ trẻ.

Thời gian tới, ngành sẽ định hướng kết nối với các trường học, doanh nghiệp du lịch, nghiên cứu xây dựng những sản phẩm phù hợp với từng thời điểm, từng nhóm khách. Mục tiêu không phải tổ chức thật nhiều hoạt động, mà tạo ra những trải nghiệm có chất lượng, giúp du khách hiểu sâu hơn về lịch sử, văn hóa và có thêm lý do để quay trở lại.

Bên cạnh đó, cộng đồng địa phương cũng cần tham gia nhiều hơn vào quá trình phát huy giá trị di sản. Khi người dân có thêm sự quan tâm, niềm tự hào từ di sản, mối quan hệ giữa Lam Kinh với cộng đồng sẽ trở nên bền chặt hơn. Đây cũng là nền tảng để những giá trị của di tích được gìn giữ lâu dài, đồng thời tạo thêm sức hút cho Lam Kinh.

Mới đây, Khu Di tích quốc gia đặc biệt Lam Kinh được vinh danh tại Giải thưởng Du lịch Việt Nam - VITA Awards 2026 với danh hiệu “Điểm du lịch đi đầu trong khôi phục và xây dựng hoạt động văn hóa truyền thống phục vụ khách du lịch”. Kết quả này là sự ghi nhận cho những nỗ lực của ngành Du lịch Thanh Hoá nói chung, Lam Kinh nói riêng trong việc khôi phục, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống, từng bước đưa di sản đến gần hơn với công chúng.

Mai Phương

Không chỉ là nơi lưu giữ những dấu tích lịch sử, Khu di tích quốc gia đặc biệt Lam Kinh đang từng bước được làm mới cách tiếp cận bằng những hoạt động trải nghiệm phù hợp với từng thời điểm. Từ mùa lễ hội, hoạt động văn hóa đầu xuân đến các chương trình giáo dục trải nghiệm dành cho học sinh quanh năm, những giá trị của di sản đang có thêm cách để đến gần hơn với cộng đồng.